به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در سال‌های اخیر، دانشمندان به دنبال راه‌های نوین برای درمان آسیب‌های مغزی و بیماری‌های ارثی هستند. یکی از جذاب‌ترین این راه‌ها استفاده از خون بند ناف است. خون بند ناف که پس از تولد نوزاد دور ریخته می‌شد، حالا به عنوان منبع ارزشمندی از سلول‌های بنیادی شناخته می‌شود. این سلول‌ها می‌توانند به انواع مختلف سلول‌های بدن تبدیل شوند و به ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده کمک کنند.

خون بندناف چیست و چرا مفید است؟

خون بند ناف حاوی سلول‌های بنیادی خون‌ساز و سلول‌های بنیادی مزانشیمی است. این سلول‌ها قدرت ویژه‌ای دارند: می‌توانند التهاب را کاهش دهند، رشد سلول‌های جدید را تحریک کنند و به ترمیم اعصاب آسیب‌دیده کمک کنند. برخلاف سلول‌های بنیادی گرفته‌شده از بزرگسالان، سلول‌های خون بند ناف کمتر باعث واکنش ایمنی (رد پیوند) می‌شوند و به راحتی قابل استفاده در درمان‌های آلوژنیک (از donor دیگر) هستند.

انفوزیون یا تزریق این خون به بدن بیمار، روشی نسبتاً ساده و ایمن محسوب می‌شود. پزشکان با تزریق سلول‌ها از طریق ورید یا حتی مستقیماً به فضای نخاعی، تلاش می‌کنند تا سلول‌ها به محل آسیب در مغز برسند و آنجا اثر درمانی بگذارند.

درمان سکته مغزی با خون بندناف آلوژنیک

یکی از مطالعات مهم، بررسی انفوزیون خون بند ناف آلوژنیک برای بزرگسالان مبتلا به سکته مغزی ایسکمیک است. سکته ایسکمیک زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به بخشی از مغز قطع شود و سلول‌های عصبی آسیب ببینند. در این مطالعه که با نام CoBIS 2 شناخته می‌شود، محققان به دنبال آن هستند که ببینند آیا تزریق خون بند ناف از donor سالم می‌تواند به بهبود علائم بیماران کمک کند یا نه.

بیماران بزرگسال پس از سکته، معمولاً با مشکلاتی مانند فلج اندام، اختلال گفتار و مشکلات شناختی مواجه هستند. سلول‌های موجود در خون بند ناف می‌توانند با ترشح مواد ضدالتهابی و رشد فاکتورها، محیط آسیب‌دیده مغز را بهبود بخشند و به بازسازی بافت کمک کنند. نتایج اولیه امیدوارکننده بوده و نشان می‌دهد که این روش ممکن است سرعت بهبودی را افزایش دهد و کیفیت زندگی بیماران را بهتر کند.

در این رویکرد، خون بند ناف از بانک‌های سلول‌های بنیادی گرفته می‌شود و پس از تطابق نسبی، به بیمار تزریق می‌شود. این روش غیرتهاجمی است و عوارض کمی دارد، که آن را به گزینه‌ای جذاب برای درمان‌های آینده تبدیل کرده است.

پیوند خون بندناف در بیماری‌های متابولیک ارثی

بیماری‌های متابولیک ارثی گروهی از اختلالات ژنتیکی هستند که در آن‌ها بدن نمی‌تواند برخی مواد را به درستی تجزیه کند. تجمع این مواد در مغز و اعصاب باعث آسیب پیشرونده و مشکلات شدید عصبی می‌شود. مطالعه‌ای مهم در این زمینه از پیوند خون بند ناف (UCB) همراه با تزریق سلول‌های خاص به نام DUOC-01  استفاده می‌کند.

سلول‌های DUOC-01، سلول‌های شبه‌الیگودندروسیت مشتق از خون بند ناف هستند. این سلول‌ها پوشش‌دهنده اعصاب (میلین) را تولید می‌کنند و می‌توانند به ترمیم غلاف عصبی آسیب‌دیده کمک کنند. تزریق این سلول‌ها به صورت داخل نخاعی (intrathecal) اجازه می‌دهد تا مستقیماً به سیستم عصبی مرکزی برسند.

در این پروتکل درمانی، ابتدا پیوند خون بند ناف انجام می‌شود تا سیستم ایمنی و خون‌سازی بیمار بازسازی شود و سپس سلول‌های DUOC-01 برای کمک به ترمیم عصبی تزریق می‌شود. این ترکیب دو مرحله‌ای، راهکاری جامع برای بیماری‌هایی است که هم به جایگزینی سلول‌های خونی و هم به ترمیم اعصاب نیاز دارند. کودکان و بزرگسالان مبتلا به این بیماری‌ها که قبلاً گزینه درمانی محدودی داشتند، حالا با این روش نوین امید بیشتری پیدا کرده‌اند.

