به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، سلول‌درمانی CAR-T طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین دستاوردهای پزشکی نوین در درمان سرطان تبدیل شده است. با وجود موفقیت درمان‌های هدف‌گیرنده BCMA در بیماران مبتلا به مولتیپل میلوما، بسیاری از بیماران پس از مدتی دچار عود بیماری یا مقاومت درمانی می‌شوند. در همین راستا، پژوهشگران نسل جدیدی از سلول‌های CAR-T را طراحی کرده‌اند که پروتئین GPRC5D را هدف قرار می‌دهد. نتایج مطالعه جدید نشان داده است که این درمان در بیمارانی که چندین خط درمانی را پشت سر گذاشته و به درمان‌های متداول پاسخ نداده‌اند، توانسته پاسخ‌های درمانی قابل توجهی ایجاد کند. همچنین در تعدادی از بیماران، هیچ نشانه قابل تشخیصی از بیماری مشاهده نشده است. این یافته‌ها می‌تواند گام مهمی در توسعه درمان‌های مؤثرتر برای بیماران مبتلا به مولتیپل میلوما باشد.

بیماری مولتیپل میلوما

مولتیپل میلوما یکی از سرطان‌های مهم سلول‌های پلاسما در مغز استخوان است که سالانه هزاران نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند. اگرچه طی دو دهه گذشته روش‌های درمانی متعددی برای این بیماری توسعه یافته‌اند، اما همچنان بسیاری از بیماران پس از دریافت چندین دوره درمان دچار عود بیماری می‌شوند. در این مرحله، انتخاب‌های درمانی محدودتر شده و کنترل بیماری دشوارتر می‌شود. در چنین شرایطی، استفاده از توانایی سیستم ایمنی بدن برای مقابله با سرطان به یکی از مهم‌ترین راهبردهای درمانی تبدیل شده است. سلول‌درمانی CAR-T یکی از پیشرفته‌ترین نمونه‌های این رویکرد محسوب می‌شود. در این فناوری، سلول‌های ایمنی خود بیمار جمع‌آوری شده و پس از اصلاح ژنتیکی دوباره به بدن بازگردانده می‌شوند تا سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود کنند. موفقیت درمان‌های CAR-T در سرطان‌های خونی باعث شد پژوهشگران به دنبال اهداف مولکولی جدیدی باشند که بتوانند بر مقاومت درمانی غلبه کنند. یکی از این اهداف مهم، پروتئین GPRC5D است که در بسیاری از سلول‌های مولتیپل میلوما به میزان بالایی بیان می‌شود و همین موضوع آن را به گزینه‌ای مناسب برای طراحی نسل جدید درمان‌های سلولی تبدیل کرده است.

تاریخچه

تاریخچه درمان‌های CAR-T به بیش از دو دهه پیش بازمی‌گردد. نخستین نسل این درمان‌ها عمدتاً برای سرطان‌هایی طراحی شدند که سلول‌های آن‌ها پروتئین CD19 را بیان می‌کردند. نتایج موفقیت‌آمیز این درمان‌ها در بیماران مبتلا به برخی انواع لوسمی و لنفوم، مسیر را برای توسعه کاربردهای گسترده‌تر این فناوری هموار کرد. در ادامه، پژوهشگران تلاش کردند از این فناوری برای درمان مولتیپل میلوما نیز استفاده کنند. درمان‌های هدف‌گیرنده BCMA توانستند موفقیت‌های چشمگیری به دست آورند و امیدهای زیادی برای بیماران ایجاد کنند. با این حال، تجربه بالینی نشان داد که بخشی از بیماران پس از مدتی مجدداً دچار پیشرفت بیماری می‌شوند. این موضوع پژوهشگران را به سمت شناسایی اهداف جدید سوق داد. مطالعات مولکولی نشان داد که GPRC5D در سلول‌های میلوما نقش مهمی دارد و می‌تواند هدف مناسبی برای حمله سلول‌های ایمنی مهندسی‌شده باشد. به همین دلیل، نسل جدیدی از سلول‌های CAR-T با قابلیت شناسایی این پروتئین طراحی شدند که آلو-سل یکی از پیشرفته‌ترین نمونه‌های آن به شمار می‌رود.

