به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در ژانویه ۲۰۲۶، حوزه پزشکی بازساختی و علوم اعصاب شاهد یکی از مهم‌ترین نقاط عطف خود در درمان بیماری پارکینسون بود. دو رویکرد درمانی متفاوت، شامل یک درمان دارویی نسل جدید و یک روش مبتنی بر سلول‌درمانی با هدف جایگزینی نورون‌های از دست‌رفته، به مراحل نهایی کارآزمایی‌های بالینی رسیده‌اند. این پیشرفت‌ها امیدهای تازه‌ای برای تغییر مسیر درمان این بیماری تحلیل‌برنده عصبی ایجاد کرده‌اند و نشان می‌دهند که پزشکی آینده بیش از هر زمان دیگری به سمت درمان‌های بیماری‌محور و بازسازنده حرکت می‌کند.

بیماری پارکینسون

بیماری پارکینسون یکی از شایع‌ترین اختلالات نورودژنراتیو است که با تخریب تدریجی نورون‌های تولیدکننده دوپامین در مغز شناخته می‌شود. درمان‌های رایج عمدتاً بر کاهش علائم تمرکز دارند و قادر به توقف یا معکوس کردن روند بیماری نیستند. در ژانویه ۲۰۲۶، دو درمان نوآورانه که یکی دارویی و دیگری مبتنی بر سلول‌درمانی است، وارد مراحل پایانی کارآزمایی‌های بالینی شده‌اند. این درمان‌ها نه‌تنها کنترل علائم، بلکه بازسازی عملکرد عصبی را هدف قرار داده‌اند و می‌توانند مسیر درمان پارکینسون را به‌طور بنیادین تغییر دهند.

مقدمه
پارکینسون بیماری‌ای مزمن و پیشرونده است که علاوه بر علائم حرکتی مانند لرزش، سفتی عضلانی و کندی حرکت، با علائم غیرحرکتی متعددی از جمله اختلالات شناختی، افسردگی و مشکلات خواب همراه است. افزایش امید به زندگی در جوامع مختلف موجب شده است که تعداد بیماران مبتلا به این بیماری در حال افزایش باشد. با وجود پیشرفت‌های دارویی چند دهه اخیر، درمان‌های موجود عمدتاً جنبه تسکینی دارند و قادر به بازگرداندن نورون‌های از دست‌رفته نیستند. از این‌رو، تمرکز پژوهش‌های اخیر بر توسعه درمان‌هایی قرار گرفته است که بتوانند علت اصلی بیماری را هدف قرار دهند.

تاریخچه
برای سال‌های طولانی، درمان پارکینسون بر پایه تجویز داروهایی مانند لوودوپا و آگونیست‌های دوپامینی بنا شده بود. این داروها اگرچه در مراحل اولیه بیماری مؤثر هستند، اما با پیشرفت بیماری کارایی آن‌ها کاهش می‌یابد و عوارض جانبی افزایش پیدا می‌کند. در دهه‌های اخیر، پیشرفت در زیست‌شناسی سلول‌های بنیادی و فناوری‌های بازبرنامه‌ریزی سلولی، افق‌های تازه‌ای را در درمان بیماری‌های نورودژنراتیو گشوده است. پژوهشگران دریافتند که می‌توان نورون‌های دوپامینرژیک را در شرایط آزمایشگاهی تولید و برای بازسازی مدارهای عصبی تخریب‌شده استفاده کرد. این دیدگاه زمینه‌ساز ورود سلول‌درمانی به عرصه درمان پارکینسون شد.

شیوه مطالعاتی
دو درمانی که اکنون به مراحل نهایی کارآزمایی‌های بالینی رسیده‌اند، از نظر مکانیسم اثر تفاوت‌های اساسی دارند. رویکرد نخست یک درمان دارویی نوین است که به‌صورت هدفمند گیرنده‌های دوپامینی را فعال می‌کند و با طراحی دقیق مولکولی، تلاش شده است عوارض جانبی آن نسبت به داروهای کلاسیک کاهش یابد. این دارو در کارآزمایی‌های بالینی چندمرحله‌ای از نظر ایمنی، دوز مؤثر و تأثیر بر علائم حرکتی و کیفیت زندگی بیماران بررسی شده است.

رویکرد دوم مبتنی بر سلول‌درمانی است و هدف آن جایگزینی نورون‌های تولیدکننده دوپامین است که در اثر بیماری از بین رفته‌اند. در این روش، سلول‌های بنیادی یا سلول‌های بنیادی القایی به نورون‌های دوپامینرژیک تمایز داده می‌شوند و سپس به نواحی خاصی از مغز بیماران پیوند زده می‌شوند. طراحی این مطالعات به‌گونه‌ای است که علاوه بر بررسی اثربخشی، ایمنی بلندمدت، بقا و عملکرد سلول‌های پیوندی نیز مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.

نتایج
نتایج به‌دست‌آمده از مراحل میانی و پیشرفته کارآزمایی‌های بالینی نشان می‌دهد که درمان دارویی جدید قادر است علائم حرکتی بیماران را به‌طور معنی‌داری بهبود بخشد و مدت زمان عملکرد مطلوب روزانه را افزایش دهد. بسیاری از بیماران کاهش نوسانات حرکتی و بهبود کیفیت زندگی را گزارش کرده‌اند. در مورد سلول‌درمانی نیز نتایج اولیه حاکی از آن است که سلول‌های پیوندی می‌توانند در مغز زنده بمانند و در برخی بیماران منجر به بهبود پایدار علائم شوند. اگرچه این نتایج هنوز نهایی نیستند، اما شواهد موجود امید زیادی برای موفقیت این رویکرد ایجاد کرده است.

دستاورد
ورود هم‌زمان یک درمان دارویی پیشرفته و یک روش سلول‌درمانی به مراحل نهایی کارآزمایی بالینی نشان‌دهنده بلوغ علمی حوزه درمان پارکینسون است. این دستاورد بیانگر آن است که پزشکی مدرن در حال عبور از درمان‌های صرفاً علامت‌محور به سمت درمان‌های بازسازنده و علت‌محور است. موفقیت این مطالعات می‌تواند نه‌تنها برای بیماران پارکینسون، بلکه برای درمان سایر بیماری‌های نورودژنراتیو نیز الگوی جدیدی ارائه دهد.

گام بعدی مطالعه
با وجود نتایج امیدوارکننده، تکمیل کارآزمایی‌های فاز نهایی و انتشار داده‌های بلندمدت برای تأیید قطعی ایمنی و اثربخشی این درمان‌ها ضروری است. در صورت موفقیت، این درمان‌ها وارد مراحل بررسی نهادهای نظارتی خواهند شد. هم‌زمان، پژوهشگران در تلاش‌اند تا روش‌های تولید سلول، کاهش هزینه‌ها و بهینه‌سازی فرآیندهای درمانی را توسعه دهند تا این درمان‌ها در آینده برای طیف گسترده‌تری از بیماران در دسترس قرار گیرند.

پایان مطلب/.