به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، پژوهشگران بین‌المللی با انتشار یک فهرست جامع و جهانی از رده‌های سلول‌های بنیادی پرتوان انسانی قابل استفاده در بالین، گامی اساسی در جهت استانداردسازی، تسریع و کاهش ریسک توسعه درمان‌های نوین مبتنی بر سلول‌درمانی برداشته‌اند؛ فهرستی که می‌تواند مسیر بیش از صدها پروژه تحقیقاتی و کارآزمایی بالینی آینده را هموارتر کند. با گسترش روزافزون سلول‌درمانی و ورود محصولات مشتق‌شده از سلول‌های بنیادی پرتوان انسانی به مراحل بالینی، انتخاب رده سلولی مناسب به یکی از چالش‌های کلیدی توسعه درمان‌های ایمن و اثربخش تبدیل شده است. نبود یک منبع متمرکز و قابل اتکا از رده‌های سلولی موجود در سطح جهانی، همواره موجب سردرگمی پژوهشگران، شرکت‌های زیست‌فناوری و نهادهای نظارتی شده بود. اکنون، دو پژوهشگر با بررسی گسترده منابع علمی و صنعتی، ۱۶۶ رده سلول بنیادی پرتوان انسانی را که برای کاربردهای بالینی طراحی یا آماده‌سازی شده‌اند، شناسایی و مشخصات کلیدی آن‌ها را در قالب یک مقاله علمی منتشر کرده‌اند. این فهرست شامل اطلاعاتی درباره رضایت آگاهانه اهداکنندگان، جنسیت، گروه خونی، نوع HLA، استانداردهای کیفی و شیوه‌های مجوزدهی و توزیع است و به‌عنوان یک نقشه راه عملی برای انتخاب آگاهانه رده سلولی در توسعه محصولات بالینی عمل می‌کند.

مقدمه
سلول‌های بنیادی پرتوان انسانی، شامل سلول‌های بنیادی جنینی و سلول‌های بنیادی پرتوان القایی، به دلیل توانایی تمایز به تقریباً تمامی انواع سلولی بدن انسان، جایگاه ویژه‌ای در پزشکی بازساختی و سلول‌درمانی یافته‌اند. طی دو دهه گذشته، پیشرفت‌های فناورانه در کشت، تمایز و کنترل کیفی این سلول‌ها باعث شده است که استفاده از آن‌ها از سطح پژوهش‌های آزمایشگاهی فراتر رفته و به حوزه بالین وارد شود. در حال حاضر، ده‌ها بیماری تحلیل‌برنده، عصبی، قلبی، چشمی و متابولیک به‌عنوان اهداف بالقوه درمان با محصولات مشتق از hPSC مطرح هستند. با این حال، مسیر انتقال یک رده سلولی از آزمایشگاه به بالین، مسیری پیچیده، پرهزینه و زمان‌بر است. یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های راهبردی در این مسیر، انتخاب رده سلولی اولیه است؛ تصمیمی که می‌تواند موفقیت یا شکست یک پروژه درمانی را رقم بزند. انتخاب نادرست رده سلولی ممکن است منجر به مشکلات ایمنی، ناسازگاری ایمنی، چالش‌های حقوقی یا محدودیت‌های توزیع شود و در نهایت پروژه را متوقف کند. از این‌رو، وجود اطلاعات شفاف و مقایسه‌پذیر درباره رده‌های سلولی موجود، یک نیاز اساسی برای جامعه علمی و صنعتی محسوب می‌شود.

تاریخچه
نخستین رده‌های سلول بنیادی جنینی انسانی در اواخر دهه ۱۹۹۰ معرفی شدند و امیدهای فراوانی برای درمان بیماری‌های صعب‌العلاج ایجاد کردند. با این حال، مسائل اخلاقی مرتبط با منبع این سلول‌ها و محدودیت‌های قانونی در برخی کشورها، استفاده گسترده از آن‌ها را با چالش مواجه ساخت. معرفی سلول‌های بنیادی پرتوان القایی در سال ۲۰۰۶ نقطه عطفی در این حوزه بود، زیرا امکان تولید سلول‌های پرتوان از سلول‌های بالغ بدن را فراهم کرد و بسیاری از موانع اخلاقی را کاهش داد. در سال‌های بعد، بانک‌های سلولی متعددی در نقاط مختلف جهان شکل گرفتند و هر یک رده‌های سلولی خاص خود را با استانداردها و شرایط متفاوت تولید و عرضه کردند. با افزایش تعداد این رده‌ها، ناهمگونی در کیفیت، مستندات اخلاقی، استانداردهای تولید و دسترسی حقوقی نیز افزایش یافت. تلاش‌هایی پراکنده برای فهرست‌برداری از برخی رده‌ها انجام شد، اما این تلاش‌ها معمولاً محدود به یک کشور، یک مؤسسه یا یک نوع خاص از سلول‌ها بودند. نبود یک فهرست جهانی و به‌روز که بتواند نیازهای توسعه بالینی را پوشش دهد، تا پیش از این مطالعه به‌طور جدی احساس می‌شد.

