به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در تحولی تاریخی که نویدبخش آغاز عصر جدیدی در درمان سرطان‌های دستگاه گوارش است، نخستین درمان اختصاصی CAR-T برای تومورهای جامد با نام ساتری-سل (Satri-cel) که برای هدف قرار دادن نشانگر Claudin18.2 طراحی شده، احتمالاً در نیمه اول سال ۲۰۲۶ در چین در دسترس بیماران قرار خواهد گرفت. این دستاورد که نتیجه بیش از یک دهه تحقیق و توسعه بالینی است، به طور خاص برای بیمارانی طراحی شده که به سرطان معده، سرطان مری و تومورهای پانکراس مبتلا بوده و گزینه‌های درمانی استاندارد در آن‌ها به شکست انجامیده است.

اولین کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی شده و کنترل‌شده جهان

اولین کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی شده و کنترل‌شده جهان برای یک درمان سلول‌درمانی در تومورهای جامد، نتایجی فراتر از انتظارات را به ثبت رسانده است. ساتری-سل که توسط شرکت بیوتکنولوژی CARsgen توسعه یافته، موفق شده است میزان بقای بدون پیشرفت بیماری را در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته معده یا محل اتصال معده به مری، در مقایسه با درمان‌های استاندارد خط سوم، به میزان بیش از دو برابر افزایش دهد. این درمان که در مرکز بین‌المللی سرطان جیاهویی (Jiahui International Cancer Center) در شانگهای در دسترس بیماران بین‌المللی قرار خواهد گرفت، با نرخ پاسخ عینی حدود ۴۱ درصد، گزینه‌های جدیدی را پیش روی بیمارانی می‌گذارد که تاکنون درمان مؤثری برای آن‌ها وجود نداشته است.

سرطان معده و پانکراس

سرطان معده و پانکراس همواره به عنوان دو تن از سرسخت‌ترین دشمنان در انکولوژی مدرن شناخته می‌شوند. آمارها نشان می‌دهد که بسیاری از بیماران در مراحل پیشرفته بیماری، تنها گزینه‌های درمانی محدودی در اختیار دارند و میانگین بقای آن‌ها اغلب به کمتر از یک سال می‌رسد. سلول‌درمانی با گیرنده آنتی‌ژن کایمریک که تاکنون انقلابی عظیم در درمان بدخیمی‌های خونی مانند لوسمی و لنفوم ایجاد کرده بود، به دلیل چالش‌های متعدد از جمله میکرو محیط پیچیده تومور و ناهمگونی آنتی‌ژن‌ها، نتوانسته بود موفقیت خود را در تومورهای جامد تکرار کند. اما اکنون، با تمرکز بر نشانگر زیستی خاصی به نام Claudin18.2 که در سطح بسیاری از سلول‌های سرطانی دستگاه گوارش بیش از حد بیان می‌شود، دانشمندان موفق به شکستن این سد بزرگ شده‌اند.داستان ساتری-سل به سال‌ها قبل بازمی‌گردد، زمانی که محققان دریافتند پروتئین Claudin18.2 یک هدف تقریباً ایده‌آل برای حمله به سلول‌های سرطانی معده و پانکراس است. این پروتئین به طور طبیعی فقط در لایه‌های بسیار عمقی و محافظت‌شده معده یافت می‌شود، اما در فرآیند تومورزایی، در سطح خارجی سلول‌های سرطانی به شدت نمایان می‌شود. شرکت CARsgen از سال ۲۰۱۸ کارآزمایی‌های بالینی فاز ۱ را برای ارزیابی ایمنی و اثربخشی این روش آغاز کرد. نتایج اولیه این مطالعات که در مجله معتبر نیچر مدیسین منتشر شد، نویدبخش بود، اما سوال اصلی این بود که آیا این روش در یک کارآزمایی بزرگ‌مقیاس و تصادفی‌سازی شده، می‌تواند بر درمان‌های موجود برتری قاطع پیدا کند؟ پاسخ این سوال در کارآزمایی فاز ۲ به نام CT041-ST-01 داده شد. لازم به ذکر است که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) پیشتر در سال ۲۰۲۲ عنوان درمان پیشرفته پزشکی بازساختی (RMAT) را به این محصول اعطا کرده بود و سازمان ملی محصولات پزشکی چین (NMPA) نیز در مارس ۲۰۲۵ عنوان درمان پیشگام را برای آن صادر کرده بود که هر دو نشان‌دهنده ظرفیت بالای این روش برای رفع نیازهای درمانی برآورده‌نشده بود.

کارآزمایی بالینی CT041-ST-01

کارآزمایی بالینی CT041-ST-01، که نتایج آن در آوریل ۲۰۲۶ به صورت گسترده منتشر شده است، اولین کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده برای سلول‌درمانی در تومورهای جامد محسوب می‌شود. این مطالعه باز و چندمرکزی به رهبری تیم پروفسور چانگسونگ چی از بیمارستان سرطان دانشگاه پکن انجام شده است و ۲۴ مرکز پزشکی در چین در آن مشارکت داشتند. جامعه آماری این پژوهش شامل ۱۵۶ بیمار مبتلا به سرطان پیشرفته معده یا محل اتصال معده به مری بود که حداقل دو خط درمان سیستمیک قبلی را با شکست پشت سر گذاشته بودند و تومور آن‌ها از نظر بیان نشانگر CLDN18.2 مثبت ارزیابی شده بود. بیماران به صورت تصادفی با نسبت ۲ به ۱ در دو گروه قرار گرفتند: گروه اول (۱۰۴ نفر) تحت تزریق وریدی ساتری-سل با دوز ۲۵۰ میلیون سلول (با امکان تکرار تا سه نوبت) قرار گرفتند و گروه دوم (۵۲ نفر) درمان انتخابی پزشک شامل داروهایی مانند آپاتینیب، پاکلیتاکسل، دوستاکسل، ایرینوتکان یا نیولوماب را دریافت کردند. لازم به ذکر است که به بیماران گروه دوم اجازه داده شد در صورت پیشرفت بیماری یا عدم تحمل دارو، به گروه درمان با ساتری-سل مهاجرت کنند؛ این اتفاق برای ۲۰ بیمار در طول مطالعه رخ داد.

