به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در مطالعه‌ای که بر روی بافت‌های جفت انسانی و داده‌های ترنسکریپتومیک گسترده انجام شده است، پژوهشگران به یک شبکه ژنی متمرکز در جفت دست یافته‌اند که محور آن را فاکتور تنظیمیVGLL3 تشکیل می‌دهد. این شبکه به‌عنوان یک گره کلیدی در تنظیم هم‌زمان تمایز سلولی، عملکرد عروقی و پاسخ‌های ایمنی معرفی شده است. در نمونه‌های مرتبط با پره‌اکلامپسی، الگوی بیان این شبکه به‌طور قابل‌توجهی دستخوش تغییر شده و همبستگی بالایی با شدت بالینی بیماری نشان داده است. داده‌ها نشان می‌دهند که  VGLL3نه تنها در تنظیم رشد تروفوبلاست‌ها نقش دارد، بلکه به‌طور غیرمستقیم مسیرهای مرتبط با التهاب و بازسازی عروقی را نیز کنترل می‌کند. این یافته‌ها تصویر تازه‌ای از جفت به‌عنوان یک اندام صرفاً حمایتی ارائه نمی‌کنند، بلکه آن را به‌عنوان یک ساختار تنظیمی فعال در هموستاز مادر–جنین بازتعریف می‌کنند.

اختلال تمایز تروفوبلاست و پیامدهای آن در جفت‌سازی عروقی

در بخش دیگری از داده‌ها، پژوهشگران به اختلالات قابل‌توجه در مسیر تمایز تروفوبلاست‌ها اشاره کرده‌اند. در حالت طبیعی، این سلول‌ها با نفوذ کنترل‌شده به دیواره عروق رحمی، بازآرایی مناسبی در جریان خون ایجاد می‌کنند. اما در شرایط پره‌اکلامپسی، این فرآیند ناقص باقی می‌ماند و منجر به کاهش پرفیوژن جفتی می‌شود. تحلیل‌های مولکولی نشان می‌دهد که سرکوب برخی ژن‌های کلیدی در مسیر VGLL3 با توقف تمایز تروفوبلاستی همبستگی دارد. این وضعیت نه تنها اکسیژن‌رسانی را مختل می‌کند، بلکه زمینه‌ساز مجموعه‌ای از واکنش‌های ثانویه در سطح اندوتلیوم و سیستم ایمنی می‌شود. در مقایسه با داده‌های مطالعات مشابه در ژورنال‌های مرتبط با زیست‌شناسی جفت، این الگو به‌عنوان یکی از نخستین شواهد همگرای چندمسیره در اختلالات جفتی مطرح شده است.

نقش اختلال عملکرد اندوتلیال در تشدید پاتوفیزیولوژی بیماری

در ادامه بررسی‌ها، نقش سلول‌های اندوتلیال به‌عنوان یکی از اهداف ثانویه آسیب در پره‌اکلامپسی برجسته شده است. کاهش سیگنال‌های تنظیمی از سمت جفت باعث فعال‌شدن غیرطبیعی اندوتلیوم در سیستم عروقی مادر می‌شود. این فعال‌سازی با افزایش نفوذپذیری عروقی، تغییر در تون عروقی و ایجاد محیط پروترومبوتیک همراه است. پژوهشگران نشان داده‌اند که تغییرات در بیان ژن‌های مرتبط با VGLL3 به‌طور غیرمستقیم بر عملکرد اندوتلیال اثر می‌گذارد و یک حلقه معیوب میان جفت و سیستم عروقی ایجاد می‌کند. در برخی داده‌های تکمیلی، افزایش نشانگرهای التهابی در سرم بیماران نیز مشاهده شده که این وضعیت را تشدید می‌کند. این یافته‌ها بیانگر آن است که اندوتلیوم نه صرفاً هدف آسیب، بلکه بخشی فعال از شبکه پاتولوژیک در حال شکل‌گیری است.

بی‌نظمی ایمنی مادر–جنین و تغییرات سیگنالینگ التهابی

یکی از محورهای مهم در این پژوهش‌ها، بررسی تعامل سیستم ایمنی مادر با جفت در شرایط غیرطبیعی است. در حالت فیزیولوژیک، یک تعادل دقیق میان تحمل ایمنی و دفاع در برابر عوامل خارجی برقرار است. اما در پره‌اکلامپسی، این تعادل دچار اختلال می‌شود و پاسخ‌های التهابی بیش‌فعال جایگزین وضعیت تنظیمی می‌گردد. تحلیل‌های مولکولی نشان داده‌اند که شبکه VGLL3 در این میان نقش تعدیل‌کننده دارد و تغییر در فعالیت آن باعث افزایش بیان سایتوکاین‌های التهابی می‌شود. این وضعیت با فعال شدن سلول‌های ایمنی ذاتی و تغییر رفتار سلول‌های دندریتیک همراه است. در مطالعات هم‌راستا که در حوزه ایمونولوژی جفت انجام شده‌اند، الگوهای مشابهی از ناهماهنگی ایمنی گزارش شده که نشان می‌دهد این اختلال یک پدیده چندسیستمی است. ترکیب داده‌های حاصل از مطالعات ترنسکریپتومیک، پروتئومیک و تحلیل سلول‌های منفرد، منجر به شکل‌گیری مدل‌های جدیدی از پره‌اکلامپسی شده است که در آن‌ها جفت به‌عنوان مرکز فرماندهی اختلالات سیستمیک در نظر گرفته می‌شود. در این مدل‌ها، محور VGLL3 به‌عنوان یک نقطه اتصال میان مسیرهای تمایز سلولی، تنظیم عروقی و پاسخ ایمنی عمل می‌کند. اختلال در این محور باعث ایجاد یک زنجیره واکنشی می‌شود که از جفت آغاز شده و به سیستم قلبی–عروقی مادر گسترش می‌یابد. این مدل‌ها نسبت به فرضیات پیشین که تنها بر یک مسیر واحد تمرکز داشتند، پیچیدگی بیشتری را نشان می‌دهند و بیانگر ماهیت چندعاملی بیماری هستند. مطالعات دیگری نشان داده‌اند که مسیرهای مرتبط با تنظیم کروماتین و بازآرایی ساختار  DNAنیز در این فرآیند نقش دارند. داده‌های ترکیبی نشان می‌دهند که VGLL3 ممکن است در سطح اپی‌ژنتیک نیز اثرگذار باشد و از این طریق الگوهای بیان ژنی را در جفت تغییر دهد. این همگرایی داده‌ها از منابع مختلف، اعتبار مدل پیشنهادی را تقویت کرده و آن را به یکی از محورهای اصلی پژوهش‌های جاری در زیست‌شناسی جفت تبدیل کرده است.

