به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، ترومبوتیک میکروآنژیوپاتی مرتبط با پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز یکی از شدیدترین و کشنده‌ترین عوارض پس از پیوند است که سال‌ها فاقد درمان اختصاصی تأییدشده بود. سازمان غذا و داروی آمریکا در دسامبر ۲۰۲۵ داروی نارسوپلیماب را برای درمان این عارضه در بزرگسالان و کودکان دو سال و بالاتر تأیید کرد. این دارو که مهارکننده مسیر لکتین سیستم مکمل است، در مطالعات بالینی و برنامه دسترسی گسترده توانست نرخ پاسخ کامل قابل توجهی ایجاد کند، شاخص‌های آزمایشگاهی بیماری را بهبود بخشد، عملکرد اندام‌ها را ارتقا دهد و بقا را افزایش دهد. این تأیید نه‌تنها یک پیشرفت درمانی، بلکه نقطه عطفی در مراقبت از بیماران پیوندی محسوب می‌شود و می‌تواند استاندارد درمانی جدیدی را در این حوزه تعریف کند.

مقدمه
پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز یکی از روش‌های اصلی درمان بیماری‌های بدخیم خونی، برخی اختلالات ژنتیکی و بیماری‌های نقص ایمنی است. با وجود پیشرفت‌های قابل توجه در تکنیک‌های پیوند و مراقبت‌های حمایتی، بروز عوارض جدی پس از پیوند همچنان چالش بزرگی برای پزشکان و بیماران محسوب می‌شود. یکی از این عوارض، ترومبوتیک میکروآنژیوپاتی مرتبط با پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز است که با آسیب گسترده به عروق کوچک، همولیز، کاهش شدید پلاکت‌ها و نارسایی اندام‌های حیاتی همراه است. این وضعیت اغلب به‌سرعت پیشرفت می‌کند و در صورت عدم کنترل، میزان مرگ‌ومیر بالایی دارد. تا پیش از این، درمان بیماران عمدتاً بر اقدامات حمایتی و حذف عوامل محرک متمرکز بود و گزینه درمانی هدفمند و تأییدشده‌ای وجود نداشت. تأیید نارسوپلیماب در چنین زمینه‌ای، پاسخی به یک نیاز بالینی قدیمی و برآورده‌نشده است.

تاریخچه
شناخت ترومبوتیک میکروآنژیوپاتی پس از پیوند به دهه‌های گذشته بازمی‌گردد، زمانی که پزشکان متوجه بروز همزمان کم‌خونی همولیتیک، ترومبوسیتوپنی و نارسایی کلیوی در برخی بیماران پیوندی شدند. در ابتدا این عارضه اغلب با سایر سندرم‌های میکروآنژیوپاتیک اشتباه گرفته می‌شد و تشخیص آن با تأخیر صورت می‌گرفت. با گذشت زمان، نقش فعال‌سازی سیستم مکمل و به‌ویژه مسیر لکتین در پاتوژنز این بیماری مورد توجه قرار گرفت. در همین راستا، پژوهش‌ها به سمت توسعه داروهایی هدایت شدند که بتوانند به‌طور انتخابی این مسیر را مهار کنند. نارسوپلیماب به‌عنوان یک آنتی‌بادی مونوکلونال که پروتئین MASP-2 را هدف قرار می‌دهد، حاصل این مسیر تحقیقاتی است. با وجود داده‌های اولیه امیدوارکننده، مسیر تأیید این دارو با چالش‌های نظارتی همراه بود و در سال ۲۰۲۱ سازمان غذا و داروی آمریکا درخواست اطلاعات تکمیلی کرد. تکمیل داده‌ها و ارائه شواهد بالینی جدید سرانجام به تأیید نهایی دارو در سال ۲۰۲۵ انجامید.