نتایج کسب شده

یافته‌های این کارآزمایی از نظر آماری بسیار چشمگیر بوده و مرزهای جدیدی را در انکولوژی ترسیم کرده است. در جمعیت قصد درمان، درمان با ساتری-سل بهبودی معنادار آماری در نرخ بقای بدون پیشرفت بیماری نشان داد؛ به طوری که میانه PFS در گروه ساتری-سل به ۳.۲۵ ماه رسید در حالی که این رقم در گروه درمان استاندارد تنها ۱.۷۷ ماه بود. این تفاوت از نظر آماری بسیار معنی‌دار ارزیابی شده است (P < .0001). اما هنگامی که محققان جمعیت اصلاح‌شده قصد درمان را بررسی کردند که شامل بیمارانی می‌شد که حداقل یک دوز از درمان را دریافت کرده بودند، نتایج حتی درخشان‌تر بود. در این جمعیت، میانه PFS در گروه ساتری-سل به ۴.۳۷ ماه در مقابل ۱.۸۴ ماه در گروه کنترل رسید که نشان‌دهنده کاهش ۷۰ درصدی خطر پیشرفت بیماری یا مرگ است (HR, 0.304). بر اساس نتایج منتشر شده در مجله لنست (The Lancet) در سال ۲۰۲۵، این تفاوت‌ها از نظر بالینی نیز بسیار معنی‌دار ارزیابی شده است .از نظر میزان بقای کلی، نتایج نیز امیدوارکننده بود. میانه OS در گروه ساتری-سل به ۸.۶۱ ماه در مقابل ۵.۴۹ ماه در گروه درمان استاندارد افزایش یافت. اما مهم‌ترین یافته شاید در تحلیل اکتشافی بیمارانی بود که هرگز ساتری-سل دریافت نکردند (۲۸ نفر در گروه TPC که مهاجرت نکردند). در این گروه، میانه OS تنها ۳.۹۸ ماه بود، در حالی که بیمارانی که ساتری-سل دریافت کردند (صرف نظر از گروه اولیه) میانه بقای ۹.۱۷ ماه را تجربه کردند. این داده به وضوح نشان می‌دهد که دریافت سلول‌درمانی می‌تواند طول عمر بیماران را بیش از دو برابر افزایش دهد.

سه پیامد این دستاورد

این موفقیت فراتر از یک پیشرفت ساده بالینی است. ساتری-سل اولین بارقه امید واقعی برای استفاده از سلول‌درمانی شخصی‌سازی‌شده در مقابل تومورهای جامد است. این دستاورد سه پیامد عمده دارد: الگویی عملی برای هدف قرار دادن سایر آنتی‌ژن‌های اختصاصی تومورهای جامد ارائه می‌دهد. با توجه به عدم مشاهده نوروتوکسیسیته، نشان می‌دهد که می‌توان سلول‌درمانی را با پروفایل ایمنی قابل قبول برای تومورهای جامد طراحی کرد. این موفقیت نشان می‌دهد که روش‌های تصادفی‌سازی شده و کنترل‌شده که استاندارد طلایی پزشکی مبتنی بر شواهد هستند، برای سلول‌درمانی نیز قابل اجرا بوده و می‌توانند برتری یک روش سلولی را نسبت به شیمی‌درمانی به اثبات برسانند.

گام بعدی مطالعه

در حالی که انتظار می‌رود ساتری-سل طی ماه‌های آینده به عنوان درمان خط سوم برای بیماران واجد شرایط عرضه شود، دانشمندان در حال برنامه‌ریزی برای گام‌های بعدی هستند. تحقیقات کنونی بر روی سه محور اصلی متمرکز است: بررسی پتانسیل این درمان در مراحل اولیه‌تر بیماری (مانند درمان کمکی یا نئوادجوانت) برای جلوگیری از عود سرطان. گسترش کاربرد این روش به سایر تومورهای بیان‌کننده CLDN18.2 به ویژه سرطان پانکراس که یکی از کشنده‌ترین بدخیمی‌ها محسوب می‌شود. مطالعات دقیق‌تر برای درک مکانیسم‌های مقاومت و نیز اثر داروهای همراه بر روی پاسخ به درمان. بر اساس مطالعه منتشر شده در مجله British Journal of Cancer در سال ۲۰۲۶، مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها به دلیل عفونت می‌تواند به طور قابل توجهی اثربخشی این سلول‌درمانی را کاهش دهد و بر میکروبیوم روده تأثیر منفی بگذارد (Li et al., 2026). همچنین محققان در حال توسعه نسل بعدی سلول‌های CAR-T با مهندسی سه‌گانه هستند که با افزودن سوئیچ‌های گیرنده PD-1/CD28 و پروتئین سیکلوفیلین A، بتوانند کارایی و ماندگاری بیشتری در محیط سخت تومور نشان دهند. مرکز بین‌المللی سرطان جیاهویی در شانگهای به عنوان یکی از مراکز پیشرو، آماده ارائه این درمان به بیماران بین‌المللی واجد شرایط است .

پایان مطالب/.