به گزارش پایگاع اطلاع رسانی بنیان،  شرکت کابالتا بایو اعلام کرده است که سلول درمانی جدید آن با نام رسی-سل (منبع: وبسایت رسمی شرکت Cabaletta Bio) در چهار بیمار مبتلا به پمفیگوس ولگاریس که بدون دریافت شیمی‌درمانی پیش‌شرط تجویز شده، منجر به حذف کامل سلول‌های B در سه نفر از آنها شده است. همچنین سه بیمار بدون نیاز به هیچ داروی سرکوب‌کننده سیستم ایمنی بوده‌اند. در همین حال، شرکت فیت تراپیوتیکس نیز داده‌های کارآزمایی سلول درمانی اف تی ۸۱۹ را برای درمان لوپوس اریتماتوی سیستمیک ارائه خواهد داد (منبع: وبسایت رسمی شرکت Fate Therapeutics) که در آن نیز هیچگونه شیمی‌درمانی پیش‌شرطی استفاده نشده است. هر دو شرکت تأکید کرده‌اند که پروفایل ایمنی در این روش‌ها قابل قبول بوده و تنها عوارض خفیفی مشاهده شده است. مهم‌ترین دستاورد این تحقیقات، برداشتن بزرگترین مانع پیش روی سلول‌درمانی یعنی سمیت ناشی از شیمی‌درمانی است که راه را برای درمان طیف وسیع‌تری از بیماران هموار می‌کند.

بیماری‌های خودایمنی

 برای سالیان متمادی، درمان بیماری‌های خودایمنی عمدتاً بر سرکوب سیستم ایمنی با استفاده از داروهای قدرتمند اما غیراختصاصی متمرکز بود. این رویکرد هرچند می‌توانست علائم را کنترل کند، اغلب با عوارض جانبی قابل توجهی همراه بود و به ندرت منجر به درمان قطعی می‌شد. همزمان، سلول‌درمانی با استفاده از سلول‌های CAR-T که انقلابی در درمان برخی سرطان‌های خونی ایجاد کرده بود، توجه محققان را به خود جلب کرد. سلول‌های CAR-T، لنفوسیت‌های T هستند که در آزمایشگاه مهندسی ژنتیک می‌شوند تا بتوانند سلول‌های معیوب مانند سلول‌های سرطانی یا سلول‌های B خودکار را در بیماری‌های خودایمنی شناسایی کرده و نابود کنند. با این حال، پروتکل سنتی سلول‌درمانی نیازمند یک مرحله شیمی‌درمانی پیش‌شرط (Conditioning Chemotherapy) است. در این مرحله، بیمار پیش از دریافت سلول‌های مهندسی شده، دوزهایی از داروهای شیمی درمانی دریافت می‌کند تا فضایی در مغز استخوان برای سلول‌های جدید ایجاد کرده و سیستم ایمنی باقیمانده بیمار را سرکوب کند تا سلول‌های مهندسی شده بتوانند بهتر عمل کنند. این فرآیند با عوارض قابل توجهی از جمله افزایش خطر عفونت‌های جدی، آسیب به اندام‌ها و ناباروری همراه است و بسیاری از بیماران را از دریافت این درمان نوین محروم می‌کند.

تاریخچه:

 ایده استفاده از سلول‌های CAR-T برای بیماری‌های خودایمنی نخستین بار در اوایل دهه ۲۰۱۰ مطرح شد. محققان دریافتند که همان مکانیسمی که سلول‌های T مهندسی شده را قادر به حمله به سلول‌های سرطانی می‌کند، می‌تواند برای هدف قرار دادن و نابودی سلول‌های B خودکار که در بسیاری از بیماری‌های خودایمنی نقش اصلی را ایفا می‌کنند، نیز به کار رود. اولین کارآزمایی‌های بالینی در این زمینه از سال ۲۰۱۹ آغاز شدند. اما تقریباً تمام این مطالعات اولیه از پروتکل شیمی‌درمانی پیش‌شرط استفاده می‌کردند که از درمان سرطان به ارث رسیده بود. در طول سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴، چندین کارآزمایی موفق را در بیماری‌هایی مانند لوپوس و اسکلروز سیستمیک با استفاده از این روش گزارش کردند، اما عوارض ناشی از شیمی‌درمانی همچنان یک دغدغه بزرگ بود. از اواخر سال ۲۰۲۴ بود که تمرکز تحقیقات به سمت طراحی سلول‌هایی معطوف شد که بتوانند در یک سیستم ایمنی فعال و سالم هم کارایی لازم را داشته باشند. شرکت کابالتا بایو در بیانیه مطبوعاتی خود در تاریخ دوم آوریل ۲۰۲۶ (منبع: بیانیه مطبوعاتی Cabaletta Bio در GlobeNewsWire) به صراحت اعلام کرد که نتایج اولیه فاز پایین‌ترین دوز کارآزمایی آن نشان داده که شیمی‌درمانی پیش‌شرط ممکن است برای این روش ضرورتی نداشته باشد.