شیوه مطالعاتی

مطالعه اخیر یک کارآزمایی بالینی چندمرکزی فاز دو بود که با هدف بررسی اثربخشی و ایمنی آلو-سل در بیماران مبتلا به مولتیپل میلومای عودکننده و مقاوم به درمان انجام شد. در این مطالعه بیمارانی شرکت داشتند که پیش از این چندین خط درمانی مختلف را دریافت کرده بودند و بیماری آن‌ها همچنان پیشرفت کرده بود. در این روش، ابتدا سلول‌های T از خون بیمار جمع‌آوری می‌شوند. سپس در محیط آزمایشگاه، این سلول‌ها به گونه‌ای اصلاح ژنتیکی می‌شوند که بتوانند پروتئین GPRC5D را روی سطح سلول‌های سرطانی تشخیص دهند. پس از تکثیر و آماده‌سازی، سلول‌های مهندسی‌شده مجدداً به بدن بیمار تزریق می‌شوند. هدف اصلی مطالعه، بررسی میزان پاسخ درمانی بیماران بود. علاوه بر این، پژوهشگران شاخص‌های دیگری از جمله میزان پاسخ کامل، مدت زمان تداوم پاسخ، کنترل بیماری و ایمنی درمان را نیز ارزیابی کردند.

نتایج

نتایج اولیه مطالعه نشان داد که درمان به هدف اصلی خود دست یافته است. درصد قابل توجهی از بیماران به درمان پاسخ مثبت نشان دادند و میزان پاسخ کلی در سطحی قرار داشت که از نظر علمی و بالینی معنادار ارزیابی شد. یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعه این بود که در تعدادی از بیماران، هیچ نشانه قابل تشخیصی از بیماری باقی نماند. این موضوع نشان می‌دهد که سلول‌های CAR-T توانسته‌اند با قدرت بالا سلول‌های سرطانی را هدف قرار دهند و بار بیماری را به میزان چشمگیری کاهش دهند. اهمیت این نتایج زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم شرکت‌کنندگان مطالعه از جمله بیمارانی بودند که تقریباً تمام گزینه‌های درمانی متداول را تجربه کرده بودند. دستیابی به پاسخ درمانی در چنین گروهی از بیماران، نشان‌دهنده ظرفیت بالای این فناوری برای مقابله با موارد مقاوم به درمان است. از نظر ایمنی نیز نتایج امیدوارکننده بود. عوارض مشاهده‌شده با آنچه در سایر درمان‌های CAR-T انتظار می‌رود همخوانی داشت و مشکل غیرمنتظره‌ای گزارش نشد. این موضوع اهمیت زیادی دارد زیرا ایمنی یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه درمان‌های سلولی محسوب می‌شود.

دستاورد

موفقیت آلو-سل را می‌توان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای حوزه سلول‌درمانی سرطان در سال ۲۰۲۶ دانست. این مطالعه نشان داد که هدف‌گیری GPRC5D می‌تواند راهکاری مؤثر برای بیمارانی باشد که نسبت به درمان‌های موجود مقاوم شده‌اند. از دیدگاه علمی، این یافته‌ها نشان می‌دهد که گسترش اهداف مولکولی در فناوری CAR-T می‌تواند راهی برای غلبه بر مقاومت درمانی باشد. در واقع، نسل جدید درمان‌های سلولی دیگر به تعداد محدودی از اهداف مولکولی محدود نیستند و می‌توانند طیف وسیع‌تری از سرطان‌ها را هدف قرار دهند. این موفقیت همچنین نشان‌دهنده پیشرفت قابل توجه فناوری‌های مهندسی سلول‌های ایمنی است. پژوهشگران اکنون قادر هستند سلول‌هایی را طراحی کنند که با دقت بیشتری سلول‌های سرطانی را شناسایی کرده و در عین حال آسیب کمتری به بافت‌های سالم وارد کنند.

گام بعدی مطالعه

پس از دستیابی به این نتایج امیدوارکننده، انتظار می‌رود داده‌های کامل مطالعه در کنگره‌های علمی بین‌المللی ارائه شود و سپس برای بررسی‌های نظارتی به سازمان‌های مسئول ارسال گردد. در صورت تأیید نهایی، این درمان می‌تواند به یکی از نخستین درمان‌های CAR-T هدف‌گیرنده GPRC5D تبدیل شود که در دسترس بیماران قرار می‌گیرد. پژوهشگران همچنین در حال بررسی استفاده از این فناوری در مراحل اولیه‌تر بیماری هستند. از سوی دیگر، امکان ترکیب این درمان با سایر داروهای ضد سرطان نیز مورد توجه قرار گرفته است. اگر نتایج مطالعات آینده نیز مثبت باشد، نسل جدید سلول‌های CAR-T می‌تواند نقش بسیار مهم‌تری در درمان سرطان‌های خونی ایفا کند و امید تازه‌ای برای بیمارانی باشد که تاکنون گزینه‌های درمانی محدودی در اختیار داشته‌اند.

پایان مطالب/.