مسیرهای تنظیمی در اختلالات بارداری پیچیده

بررسی‌های جدید نشان می‌دهند که پره‌اکلامپسی را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان یک اختلال فشار خون بارداری در نظر گرفت، بلکه باید آن را نتیجه اختلال در یک شبکه پیچیده تنظیمی در سطح جفت دانست. در این شبکه، تعامل میان ژن‌های تنظیم‌کننده رشد، عوامل عروقی و مسیرهای ایمنی به‌صورت هم‌زمان دچار تغییر می‌شود. محور VGLL3 در این میان نقش یک گره مرکزی را ایفا می‌کند که تغییر در آن می‌تواند کل سیستم را از تعادل خارج کند. پژوهشگران با تحلیل داده‌های گسترده انسانی و مدل‌های آزمایشگاهی به این نتیجه رسیده‌اند که مداخله در این شبکه ممکن است بتواند از پیشرفت مراحل شدید بیماری جلوگیری کند، هرچند هنوز سازوکارهای دقیق این مداخله به‌طور کامل روشن نشده است.

تنظیم پویای تعامل جفت و رگ‌های مادر در شرایط بارداری پرخطر

در شرایط بارداری طبیعی، جفت و سیستم عروقی مادر در یک هماهنگی دقیق و پویا عمل می‌کنند که هدف آن تأمین پایدار اکسیژن و مواد مغذی برای جنین در حال رشد است. این هماهنگی از طریق مجموعه‌ای از سیگنال‌های مولکولی و سلولی برقرار می‌شود که به‌طور پیوسته بین سلول‌های جفتی و اندوتلیوم عروقی تبادل می‌شوند. هنگامی که این ارتباط دچار اختلال می‌شود، توانایی عروق برای انطباق با نیازهای فیزیولوژیک بارداری کاهش می‌یابد و مقاومت عروقی افزایش پیدا می‌کند. این تغییرات به‌تدریج باعث کاهش جریان خون رحمی و ایجاد استرس متابولیک در بافت‌های جفتی می‌شود. در این وضعیت، سلول‌های جفتی نیز واکنش‌های تطبیقی غیرطبیعی نشان می‌دهند که شامل تغییر در الگوی ترشح فاکتورهای رشد و مولکول‌های تنظیمی است. این ناهماهنگی در سطح سلولی می‌تواند به یک چرخه تشدید شونده منجر شود که در آن هر اختلال، اختلال بعدی را تقویت می‌کند و در نهایت عملکرد کل واحد مادر–جفت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

پاسخ‌های سلولی در محیط التهابی جفتی

در محیط‌هایی که تعادل فیزیولوژیک جفت به هم می‌ریزد، سلول‌های موجود در این بافت وارد حالت بازآرایی عملکردی می‌شوند تا با شرایط جدید سازگار شوند. این بازآرایی شامل تغییر در مسیرهای متابولیک، تنظیم مجدد بیان ژن‌ها و تغییر در الگوهای ارتباط سلولی است. سلول‌های جفتی در چنین شرایطی ممکن است به سمت تولید بیشتر مولکول‌های پیام‌رسان التهابی سوق پیدا کنند، در حالی که ظرفیت آن‌ها برای انجام وظایف اصلی مانند تهاجم کنترل‌شده و حمایت از بازسازی عروقی کاهش می‌یابد. این تغییرات معمولاً با افزایش استرس سلولی و اختلال در عملکرد میتوکندری همراه است که خود به تشدید ناهماهنگی در بافت کمک می‌کند. از سوی دیگر، سلول‌های ایمنی حاضر در محیط جفت نیز به این تغییرات واکنش نشان داده و الگوهای فعال‌سازی متفاوتی را بروز می‌دهند. نتیجه این تعامل پیچیده، شکل‌گیری یک محیط میکروالتهابی پایدار است که نه تنها عملکرد جفت را محدود می‌کند، بلکه بر سیستم‌های فیزیولوژیک مادر نیز اثرات گسترده‌تری اعمال می‌کند.

پایان مطلب./