پوست ماهی، با خواص شگفتانگیز ضدالتهابی و ضدمیکروبی، به یک پوشش بیولوژیکی نوین و کمهزینه برای ترمیم سریعتر و بهتر سوختگیها و زخمهای عمیق تبدیل شده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در دنیای پزشکی امروز، درمان سوختگیها و زخمهای عمیق یکی از چالشهای بزرگ است. سوختگی نه تنها پوست را آسیب میزند، بلکه میتواند منجر به عفونت، درد شدید و مشکلات طولانیمدت مانند جای زخم شود. اما دانشمندان به دنبال راهحلهای نوین هستند و یکی از جالبترین آنها استفاده از پوست ماهی است. این روش که از پوست ماهیهای خاصی مانند ماهی کاد شمال اقیانوس اطلس یا تیلاپیا نیل گرفته میشود، به عنوان یک جایگزین طبیعی برای پیوند پوست عمل میکند. پوست ماهی پس از پردازش، بدون سلول میشود و به عنوان یک پوشش بیولوژیکی برای زخمها استفاده میگردد. این رویکرد نه تنها موثر است، بلکه ارزان و در دسترس نیز هست، به ویژه برای کشورهایی که منابع پزشکی محدودی دارند.
چگونگی عملکرد پوست ماهی در درمان زخم و سوختگی
پوست ماهی چگونه میتواند زخمهای انسانی را درمان کند؟ پاسخ در ترکیبات طبیعی آن نهفته است. پوست ماهی پس از برداشته شدن سلولهای زنده، همچنان حاوی مواد مفیدی مانند اسیدهای چرب امگا-3، کلاژن، الاستین و ترکیبات قندی است که به ترمیم پوست کمک میکنند. اسیدهای چرب امگا-3 نقش کلیدی در کاهش التهاب دارند. وقتی زخم ایجاد میشود، بدن واکنش التهابی نشان میدهد که اگر کنترل نشود، میتواند روند ترمیم را کند کند. این اسیدها التهاب را مهار میکنند و به سلولهای بدن کمک میکنند تا سریعتر به مرحله بازسازی برسند.
در عمل، پوست ماهی به عنوان یک پوشش موقت روی زخم قرار میگیرد. این پوشش مانند یک داربست عمل میکند و سلولهای پوست بیمار را تشویق به رشد میکند. برای مثال، در سوختگیهای سطحی، پوست ماهی رطوبت زخم را حفظ میکند و از خشک شدن آن جلوگیری میکند، که این کار سرعت تشکیل لایه جدید پوست را افزایش میدهد. در زخمهای عمیقتر، این پوشش به تشکیل بافت گرانوله کمک میکند، که پایهای برای رشد پوست جدید است. یکی از مزایای بزرگ، جلوگیری از عفونت است. پوست ماهی به دلیل خواص ضدمیکروبی طبیعی، محیطی نامناسب برای باکتریها ایجاد میکند و نیاز به آنتیبیوتیکهای اضافی را کاهش میدهد.
فرآیند آمادهسازی پوست ماهی ساده است. پوست از ماهی گرفته میشود، تمیز و بدون سلول میگردد، سپس خشک یا فریز میشود تا بتوان آن را ذخیره کرد. در اتاق عمل، پس از تمیز کردن زخم، پوست ماهی روی آن قرار میگیرد و با بانداژ ثابت میشود. تعویض این پوشش معمولاً هر چند روز یک بار است، که کمتر از روشهای سنتی است. این روش نه تنها درد بیمار را کم میکند، بلکه زمان بستری در بیمارستان را نیز کوتاهتر میسازد. مطالعات نشان دادهاند که پوست ماهی میتواند زمان ترمیم را تا چند روز کاهش دهد، که در موارد شدید سوختگی، تفاوت بزرگی ایجاد میکند.
دستاوردها و پروژههای انجام شده
تاکنون پروژههای زیادی روی استفاده از پوست ماهی در درمان سوختگی انجام شده و نتایج امیدوارکنندهای به دست آمده است. یکی از اولین پروژهها در برزیل بود، جایی که پوست تیلاپیا برای درمان سوختگیهای سطحی استفاده شد. در یک مطالعه روی کودکان با سوختگی عمیق، پوست ماهی به عنوان جایگزین پیوند پوست عمل کرد. نتایج نشان داد که زخمها بدون عفونت ترمیم شدند و جای زخمها پس از دو سال، کشسانی خوبی داشتند. محققان با استفاده از دستگاههای اندازهگیری، نشان دادند که پوست ترمیمشده تقریباً شبیه پوست سالم است و نیاز به عملهای اضافی را کاهش میدهد.