شیوه مطالعاتی

در این پژوهش، محققان رویکردی نظام‌مند و چندمرحله‌ای را اتخاذ کردند. ابتدا با مرور گسترده مقالات علمی منتشرشده در مجلات معتبر، رده‌های سلولی گزارش‌شده برای کاربردهای پیش‌بالینی و بالینی شناسایی شدند. در مرحله بعد، وب‌سایت بانک‌های سلولی، مؤسسات پژوهشی و شرکت‌های تجاری فعال در حوزه تولید hPSC بررسی شد. همچنین ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان رده‌های سلولی برقرار گردید تا اطلاعات تکمیلی و به‌روز جمع‌آوری شود.معیارهای ورود رده‌های سلولی به این فهرست شامل قابلیت استفاده در کاربردهای بالینی، وجود مستندات مربوط به رضایت آگاهانه اهداکننده، رعایت استانداردهای کیفی شناخته‌شده و امکان دسترسی قانونی برای توسعه‌دهندگان بود. داده‌های گردآوری‌شده سپس دسته‌بندی و استانداردسازی شدند تا امکان مقایسه میان رده‌ها فراهم شود. نتیجه این فرایند، شناسایی ۱۶۶ رده سلولی از ۱۸ توزیع‌کننده جهانی بود که اطلاعات آن‌ها به‌صورت ساخت‌یافته ارائه شده است.

نتایج
نتایج این مطالعه نشان داد که تنوع قابل‌توجهی در رده‌های hPSC موجود برای کاربردهای بالینی وجود دارد. این تنوع نه‌تنها شامل منشأ سلول‌ها و روش‌های تولید، بلکه شامل تفاوت در جنسیت اهداکنندگان، گروه‌های خونی، الگوهای HLA و سطح مستندسازی اخلاقی و حقوقی است. بررسی‌ها همچنین نشان داد که برخی رده‌ها به‌طور خاص برای کاهش ناسازگاری ایمنی طراحی شده‌اند و دارای تیپ‌های HLA رایج در جمعیت‌های مختلف هستند، در حالی که برخی دیگر بیشتر برای کاربردهای پژوهشی توسعه یافته و نیازمند تطبیق‌های اضافی برای ورود به بالین‌اند. وجود اطلاعات دقیق درباره استانداردهای کیفی اعمال‌شده، از جمله شرایط کشت، کنترل آلودگی و پایداری ژنتیکی، یکی دیگر از دستاوردهای مهم این فهرست است که می‌تواند ریسک‌های توسعه بالینی را کاهش دهد.

دستاورد
مهم‌ترین دستاورد این پژوهش، ایجاد شفافیت و دسترسی برابر به اطلاعاتی است که پیش‌تر پراکنده و دشوار‌یاب بودند. این فهرست جهانی به پژوهشگران اجازه می‌دهد پیش از سرمایه‌گذاری‌های کلان مالی و زمانی، گزینه‌های موجود را به‌دقت مقایسه کنند و رده‌ای را انتخاب نمایند که بیشترین تطابق را با نیازهای علمی، بالینی و حقوقی آن‌ها دارد. برای شرکت‌های زیست‌فناوری و استارتاپ‌ها، این منبع می‌تواند به‌عنوان ابزاری راهبردی برای کاهش ریسک، تسریع تصمیم‌گیری و بهینه‌سازی مسیر توسعه محصول عمل کند. همچنین نهادهای نظارتی و سیاست‌گذاران می‌توانند از این داده‌ها برای تدوین دستورالعمل‌های هماهنگ‌تر و مبتنی بر شواهد استفاده کنند. در نهایت، بیماران نیز از طریق تسریع دسترسی به درمان‌های ایمن‌تر و استانداردتر، بهره‌مند خواهند شد.

گام بعدی مطالعه

پژوهشگران تأکید کرده‌اند که این فهرست یک منبع پویا است و نیازمند به‌روزرسانی مستمر با ظهور رده‌های جدید، تغییر استانداردها و پیشرفت‌های فناورانه خواهد بود. گام بعدی می‌تواند ایجاد یک پایگاه داده آنلاین تعاملی باشد که امکان جست‌وجو، مقایسه و به‌روزرسانی بلادرنگ اطلاعات را فراهم کند.
همچنین، افزودن داده‌های عملکردی مرتبط با نتایج بالینی، ایمنی طولانی‌مدت و پاسخ ایمنی بیماران می‌تواند ارزش این منبع را دوچندان کند. در چشم‌انداز بلندمدت، چنین تلاش‌هایی می‌تواند به همگرایی جهانی در حوزه سلول‌درمانی و تسریع انتقال دانش از آزمایشگاه به بالین منجر شود و نقش مهمی در شکل‌دهی آینده پزشکی بازساختی ایفا کند.

پایان مطلب/.