به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در یکی از مهم‌ترین رویدادهای پزشکی سال ۲۰۲۶، نخستین درمان CAR-T جهان برای یک تومور جامد موفق به دریافت مجوز شد. این درمان که سلول‌های سرطانی بیان‌کننده پروتئین Claudin18.2 را هدف قرار می‌دهد، برای بیماران مبتلا به سرطان معده و سرطان محل اتصال معده به مری طراحی شده است. موفقیت این فناوری پس از سال‌ها تلاش برای غلبه بر موانع درمان تومورهای جامد حاصل شده و امیدهای تازه‌ای را برای توسعه نسل جدید درمان‌های سلولی ایجاد کرده است. نتایج مطالعات بالینی نشان داده‌اند که این روش می‌تواند طول عمر بیماران را افزایش داده و روند پیشرفت بیماری را به تأخیر بیندازد. بسیاری از متخصصان این دستاورد را نقطه عطفی در تاریخ ایمنی‌درمانی سرطان می‌دانند.

ایمنی درمانی سرطان

سرطان یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت در سراسر جهان محسوب می‌شود. با وجود پیشرفت‌های فراوان در حوزه جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و درمان‌های هدفمند، بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان‌های پیشرفته همچنان با محدودیت‌های درمانی مواجه هستند. طی دو دهه اخیر، ایمنی‌درمانی به عنوان یکی از امیدبخش‌ترین روش‌های درمان سرطان مطرح شده است. این رویکرد به جای حمله مستقیم به سلول‌های سرطانی، از توانایی سیستم ایمنی بدن برای شناسایی و نابودی تومورها استفاده می‌کند. یکی از موفق‌ترین انواع ایمنی‌درمانی، فناوری CAR-T است. در این روش، سلول‌های T بیمار از بدن جدا شده و در آزمایشگاه به گونه‌ای مهندسی می‌شوند که بتوانند سلول‌های سرطانی را با دقت بیشتری شناسایی کنند. سپس این سلول‌ها مجدداً به بدن بیمار بازگردانده می‌شوند تا به عنوان یک ارتش اختصاصی علیه سرطان عمل کنند. موفقیت درمان‌های CAR-T در سرطان‌های خونی باعث شد پژوهشگران تلاش گسترده‌ای برای استفاده از این فناوری در تومورهای جامد انجام دهند. با این حال، تومورهای جامد دارای ویژگی‌های پیچیده‌ای هستند که مانع عملکرد مطلوب سلول‌های درمانی می‌شوند. اکنون تأیید نخستین CAR-T برای یک تومور جامد نشان می‌دهد که این مانع بزرگ تا حد زیادی در حال برطرف شدن است.

تاریخچه

ایده استفاده از سلول‌های ایمنی مهندسی‌شده برای درمان سرطان نخستین بار در دهه ۱۹۹۰ مطرح شد. در آن زمان پژوهشگران دریافتند که می‌توان گیرنده‌های مصنوعی خاصی را روی سطح سلول‌های T قرار داد تا این سلول‌ها توانایی شناسایی دقیق‌تر سلول‌های سرطانی را به دست آورند. پس از سال‌ها پژوهش، نخستین درمان CAR-T در سال ۲۰۱۷ برای درمان برخی سرطان‌های خونی تأیید شد. این موفقیت آغازگر موجی از تحقیقات و سرمایه‌گذاری‌های گسترده در سراسر جهان شد. در سال‌های بعد چندین درمان CAR-T دیگر نیز برای لوسمی، لنفوم و مولتیپل میلوما مجوز دریافت کردند. اما موفقیت در تومورهای جامد بسیار دشوارتر بود. سلول‌های سرطانی در این تومورها در میان شبکه‌ای پیچیده از سلول‌های پشتیبان، عروق خونی و مولکول‌های سرکوب‌کننده ایمنی قرار دارند. این محیط مانع از نفوذ و فعالیت مؤثر سلول‌های CAR-T می‌شود. علاوه بر این، یافتن هدف مولکولی مناسب که تنها روی سلول‌های سرطانی بیان شود نیز یکی از چالش‌های اساسی محسوب می‌شد. در سال‌های اخیر پروتئین Claudin18.2 به عنوان یکی از اهداف امیدوارکننده در سرطان معده مطرح شد. این مولکول در درصد قابل توجهی از تومورهای معده بیان می‌شود و به همین دلیل به هدفی مناسب برای طراحی درمان‌های جدید تبدیل شد. توسعه درمان satri-cel بر پایه این هدف مولکولی در نهایت به موفقیتی تاریخی منجر شد.