پروتکل دسترسی گسترده برای کودکان و بزرگسالان با آسیب مغزی

آسیب‌های مغزی در کودکان می‌تواند ناشی از کمبود اکسیژن در زمان تولد، تصادفات یا عفونت‌ها باشد. مطالعه‌ای با عنوان پروتکل دسترسی گسترده، انفوزیون خون بند ناف را برای کودکان مبتلا به این آسیب‌ها بررسی می‌کند. کودکان به دلیل اینکه مغز در حال رشد دارند، پتانسیل بالایی برای بهبود دارند. تزریق سلول‌های خون بند ناف می‌تواند التهاب را کم کند، سلول‌های عصبی جدید بسازد و اتصالات عصبی را تقویت کند.

نسخه مشابه این پروتکل برای بیماران بزرگسال نیز وجود دارد. در بزرگسالان، آسیب‌های مغزی می‌تواند ناشی از ضربه، سکته یا بیماری‌های دژنراتیو باشد. انفوزیون خون بند ناف در این بیماران نیز با هدف کاهش آسیب ثانویه و ترمیم انجام می‌شود.

در پروتکل‌های دسترسی گسترده، بیمارانی که گزینه‌های درمانی استاندارد برایشان کافی نبوده، می‌توانند از این درمان‌های نوین بهره‌مند شوند. این رویکرد اجازه می‌دهد پزشکان داده‌های بیشتری جمع‌آوری کنند و درمان را برای تعداد بیشتری از بیماران در دسترس قرار دهند.

چگونگی انجام درمان و مراقبت‌های پس از آن

درمان با خون بند ناف معمولاً در چند مرحله انجام می‌شود. ابتدا وضعیت بیمار ارزیابی می‌شود، سپس سلول‌ها آماده‌سازی و تزریق می‌گردند. پس از تزریق، پزشکان علائم حیاتی بیمار را کنترل می‌کنند و به دنبال هرگونه واکنش احتمالی هستند. بیشتر بیماران این درمان را خوب تحمل می‌کنند.

بعد از درمان، دوره توانبخشی شامل فیزیوتراپی، گفتاردرمانی و ارزیابی‌های عصبی ادامه پیدا می‌کند. ترکیب درمان سلولی با توانبخشی می‌تواند نتایج بهتری به همراه داشته باشد. والدین کودکان یا خود بیماران بزرگسال باید صبور باشند، زیرا اثرات درمان ممکن است طی چند ماه ظاهر شود.

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

هرچند نتایج امیدوارکننده است، هنوز چالش‌هایی وجود دارد. یکی از مهم‌ترین آن‌ها دسترسی به خون بند ناف با کیفیت بالا و تطابق مناسب است. علاوه بر این، نیاز به مطالعات بزرگ‌تر برای تأیید اثربخشی بلندمدت وجود دارد. هزینه درمان نیز یکی از موانع فعلی است، اما با پیشرفت بانک‌های سلول‌های بنیادی عمومی، این هزینه‌ها ممکن است کاهش یابد.

دانشمندان امیدوارند در آینده با مهندسی بهتر سلول‌ها و ترکیب آن‌ها با درمان‌های دیگر، مانند ژن‌درمانی، نتایج بهتری بگیرند. تحقیقات روی بیماری‌های عصبی دیگر مانند فلج مغزی، اوتیسم و بیماری‌های neurodegenerativ نیز در جریان است.

اهمیت اهدای خون بندناف

هر نوزادی که به دنیا می‌آید، فرصتی برای کمک به دیگران ایجاد می‌کند. اهدای خون بند ناف به بانک‌های عمومی، منبع مهمی برای این درمان‌های نوین فراهم می‌کند. والدینی که تصمیم به اهدا می‌گیرند، نه تنها به فرزند خود در آینده کمک کرده‌اند، بلکه به هزاران بیمار دیگر نیز امید داده‌اند.

با افزایش آگاهی جامعه، تعداد بانک‌های خون بند ناف در حال افزایش است و دسترسی به این منبع ارزشمند آسان‌تر می‌شود.

نتیجه‌گیری: آینده روشن‌تر با سلول‌های بنیادی

درمان با خون بند ناف نمادی از پزشکی بازساختی است. از درمان سکته در بزرگسالان گرفته تا کمک به کودکان مبتلا به آسیب مغزی و بیماران مبتلا به بیماری‌های متابولیک ارثی، این رویکردها نشان می‌دهند که پزشکی در حال ورود به عصر جدیدی است. با ادامه تحقیقات و حمایت‌های بیشتر، بسیاری از بیمارانی که قبلاً امیدی به بهبودی کامل نداشتند، حالا می‌توانند زندگی بهتری داشته باشند.

این پیشرفت‌ها نتیجه سال‌ها تلاش دانشمندان، پزشکان و خانواده‌هایی است که در مطالعات شرکت کرده‌اند. امید است در سال‌های آینده شاهد درمان‌های مؤثرتر و در دسترس‌تر باشیم.

پایان مطلب./