در پروژه دیگری، هیدروژلهایی از پوست تیلاپیا ساخته شد که تولید کلاژن را افزایش میدهد و بر آنزیمهای تجزیهکننده کلاژن اثر میگذارد. در آزمایش روی موشها، این هیدروژلها زخمها را سریعتر بستند و سطح هیدروکسیپرولین (نشانه کلاژن) را بالا بردند. این دستاورد نشان میدهد که پوست ماهی نه تنها پوشش است، بلکه میتواند بافت را بازسازی کند. بررسیهای سیستماتیک نیز تایید کردهاند که پوست ماهی در مقایسه با پوششهای سنتی، زمان ترمیم را کوتاهتر میکند، درد را کم میکند و عفونت را کاهش میدهد.
یکی از پروژههای جالب، استفاده از پوست ماهی در زخمهای ناشی از جنگ و انفجار بود. در مواردی مانند جنگ در اوکراین یا قرهباغ، پوست ماهی به عنوان پوشش موقت استفاده شد و بافت گرانوله را سریعتر تشکیل داد، که اجازه پیوند پوست را زودتر داد. بدون عفونت و با کاهش میکروبهای مقاوم، این روش در شرایط صحرایی مفید بود. در مطالعات دیگر، پوست ماهی برای محلهای اهدای پوست (پس از برداشت برای پیوند) استفاده شد و زمان ترمیم را به 9 تا 11 روز رساند، در حالی که روشهای سنتی طولانیتر بودند.
دستاوردها فراتر از ترمیم سریع است. هزینه درمان با پوست ماهی پایینتر است، مثلاً در یک مطالعه، هزینه هر بیمار 42 درصد کمتر شد. همچنین، جای زخمها بهتر است، با کشسانی بیشتر و آبرسانی مناسبتر. پروژهها نشان دادهاند که پوست ماهی برای سوختگیهای کاملضخامت هم مفید است و میتواند قبل از پیوند، زخم را آماده کند. در مجموع، این روش در بیش از 10 مطالعه بالینی و پیشبالینی بررسی شده و نتایج مثبت داشته است.
برنامههای آینده
آینده درمان با پوست ماهی روشن به نظر میرسد. محققان در حال توسعه مواد هوشمند هستند که پوست ماهی را با نانوذرات ترکیب میکنند. برای مثال، افزودن نانوذرات نقره به پوست ماهی، خاصیت ضدمیکروبی را افزایش میدهد و میتواند عفونتهای مقاوم را کنترل کند. هیدروژلهای پیشرفته که کلاژن پوست ماهی را با عوامل رشد ترکیب میکنند، میتوانند زخمهای عمیق را سریعتر ترمیم کنند.
یکی از برنامهها، استفاده گستردهتر در کشورهای در حال توسعه است، جایی که دسترسی به پیوند پوست محدود است. پوست ماهی ارزان و آسان تولید میشود و میتواند در بانکهای بافت ذخیره شود. پروژههای آینده شامل مطالعات بزرگتر با گروه کنترل است تا اثربخشی را در سوختگیهای کامل ثابت کنند. همچنین، ترکیب با مهندسی بافت، مانند ساخت پوست سهبعدی از پوست ماهی، میتواند جایگزین کاملی برای پیوند باشد.
در آینده، ممکن است پوست ماهی با داروهای ضدالتهابی غنی شود تا درد و جای زخم را بیشتر کاهش دهد. برنامههایی برای استفاده در زخمهای مزمن مانند زخمهای دیابتی یا زخمهای ناشی از جراحی وجود دارد. با توجه به تغییرات آب و هوایی و افزایش حوادث طبیعی، این روش میتواند در امدادرسانی سریع مفید باشد. در نهایت، هدف این است که پوست ماهی بخشی از استاندارد درمان سوختگی شود و زندگی میلیونها نفر را بهبود بخشد.
در پایان، درمان با پوست ماهی یک نوآوری طبیعی است که از اقیانوس به پزشکی آمده. با کاهش درد، سرعت ترمیم و هزینهها، این روش امیدبخش است. پروژههای گذشته دستاوردهای بزرگی داشتهاند و آینده حتی بهتر به نظر میرسد. اگرچه نیاز به تحقیقات بیشتر وجود دارد، اما این روش میتواند زندگی بسیاری را تغییر دهد.
پایان مطلب./