به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در دنیای پزشکی امروز، آسیب‌های نخاعی یکی از چالش‌های بزرگ برای بیماران و پزشکان به شمار می‌رود. این آسیب‌ها اغلب منجر به از دست رفتن حرکت، حس و حتی کنترل عملکردهای بدن می‌شود و زندگی افراد را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. اما امیدهای تازه‌ای با استفاده از سلول‌های بنیادی مشتق از دندان و پرده آمنیوتیک شکل گرفته است. این روش‌ها که بر پایه دانش پزشکی بنا شده‌اند، می‌توانند راهی برای ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده باز کنند.

آسیب نخاعی: یک مشکل جهانی با عواقب سنگین

آسیب نخاعی معمولاً به دلیل تصادفات، سقوط یا بیماری‌های خاص رخ می‌دهد و می‌تواند به دو دسته حاد و مزمن تقسیم شود. در مرحله اولیه، ضربه مستقیم به نخاع باعث آسیب سلول‌های عصبی می‌شود، اما مرحله ثانویه که شامل التهاب، مرگ سلولی و تشکیل بافت اسکار است، آسیب را گسترده‌تر می‌کند. آمارها نشان می‌دهد که سالانه صدها هزار نفر در جهان به این مشکل دچار می‌شوند و هزینه‌های درمانی آن‌ها بسیار بالاست. برای مثال، در کشورهای پیشرفته، هزینه مراقبت از یک بیمار آسیب نخاعی در سال اول می‌تواند بیش از یک میلیون دلار باشد. درمان‌های سنتی مانند جراحی برای کاهش فشار یا داروهای ضدالتهاب، تنها بخشی از مشکلات را حل می‌کنند و نمی‌توانند سلول‌های از دست رفته را جایگزین کنند. اینجا است که سلول‌های بنیادی وارد میدان می‌شوند. این سلول‌ها قابلیت تبدیل شدن به انواع بافت‌ها را دارند و می‌توانند التهاب را کاهش دهند، سلول‌های جدید تولید کنند و حتی رشد عصب‌ها را تحریک نمایند. پرده آمنیوتیک، که لایه‌ای نازک از جنین انسان است، به عنوان یک داربست طبیعی عمل می‌کند و می‌تواند این سلول‌ها را حمایت کند تا بهتر در محل آسیب قرار گیرند.

سلول‌های بنیادی مشتق از دندان: منبعی  قدرتمند

سلول‌های بنیادی که از پالپ دندان استخراج می‌شوند، یکی از امیدوارکننده‌ترین گزینه‌ها برای درمان آسیب نخاعی هستند. این سلول‌ها از دندان‌های شیری کودکان یا دندان‌های بزرگسالان به دست می‌آیند و استخراج آن‌ها ساده و بدون درد است. برخلاف سلول‌های بنیادی از مغز استخوان یا جنین، این سلول‌ها کم‌خطرتر هستند و احتمال رد شدن توسط سیستم ایمنی بدن کمتر است. تحقیقات نشان داده که این سلول‌ها می‌توانند به سلول‌های عصبی تبدیل شوند، التهاب را کنترل کنند و حتی رشد محورهای عصبی را افزایش دهند. برای مثال، در مدل‌های حیوانی، تزریق این سلول‌ها به محل آسیب منجر به بهبود حرکت و حس شده است. این سلول‌ها مواد مغذی و عوامل رشد تولید می‌کنند که محیط آسیب‌دیده را برای ترمیم آماده می‌سازند. علاوه بر این، آن‌ها می‌توانند مرگ سلولی را کاهش دهند و بافت اسکار را نرم‌تر کنند تا عصب‌ها بهتر رشد کنند. در ترکیب با پرده آمنیوتیک، این سلول‌ها کارایی بیشتری پیدا می‌کنند، زیرا پرده به عنوان یک پایه طبیعی عمل می‌کند و سلول‌ها را در جای خود نگه می‌دارد.

