به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در یکی از مهم‌ترین دستاوردهای پزشکی بازساختی در سال ۲۰۲۶، پژوهشگران آمریکایی اعلام کردند یک کلیه خوکی مهندسی‌شده ژنتیکی توانسته است به مدت ۲۷۱ روز در بدن یک بیمار مبتلا به نارسایی انتهایی کلیه عملکرد مؤثر داشته باشد. این موفقیت که در روزهای نخست سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش شد، طولانی‌ترین بقای ثبت‌شده یک عضو حیوانی در بدن انسان به شمار می‌رود و می‌تواند آینده درمان بیماران کلیوی را متحول کند.

کمبود اعضای اهدایی

کمبود اعضای اهدایی همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های درمان بیماران مبتلا به نارسایی کلیه است. اکنون دانشمندان با استفاده از فناوری مهندسی ژنتیک موفق شده‌اند کلیه‌ای از یک خوک اصلاح‌شده ژنتیکی را به بدن انسان پیوند بزنند و عملکرد آن را برای حدود ۹ ماه حفظ کنند. این دستاورد نه تنها رکورد جدیدی در حوزه زنوپیوند ایجاد کرده، بلکه امید تازه‌ای برای کاهش وابستگی بیماران به دیالیز و کوتاه شدن فهرست انتظار پیوند کلیه به وجود آورده است.

مقدمه

بیماری مزمن کلیه یکی از مهم‌ترین مشکلات سلامت در جهان محسوب می‌شود. میلیون‌ها نفر در مراحل پیشرفته بیماری به دیالیز یا پیوند کلیه نیاز پیدا می‌کنند، اما تعداد اعضای اهدایی با نیاز واقعی بیماران فاصله زیادی دارد. در بسیاری از کشورها بیماران سال‌ها در فهرست انتظار باقی می‌مانند و برخی از آنان پیش از دریافت عضو مناسب جان خود را از دست می‌دهند. در چنین شرایطی، پژوهشگران طی دهه‌های گذشته به دنبال یافتن منابع جایگزین برای تأمین اعضای پیوندی بوده‌اند. یکی از مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی، استفاده از اندام حیوانات به‌ویژه خوک است. خوک‌ها به دلیل شباهت اندازه و عملکرد برخی اندام‌ها به انسان، گزینه‌ای مناسب برای این هدف محسوب می‌شوند. با این حال، خطر رد پیوند و انتقال عوامل بیماری‌زا همواره مانعی جدی بر سر راه این فناوری بوده است.

تاریخچه

ایده پیوند عضو از حیوان به انسان موضوع جدیدی نیست. نخستین تلاش‌ها در این زمینه به دهه‌های گذشته بازمی‌گردد، اما نتایج اولیه به دلیل واکنش شدید سیستم ایمنی موفقیت‌آمیز نبودند. پیشرفت‌های اخیر در حوزه مهندسی ژنتیک و فناوری CRISPR مسیر تحقیقات را تغییر داد. دانشمندان توانستند ژن‌های مسئول ایجاد واکنش‌های شدید ایمنی را از ژنوم خوک حذف کنند و در مقابل، ژن‌هایی با منشأ انسانی را به این حیوانات اضافه نمایند. نتیجه این اصلاحات تولید نسل جدیدی از خوک‌های مهندسی‌شده بود که اعضای آن‌ها سازگاری بیشتری با بدن انسان داشت. در سال‌های اخیر چندین پیوند آزمایشی قلب و کلیه خوکی انجام شد، اما مدت بقای این اندام‌ها محدود بود. اکنون ثبت عملکرد موفق یک کلیه خوکی برای بیش از ۹ ماه، رکورد جدیدی در تاریخ زنوپیوند محسوب می‌شود.

