به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در ژانویه سال جاری، پژوهش‌های پزشکی بازساختی به نقطه عطفی رسیده‌اند که می‌تواند چشم‌انداز درمان بیماری‌های خونی جدی را تغییر دهد. برای اولین بار درمانی مبتنی بر سلول‌های بنیادی هماتوپوئتیک مشتق از خون بندناف به عنوان گزینه‌ای ایمن و مؤثر برای بیماران مبتلا به آپلاستیک آنمی شدید که اهداکننده سازگار ندارند، در مسیر بالینی قرار گرفته و نتایج امیدوارکننده‌ای در کارآزمایی‌های بالینی نشان داده است. پزشکان و پژوهشگران در تازه‌ترین دستاورد خود توانسته‌اند از سلول‌های بنیادی هماتوپوئتیک حاصل از خون بندناف برای بهبود عملکرد مغز استخوان در بیماران دارای اختلال شدید خون‌ساز بهره بگیرند. این روش جدید درمانی که می‌تواند جان بیمارانی را که راه‌حل‌های معمول برای آنها وجود نداشته، نجات دهد، نشان داده است که این سلول‌ها می‌توانند به سرعت در بافت مغز استخوان لانه‌گزینی کنند و تولید سلول‌های خونی را بازیابی کنند. نتایج اولیه نشانه‌های بهبود عفونت، کوتاه‌تر شدن دوره نقاهت و افزایش شانس بهبودی را گزارش می‌دهند و مسیر بالینی برای گسترش کاربرد این تکنیک در سایر بیماری‌های خونی باز است.

بیماری‌های خونی مانند آپلاستیک آنمی

بیماری‌های خونی مانند آپلاستیک آنمی شدید زمانی رخ می‌دهند که مغز استخوان توانایی تولید سلول‌های خونی لازم را از دست می‌دهد. سلول‌های خونی شامل گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها هستند که هر یک نقش حیاتی در سلامت و بقای انسان دارند. در آپلاستیک آنمی، این کمبود موجب ضعف شدید، خطر عفونت و خونریزی‌های غیرقابل کنترل می‌شود. درمان‌های سنتی مانند پیوند مغز استخوان نیازمند یافتن اهداکنندگان کاملاً سازگار است و این موضوع اغلب مانعی بزرگ برای بیمارانی است که به کمک فوری نیاز دارند. از این رو، پژوهشگران به دنبال راه‌حل‌هایی بوده‌اند که از منابع جایگزین سلول‌های بنیادی، مانند خون بندناف استفاده کنند، زیرا این منبع به راحتی در دسترس است و سلول‌های آن توان بالقوه‌ای در بازسازی بافت خونی دارند.

تاریخچه
سلول‌های بنیادی هماتوپوئتیک برای بیش از چند دهه به عنوان یک گزینه درمانی در بیماری‌های خونی شناخته شده‌اند. نخستین پیوندهای موفق سلول‌های بنیادی در دهه هفتاد میلادی انجام شدند و از آن زمان، این حوزه به سرعت پیشرفت کرده است. خون بندناف که پس از تولد نوزاد در دسترس قرار می‌گیرد، به عنوان منبعی غنی از سلول‌های بنیادی معرفی شد و بانک‌های خون بندناف در سراسر جهان برای ذخیره این نمونه‌ها ساخته شدند. در سال‌های اخیر، پژوهشگران دریافتند که سلول‌های بنیادی خون بندناف از نظر تطابق با گیرنده کمتر حساس هستند و می‌توانند در شرایطی که پیوند مغز استخوان عادی ناکارآمد یا غیرممکن است به کار روند. با این حال، پرسش‌های مهمی درباره اثربخشی و ایمنی استفاده بالینی از این سلول‌ها باقی مانده بود، به ویژه در بیماری‌های جدی مانند آپلاستیک آنمی که معمولاً نیازمند درمان‌های تهاجمی هستند.