پرده آمنیوتیک: داربستی طبیعی برای ترمیم بافت

پرده آمنیوتیک لایه‌ای است که جنین را در رحم مادر احاطه می‌کند و پس از زایمان دور انداخته می‌شود. اما دانشمندان کشف کرده‌اند که این پرده خواص شگفت‌انگیزی دارد. آن ضدالتهاب است، سیستم ایمنی را آرام می‌کند و می‌تواند به عنوان یک داربست برای سلول‌های بنیادی استفاده شود. در درمان آسیب نخاعی، پرده آمنیوتیک می‌تواند سلول‌های بنیادی را حمل کند و به محل آسیب برساند. این پرده حاوی سلول‌های بنیادی خودی است که می‌توانند به ترمیم کمک کنند. برای نمونه، سلول‌های اپیتلیال از این پرده می‌توانند درد را کاهش دهند و رشد عصب‌ها را سرعت بخشند. وقتی با سلول‌های بنیادی دندان ترکیب شود، پرده آمنیوتیک محیطی مرطوب و حمایت‌کننده ایجاد می‌کند که سلول‌ها بهتر زنده بمانند و عمل کنند. این ترکیب نه تنها التهاب را کم می‌کند، بلکه از تشکیل بافت اسکار جلوگیری می‌نماید و اجازه می‌دهد عصب‌های جدید تشکیل شوند. پرده آمنیوتیک کم‌هزینه است و از منابع طبیعی به دست می‌آید، که آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای کشورهای در حال توسعه تبدیل می‌کند.

پروژه‌های انجام‌شده: از آزمایشگاه تا مدل‌های حیوانی

در سال‌های اخیر، پروژه‌های متعددی برای استفاده از سلول‌های بنیادی دندان و پرده آمنیوتیک در ترمیم آسیب نخاعی انجام شده است. یکی از پروژه‌های برجسته، بررسی اثرات تزریق سلول‌های بنیادی پالپ دندان در مدل‌های موشی بود. در این پروژه، سلول‌ها به همراه پرده آمنیوتیک به محل آسیب تزریق شدند و نتایج نشان داد که حرکت پاها بهبود یافت و التهاب کاهش چشمگیری داشت. پژوهشگران مشاهده کردند که این ترکیب باعث افزایش تولید عوامل رشد عصبی می‌شود و سلول‌های عصبی آسیب‌دیده را نجات می‌دهد. پروژه دیگری در دانشگاه‌های استرالیا و چین انجام شد، جایی که سلول‌های بنیادی از دندان‌های شیری کودکان استخراج و با پرده آمنیوتیک ترکیب شدند. در مدل‌های سگ، این روش منجر به بهبود عملکرد حسی و حرکتی شد و حتی در موارد مزمن، علائم را کاهش داد. در یک مطالعه پیش‌بالینی، ترکیب این دو عنصر با هیدروژل‌های زیستی آزمایش شد و نتایج نشان داد که سلول‌ها بهتر در محل ماندگار می‌شوند و ترمیم سریع‌تر رخ می‌دهد.

پروژه‌های دیگری بر روی اگزوزوم‌ها تمرکز کرده‌اند، که ذرات کوچکی از سلول‌های بنیادی هستند. این ذرات می‌توانند بدون نیاز به سلول کامل، اثرات درمانی ایجاد کنند. در یک پروژه اخیر، اگزوزوم‌های سلول‌های بنیادی دندان با پرده آمنیوتیک ترکیب شدند و در مدل‌های آسیب نخاعی تزریق گردیدند. نتایج امیدوارکننده بود: التهاب کم شد، آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول‌ها) کاهش یافت و رشد محورهای عصبی افزایش پیدا کرد. در کشورهای آسیایی مانند چین و ایران، پروژه‌هایی برای استفاده از این روش در بیماران انسانی آغاز شده است. برای مثال، در یک آزمایش بالینی کوچک، بیماران با آسیب نخاعی مزمن سلول‌های بنیادی دندان را دریافت کردند و همراه با پرده آمنیوتیک، بهبود در کنترل مثانه و حرکت مشاهده شد. این پروژه‌ها نشان می‌دهند که ترکیب سلول‌های بنیادی و پرده آمنیوتیک نه تنها ایمن است، بلکه می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد. در اروپا، پروژه‌هایی با تمرکز بر مهندسی بافت انجام شده، جایی که پرده آمنیوتیک به عنوان پایه برای رشد سلول‌های بنیادی دندان استفاده می‌شود و سپس به نخاع پیوند زده می‌شود. نتایج اولیه نشان‌دهنده کاهش درد نوروپاتیک و بهبود عملکرد عصبی است.