شیوه مطالعه

در این مطالعه، یک مرد ۶۶ ساله مبتلا به نارسایی انتهایی کلیه که سال‌ها با مشکلات ناشی از بیماری کلیوی دست و پنجه نرم می‌کرد، به عنوان دریافت‌کننده عضو انتخاب شد. وضعیت بیمار به گونه‌ای بود که احتمال دریافت سریع یک کلیه انسانی بسیار پایین ارزیابی می‌شد و ادامه دیالیز نیز کیفیت زندگی وی را به شدت تحت تأثیر قرار داده بود. پزشکان تصمیم گرفتند از یک کلیه خوکی که تحت اصلاحات ژنتیکی گسترده قرار گرفته بود استفاده کنند. این عضو پیش از پیوند از نظر ایمنی، احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا و سازگاری با بدن انسان مورد ارزیابی دقیق قرار گرفت. پس از انجام جراحی، بیمار تحت نظارت مستمر قرار گرفت. عملکرد کلیه، سطح کراتینین خون، شاخص‌های التهابی و وضعیت ایمنی بدن به طور منظم بررسی شد تا هرگونه نشانه رد پیوند یا عارضه احتمالی به سرعت شناسایی شود.

نتایج

نتایج به دست آمده فراتر از انتظار بسیاری از متخصصان بود. کلیه پیوندی توانست به مدت ۲۷۱ روز عملکرد مطلوب خود را حفظ کند و بیمار را از وابستگی به دیالیز نجات دهد. در این مدت کیفیت زندگی بیمار به شکل قابل توجهی بهبود یافت و بسیاری از فعالیت‌های روزمره خود را از سر گرفت. بررسی‌های انجام‌شده نشان داد که عضو پیوندی بدون بروز رد حاد و شدید به فعالیت ادامه داده است. همچنین هیچ شواهدی از انتقال عوامل بیماری‌زای شناخته‌شده از حیوان به انسان مشاهده نشد. این موضوع یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های موجود در حوزه زنوپیوند را تا حد زیادی کاهش داد. پس از حدود ۹ ماه، عملکرد عضو به تدریج کاهش یافت. در این مرحله پزشکان تصمیم گرفتند عضو حیوانی را خارج کنند. خوشبختانه در همین زمان یک کلیه انسانی مناسب برای بیمار پیدا شد و پیوند دوم با موفقیت انجام گرفت. گزارش‌ها حاکی از آن است که بیمار پس از دریافت کلیه انسانی نیز وضعیت مطلوبی دارد.

دستاوردهای مطالعه

این موفقیت تنها یک رکورد زمانی جدید نیست، بلکه شواهد ارزشمندی درباره امکان استفاده عملی از اعضای حیوانی در بیماران انسانی ارائه می‌دهد. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که زنوپیوند می‌تواند در آینده به عنوان یک راهکار موقت یا حتی بلندمدت برای بیماران نیازمند پیوند عضو مورد استفاده قرار گیرد. از مهم‌ترین دستاوردهای این پژوهش می‌توان به اثبات امکان عملکرد طولانی‌مدت کلیه خوکی در بدن انسان، کاهش نیاز بیماران به دیالیز، کاهش فشار بر فهرست انتظار پیوند و افزایش اعتماد جامعه علمی به فناوری‌های مبتنی بر مهندسی ژنتیک اشاره کرد.

گام بعدی مطالعه

پژوهشگران اکنون در حال برنامه‌ریزی برای اجرای کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌تر هستند. هدف آن‌ها افزایش مدت بقای اندام‌های حیوانی، کاهش بیشتر احتمال رد پیوند و ارزیابی این فناوری در تعداد بیشتری از بیماران است. متخصصان معتقدند اگر نتایج مشابهی در مطالعات آینده به دست آید، زنوپیوند می‌تواند به یکی از مهم‌ترین راهکارهای درمانی برای مقابله با کمبود جهانی اعضای پیوندی تبدیل شود. چنین پیشرفتی نه تنها بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، بلکه افراد نیازمند پیوند قلب، کبد و سایر اندام‌ها را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد و فصل تازه‌ای در پزشکی بازساختی و درمان بیماری‌های مزمن خواهد گشود.

پایان مطالب/.