شیوه مطالعاتی
اثربخشی و ایمنی نارسوپلیماب در یک مطالعه تک‌گروهی و برچسب باز با عنوان مطالعه TA-TMA مورد ارزیابی قرار گرفت. در این مطالعه، بیماران مبتلا به ترومبوتیک میکروآنژیوپاتی مرتبط با پیوند که معیارهای تشخیصی مشخصی از جمله کاهش پلاکت، شواهد همولیز میکروآنژیوپاتیک و اختلال عملکرد کلیه داشتند، وارد شدند. علاوه بر این، داده‌های حاصل از برنامه دسترسی گسترده که بیماران بیشتری را شامل می‌شد، برای تقویت ارزیابی‌ها مورد استفاده قرار گرفت. بیماران دوزهای هفتگی نارسوپلیماب را دریافت کردند و پاسخ درمانی بر اساس بهبود همزمان شاخص‌های آزمایشگاهی و وضعیت بالینی تعریف شد. این رویکرد امکان بررسی عملکرد دارو را در شرایط واقعی و در جمعیتی ناهمگون از نظر سن، شدت بیماری و عوارض همراه فراهم کرد.

نتایج
نتایج به‌دست‌آمده از مطالعه TA-TMA نشان داد که نارسوپلیماب توانست در بخش قابل توجهی از بیماران پاسخ کامل ایجاد کند. نرخ پاسخ کامل در بیماران بزرگسال قابل ارزیابی بیش از شصت درصد گزارش شد و داده‌های برنامه دسترسی گسترده نیز نتایج مشابهی را نشان داد. بهبود شاخص‌های آزمایشگاهی کلیدی مانند افزایش شمارش پلاکت و کاهش سطح لاکتات دهیدروژناز در درصد بالایی از بیماران مشاهده شد. علاوه بر این، بسیاری از بیماران بهبود عملکرد اندام‌های حیاتی را تجربه کردند و بخشی از آن‌ها از وابستگی به تزریق خون و پلاکت رهایی یافتند. میزان بقای صدروزه از زمان تشخیص بیماری نیز نسبت به داده‌های تاریخی افزایش قابل توجهی داشت. این یافته‌ها در مجموع نشان‌دهنده تأثیر بالینی معنادار دارو در شرایطی است که پیش‌تر گزینه درمانی مؤثری وجود نداشت.

دستاورد
تأیید نارسوپلیماب به‌عنوان نخستین و تنها درمان اختصاصی تأییدشده برای ترومبوتیک میکروآنژیوپاتی مرتبط با پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز، یک دستاورد مهم در پزشکی پیوند محسوب می‌شود. این موفقیت نشان می‌دهد که هدف‌گیری مسیرهای خاص سیستم مکمل می‌تواند به نتایج درمانی ملموس منجر شود. از منظر بالینی، این دارو امکان مداخله زودهنگام و هدفمند را فراهم می‌کند و می‌تواند نیاز به اقدامات حمایتی پرخطر را کاهش دهد. از منظر پژوهشی، این تأیید مسیر توسعه داروهای مکمل‌محور دیگر را نیز هموار می‌سازد. همچنین گسترش اندیکاسیون دارو به جمعیت کودکان، اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا این گروه از بیماران پیش‌تر گزینه‌های درمانی بسیار محدودی در اختیار داشتند.

گام بعدی مطالعه
با وجود تأیید نارسوپلیماب، پژوهش‌ها در این حوزه متوقف نخواهد شد. گام‌های بعدی شامل ارزیابی اثرات بلندمدت دارو، بررسی بهترین زمان شروع درمان و شناسایی نشانگرهای زیستی پیش‌بینی‌کننده پاسخ است. همچنین مطالعات مقایسه‌ای می‌توانند جایگاه این دارو را در کنار یا در مقابل سایر رویکردهای مهار سیستم مکمل روشن‌تر کنند. از سوی دیگر، جمع‌آوری داده‌های دنیای واقعی پس از ورود دارو به بازار، اطلاعات ارزشمندی درباره ایمنی و اثربخشی آن در جمعیت‌های متنوع‌تر فراهم خواهد کرد. در نهایت، این تجربه می‌تواند الگویی برای توسعه درمان‌های هدفمند در سایر عوارض پیچیده پس از پیوند باشد.

پایان مطالب/.