شیوه مطالعاتی

برای ارزیابی اثربخشی این درمان، پژوهشگران مجموعه‌ای از مطالعات بالینی را در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته معده و محل اتصال معده به مری انجام دادند. تمامی بیماران پیش‌تر چندین دوره درمان استاندارد دریافت کرده بودند و گزینه‌های درمانی محدودی در اختیار داشتند. در این مطالعات ابتدا سلول‌های T از خون بیماران جمع‌آوری شد. سپس این سلول‌ها در شرایط آزمایشگاهی تحت مهندسی ژنتیک قرار گرفتند تا گیرنده‌هایی اختصاصی برای شناسایی پروتئین Claudin18.2 روی سطح آن‌ها ایجاد شود. پس از تکثیر، سلول‌ها دوباره به بدن بیمار تزریق شدند. پژوهشگران بیماران را از نظر میزان پاسخ درمانی، مدت زمان کنترل بیماری، بقای کلی، کیفیت زندگی و عوارض جانبی تحت نظر قرار دادند. همچنین توانایی سلول‌های CAR-T برای نفوذ به تومور و حفظ فعالیت ضدسرطانی مورد بررسی قرار گرفت. یکی از نقاط قوت این برنامه تحقیقاتی، اجرای مطالعات مقایسه‌ای و چندمرکزی بود که امکان ارزیابی دقیق‌تر اثربخشی درمان را فراهم کرد.

نتایج

یافته‌های مطالعات بالینی نشان دادند که بیماران دریافت‌کننده این درمان در مقایسه با درمان‌های استاندارد نتایج بهتری را تجربه کردند. در بسیاری از بیماران رشد تومور کندتر شد و مدت زمان کنترل بیماری افزایش یافت. پژوهشگران همچنین کاهش خطر پیشرفت بیماری را در گروه دریافت‌کننده CAR-T گزارش کردند. در برخی بیماران پاسخ‌های درمانی طولانی‌مدت مشاهده شد که در سرطان معده پیشرفته پدیده‌ای ارزشمند محسوب می‌شود. علاوه بر این، بررسی نمونه‌های بافتی نشان داد سلول‌های CAR-T توانسته‌اند وارد بافت تومور شوند و فعالیت خود را در محیط پیچیده تومور حفظ کنند. این مسئله یکی از مهم‌ترین چالش‌های درمان تومورهای جامد بود که اکنون تا حدی برطرف شده است. از نظر ایمنی نیز بیشتر عوارض جانبی قابل کنترل بودند. اگرچه برخی بیماران علائمی مرتبط با فعال شدن شدید سیستم ایمنی را تجربه کردند، اما تیم‌های درمانی توانستند این عوارض را مدیریت کنند و ایمنی کلی درمان در سطح قابل قبولی ارزیابی شد.

دستاورد

تأیید این درمان را می‌توان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای حوزه سرطان در دهه اخیر دانست. برای نخستین بار یک درمان CAR-T موفق شده است از محدوده سرطان‌های خونی فراتر رفته و به درمان یک تومور جامد وارد شود. این موفقیت ثابت می‌کند که موانع موجود در مسیر استفاده از CAR-T برای تومورهای جامد قابل غلبه هستند. همچنین راه را برای توسعه درمان‌های مشابه در سایر سرطان‌ها از جمله سرطان پانکراس، ریه، تخمدان و مری هموار می‌کند. از منظر علمی، این دستاورد نشان‌دهنده پیشرفت چشمگیر در مهندسی سلولی، ژن‌درمانی و شناخت زیست‌شناسی تومورها است. بسیاری از متخصصان معتقدند این موفقیت می‌تواند موج جدیدی از تحقیقات و سرمایه‌گذاری‌ها را در حوزه درمان‌های سلولی ایجاد کند.

گام بعدی مطالعه

اکنون پژوهشگران در حال بررسی استفاده از این درمان در مراحل زودتر بیماری هستند تا مشخص شود آیا می‌توان نتایج بهتری در بیماران تازه تشخیص داده‌شده به دست آورد یا خیر. همچنین مطالعات متعددی برای ترکیب CAR-T با سایر روش‌های ایمنی‌درمانی در حال طراحی است. این رویکردها ممکن است اثربخشی درمان را افزایش داده و از مقاومت تومورها جلوگیری کنند. در کنار این موارد، محققان به دنبال شناسایی اهداف مولکولی جدید در سایر سرطان‌های جامد هستند. تجربیات حاصل از توسعه satri-cel می‌تواند طراحی نسل‌های آینده CAR-T را تسریع کند و مسیر دستیابی به درمان‌های مؤثرتر را هموار سازد. بسیاری از کارشناسان معتقدند تأیید نخستین CAR-T برای تومورهای جامد تنها آغاز راه است. همان‌گونه که درمان‌های CAR-T طی سال‌های گذشته انقلابی در درمان سرطان‌های خونی ایجاد کردند، اکنون این احتمال وجود دارد که در سال‌های آینده شاهد تحول مشابهی در درمان طیف گسترده‌ای از سرطان‌های جامد باشیم.

پایان مطالب/.