چالش‌ها و دستاوردها در پروژه‌های گذشته

هرچند پروژه‌ها موفقیت‌آمیز بوده‌اند، چالش‌هایی نیز وجود دارد. یکی از مشکلات اصلی، زنده ماندن سلول‌ها پس از پیوند است. در بسیاری از پروژه‌ها، تنها بخشی از سلول‌ها زنده می‌مانند، اما استفاده از پرده آمنیوتیک این مشکل را کاهش می‌دهد زیرا محیطی مغذی فراهم می‌کند. در یک پروژه در ایالات متحده، پژوهشگران سلول‌های بنیادی دندان را با پرده آمنیوتیک پیش‌فرآوری کردند و مشاهده کردند که نرخ زنده ماندن سلول‌ها تا ۸۰ درصد افزایش یافت. پروژه دیگری بر روی کاهش التهاب تمرکز داشت و نشان داد که این ترکیب می‌تواند سطوح سیتوکین‌های التهابی را پایین بیاورد و محیطی مناسبی ایجاد کند. دستاوردهای این پروژه‌ها شامل بهبود حرکت در مدل‌های حیوانی تا ۵۰ درصد و کاهش نیاز به داروهای مسکن است. همچنین، در پروژه‌های آسیایی، ترکیب با الکترواکوپانکچر (سوزن‌درمانی الکتریکی) آزمایش شد و نتایج نشان داد که این روش سرعت ترمیم را دو برابر می‌کند. این پروژه‌ها پایه‌ای برای آزمایش‌های انسانی بزرگ‌تر فراهم کرده‌اند و نشان می‌دهند که سلول‌های بنیادی دندان و پرده آمنیوتیک می‌توانند جایگزینی برای روش‌های سنتی باشند.

برنامه‌های آینده: افق‌های روشن در درمان

آینده درمان آسیب نخاعی با سلول‌های بنیادی دندان و پرده آمنیوتیک بسیار امیدوارکننده است. برنامه‌های آینده شامل آزمایش‌های بالینی بزرگ‌تر است که در سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ انجام خواهند شد. برای مثال، پروژه‌هایی برای ترکیب این روش با چاپ سه‌بعدی داربست‌ها در حال برنامه‌ریزی است، جایی که پرده آمنیوتیک با سلول‌های بنیادی دندان در ساختارهای سه‌بعدی قرار می‌گیرد تا دقیق‌تر به نخاع آسیب‌دیده پیوند بخورد. پژوهشگران پیش‌بینی می‌کنند که این روش بتواند آسیب‌های کامل نخاعی را نیز ترمیم کند. در برنامه‌های اروپایی، تمرکز بر استفاده از اگزوزوم‌ها است که می‌تواند بدون نیاز به جراحی بزرگ، از طریق تزریق وریدی انجام شود. این برنامه‌ها می‌توانند هزینه‌ها را کاهش دهند و دسترسی را برای بیماران در کشورهای کم‌درآمد افزایش دهند.

در آسیا، برنامه‌هایی برای ادغام هوش مصنوعی وجود دارد تا بهترین ترکیب سلول‌ها و پرده را پیش‌بینی کند. همچنین، پروژه‌هایی برای استفاده از سلول‌های بنیادی دندان در ترکیب با پرده آمنیوتیک برای درمان آسیب‌های مزمن برنامه‌ریزی شده است، جایی که بیماران سال‌ها پس از آسیب درمان می‌شوند. آینده شامل ژن‌درمانی نیز می‌شود، که سلول‌های بنیادی را برای تولید بیشتر عوامل رشد تغییر می‌دهد. پیش‌بینی می‌شود تا ۱۰ سال آینده، این روش‌ها به درمان استاندارد تبدیل شوند و نرخ بهبود را تا ۷۰ درصد افزایش دهند. برنامه‌های جهانی مانند همکاری بین دانشگاه‌های استرالیا و چین، بر روی ایمنی و کارایی تمرکز دارند و می‌توانند استانداردهای جدیدی برای پزشکی ایجاد کنند.

نتیجه‌گیری: امیدی تازه برای بیماران

سلول‌های بنیادی مشتق از دندان و پرده آمنیوتیک، دو عنصر کلیدی در ترمیم آسیب‌های نخاعی هستند که پروژه‌های انجام‌شده موفقیت آن‌ها را ثابت کرده و برنامه‌های آینده نویدبخش تحولات بزرگ است. این روش‌ها نه تنها ساده و ایمن هستند، بلکه می‌توانند زندگی میلیون‌ها بیمار را تغییر دهند. با ادامه تحقیقات، امیدواریم روزی آسیب نخاعی به یک مشکل قابل درمان تبدیل شود و بیماران بتوانند دوباره به زندگی عادی بازگردند. این پیشرفت‌ها نشان‌دهنده قدرت طبیعت و دانش انسان است و آینده‌ای روشن را ترسیم می‌کند.

پایان مطلب./