شیوه مطالعاتی

برای ارزیابی کاربرد بالینی سلول‌های بنیادی هماتوپوئتیک خون بندناف، مطالعه‌ای طراحی شد که در آن بیماران مبتلا به آپلاستیک آنمی شدید بدون اهداکننده سازگار وارد مرحله درمان شدند. این کارآزمایی شامل فراخوانی بیماران از چندین مرکز پزشکی و ارزیابی دقیق پیش از درمان بود. تیم پژوهشی نمونه‌های خون بندناف تهیه‌شده از بانک‌های معتبر را پردازش و سلول‌ها را برای انتقال آماده کرد. سپس این سلول‌ها به بدن بیماران تزریق شدند و وضعیت بیماران در طول زمان با معیارهای استاندارد پزشکی شامل تعداد سلول‌های خونی، نشانه‌های عفونت، عملکرد مغز استخوان و علائم بالینی مورد بررسی قرار گرفت. این ارزیابی‌ها در فواصل زمانی مشخص انجام شد تا بتوان اثرات کوتاه‌مدت و میان‌مدت این روش را تحلیل کرد.

نتایج
نتایج اولیه این مطالعه نشان داد که بسیاری از بیماران پس از دریافت سلول‌های بنیادی خون بندناف توانستند تولید طبیعی سلول‌های خونی را بازیابند. در چند هفته نخست پس از درمان، نشانه‌های بهبود در پارامترهای خونی مشاهده شد که نمایانگر جایگزینی مؤثر سلول‌های بنیادی تزریق‌شده در مغز استخوان بود. بیماران همچنین کاهش علائم عفونت را تجربه کردند و دوره‌های نقاهت پس از درمان کوتاه‌تر از آنچه در روش‌های سنتی انتظار می‌رفت بود. در بسیاری از موارد، تعداد گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها به حدی رسید که نیاز به انتقال مکرر خون کاهش یافت و وضعیت عمومی بیماران بهبود یافت. همچنین عوارض جانبی جدی اندکی گزارش شدند و روند بهبودی به طور کلی بدون مشکلات غیرقابل کنترل پیش رفت. این نتایج نویدبخش نشان می‌دهد که سلول‌های بنیادی خون بندناف می‌توانند به عنوان منبعی قابل اعتماد و کارآمد برای درمان بیماری‌های خونی جدی مورد استفاده قرار گیرند.

دستاورد
این دستاورد پژوهشی نشان می‌دهد که استفاده از سلول‌های بنیادی هماتوپوئتیک خون بندناف می‌تواند جان بیمارانی را که گزینه‌های درمانی دیگری ندارند بهبود بخشد و در بسیاری از موارد بهبودی واقعی ایجاد کند. تفاوت اصلی این روش با پیوند مغز استخوان سنتی در آن است که نیاز به یافتن اهداکننده کاملاً سازگار را کم می‌کند و می‌تواند در زمان کوتاه‌تر و با ریسک کمتر به کار رود. نتایج این پژوهش همچنین زمینه را برای استفاده از این روش در سایر اختلالات خونی فراهم می‌کند و می‌تواند پرسش‌های علمی و بالینی مهمی را درباره پتانسیل‌های درمانی سلول‌های بنیادین خون بندناف پاسخ دهد.

گام بعدی مطالعه

با توجه به نتایج امیدوارکننده اولیه، تیم تحقیقاتی برنامه‌ریزی برای فاز بعدی کارآزمایی‌ها را آغاز کرده‌اند که شامل افزایش تعداد شرکت‌کنندگان، ارزیابی طولانی‌مدت اثرات درمان و مقایسه مستقیم با روش‌های درمانی موجود است. هدف این گام‌ها ارائه داده‌های جامع‌تر درباره ایمنی و اثربخشی روش است تا در صورت موفقیت بتوان این درمان را به یکی از گزینه‌های استاندارد در پروتکل‌های درمانی تبدیل کرد. همچنین پژوهشگران در حال بررسی کاربرد این تکنیک در سایر بیماری‌های خونی مانند تالاسمی و سرطان‌های دستگاه خون هستند تا ببینند آیا می‌توانند اثرات مشابهی در بهبود عملکرد مغز استخوان و سیستم ایمنی مشاهده کنند یا خیر.

پایان مطالب/.