شیوه مطالعاتی:

در کارآزمایی شرکت کابالتا بایو که RESET-PV نام دارد، به بیماران مبتلا به پمفیگوس ولگاریس مقاوم به درمان، سلول‌های CAR-T اتولوگ (مشتق از خود بیمار) تزریق شد. این سلول‌ها که رسی-سل نام دارند، با استفاده از فناوری مهندسی ژنتیک برای هدف قرار دادن پروتئین CD19 بر سطح سلول‌های B طراحی شده‌اند. نکته کلیدی در این مطالعه این بود که به بیماران هیچگونه شیمی‌درمانی پیش‌شرطی داده نشد و تنها سلول‌های مهندسی شده مستقیماً به جریان خون آنها تزریق گردید. در مطالعه شرکت فیت تراپیوتیکس نیز که بر روی سلول درمانی اف تی ۸۱۹ متمرکز است، از سلول‌های به اصطلاح آماده به مصرف یا آف-ده-شلف استفاده شده است. این سلول‌ها از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی (iPSC) مشتق می‌شوند و از پیش ساخته شده و در بانک‌های سلولی ذخیره می‌شوند تا بلافاصله برای هر بیماری قابل استفاده باشند (منبع: بیانیه مطبوعاتی Fate Therapeutics در GlobeNewsWire). در این کارآزمایی نیز بیماران لوپوسی بدون دریافت شیمی‌درمانی پیش‌شرط، تنها در کنار داروهای نگهدارنده استاندارد، سلول‌ها را دریافت کردند. هر دو مطالعه از طرح فاز ۱ با هدف اصلی سنجش ایمنی و هدف ثانویه سنجش اثربخشی اولیه استفاده کرده‌اند.

نتایج:

نتایج به دست آمده از این مطالعات اولیه بالینی فراتر از انتظارات بوده است. در مطالعه شرکت کابالتا بایو، از چهار بیمار دریافت‌کننده رسی-سل، حذف کامل سلول‌های B خودکار در سه نفر از آنها (۷۵ درصد) مشاهده شد. دو نفر از این بیماران به مدت حدود شش ماه پاسخ بالینی پایدار نشان دادند و سه نفر از آنان بدون نیاز به مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند استروئیدها یا سایر ایمونومدولاتورها بوده‌اند. نکته حائز اهمیت، پروفایل ایمنی قابل قبول این روش بود؛ به طوری که تنها یک بیمار دچار سندرم آزادسازی سایتوکاین درجه یک (که خفیف‌ترین درجه این عارضه است) شد و هیچ موردی از نوروتوکسیسیتی مشاهده نشد. در مطالعه شرکت فیت تراپیوتیکس نیز اگرچه داده‌های کامل هنوز منتشر نشده، اما گزاره‌های اولیه حاکی از آن است که سلول‌های اف تی ۸۱۹ توانسته‌اند جمعیت سلول‌های B را در بیماران لوپوسی به طور قابل توجهی کاهش دهند و این اثر بدون عوارض جدی همراه بوده است. همچنین این شرکت از نتایج پیش‌بالینی سلول درمانی دو هدفه خود یعنی اف تی ۸۳۹ خبر داده که می‌تواند همزمان CD19 و CD38 را هدف قرار دهد.

دستاورد:

دستاورد اصلی این تحقیقات، برداشتن یکی از بزرگترین موانع پیش روی سلول‌درمانی است که آن هم سمیت و عوارض جانبی ناشی از شیمی‌درمانی پیش‌شرط است. با حذف این مرحله، سلول‌درمانی به طور بالقوه برای طیف بسیار وسیع‌تری از بیماران، از جمله افراد مسن‌تر، افراد با عملکرد ضعیف کلیوی یا کبدی، و کسانی که توانایی تحمل شیمی‌درمانی را ندارند، قابل دسترس خواهد شد. همچنین، فرآیند درمان بسیار ساده‌تر، کوتاه‌تر و با عوارض جانبی کمتری همراه خواهد شد که منجر به کاهش زمان بستری در بیمارستان و در نتیجه کاهش هزینه‌های سیستم سلامت می‌شود. موفقیت رویکرد آف-ده-شلف شرکت فیت تراپیوتیکس نیز گام بلند دیگری به سمت تجاری‌سازی و در دسترس قرار دادن این درمان‌ها است، زیرا فرآیند زمان‌بر و پرهزینه تولید سلول برای هر بیمار را حذف می‌کند. از منظر علمی، این دستاورد نشان می‌دهد که نسل جدید سلول‌های CAR-T چنان قدرتمند طراحی شده‌اند که می‌توانند بدون نیاز به آماده‌سازی سمی، سلول‌های خودکار را در بدن یک سیستم ایمنی سالم و فعال، شناسایی و منهدم کنند.

گام بعدی مطالعات:

 با توجه به نتایج مثبت و ایمن در پایین‌ترین دوز، شرکت کابالتا بایو مجوز گنجاندن بیماران بیشتری را در یک کوهورت با دوز بالاتر از دارو در کارآزمایی RESET-PV خود دریافت کرده است. داده‌های مربوط به ماندگاری پاسخ درمانی در این بیماران، یکی از مهم‌ترین نتایج مورد انتظار است که قرار است در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ منتشر شود. هم‌زمان، کوهورت اولیه کارآزمایی این شرکت برای درمان لوپوس با همین رویکرد بدون شیمی‌درمانی به طور کامل ثبت‌نام کرده و داده‌های اولیه آن نیز در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به اشتراک گذاشته خواهد شد. همچنین شرکت فیت تراپیوتیکس ارائه شفاهی داده‌های اف تی ۸۳۹ در کنفرانس ASGCT را پیش رو دارد که می‌تواند افق‌های جدیدی را در درمان بیماری‌های خودایمنی چند سلولی بگشاید. محققان همچنین برنامه‌ریزی کرده‌اند تا در گام‌های بعدی، این روش‌ها را در بیماری‌های خودایمنی با مکانیسم‌های پیچیده‌تر مانند آرتریت روماتوئید و دیابت نوع یک نیز آزمایش کنند.

پایان مطالب/.