به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان شرکت داروسازی بریستول مایرز اسکوئیب در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ نتایج میانی کارآزمایی بالینی فاز اول Breakfree-2 را در نشست بین‌المللی MSToronto 2026 ارائه کرد. این مطالعه، درمان سلولی zolacabtagene autoleucel یا zola-cel را در بیماران مبتلا به ام‌اس با فعالیت بالا و انواع پیشرونده بیماری بررسی می‌کند. این روش از سلول‌های T خود بیمار برای ساخت سلول‌های CAR-T هدف‌گیرنده CD19 استفاده می‌کند. در گروه بیماران ارزیابی‌شده با حداقل شش ماه پیگیری، بیشتر افراد مبتلا به ام‌اس پیشرونده از نظر ناتوانی پایدار ماندند یا بهبود نشان دادند. در گروه مبتلا به ام‌اس عودکننده با فعالیت بالا نیز بیشتر بیماران واجد شرایط، معیارهای نبود شواهد فعالیت بیماری را برآورده کردند. این یافته‌ها امیدوارکننده‌اند، اما برای تعیین اثربخشی پایدار و میزان خطر درمان به مطالعات بزرگ‌تر و پیگیری طولانی‌تر نیاز است.

مقدمه؛ چرا درمان ام‌اس به رویکردهای تازه نیاز دارد؟

ام‌اس یا مولتیپل اسکلروزیس بیماری مزمن دستگاه عصبی مرکزی است که در آن سیستم ایمنی به ساختارهای عصبی، به‌ویژه میلین، آسیب می‌رساند. میلین پوششی محافظ در اطراف رشته‌های عصبی است که انتقال سریع و مؤثر پیام‌های عصبی را امکان‌پذیر می‌کند. آسیب به این پوشش می‌تواند موجب اختلال در حرکت، تعادل، بینایی، حس و سایر عملکردهای عصبی شود. بیماری در همه افراد یکسان پیش نمی‌رود. در شکل عودکننده، دوره‌هایی از بروز یا تشدید علائم با دوره‌هایی از بهبود نسبی همراه است. در انواع پیشرونده، ناتوانی ممکن است به‌تدریج افزایش یابد؛ حتی زمانی که حملات آشکار بیماری کمتر شده‌اند. داروهای تعدیل‌کننده بیماری می‌توانند تعداد حملات و فعالیت التهابی را کاهش دهند، اما برخی بیماران با وجود دریافت درمان‌های مؤثر همچنان دچار فعالیت بیماری یا افزایش ناتوانی می‌شوند. همین مسئله پژوهشگران را به بررسی روش‌هایی سوق داده است که به‌جای مهار مداوم بخش‌هایی از سیستم ایمنی، ترکیب سلول‌های ایمنی دخیل در بیماری را به‌طور عمیق‌تری تغییر دهند. سلول‌درمانی CAR-T یکی از رویکردهای جدیدی است که اکنون علاوه بر سرطان‌های خونی، در برخی بیماری‌های خودایمنی نیز در حال بررسی است.

دستاورد اصلی؛ آیا می‌توان سیستم ایمنی را بازتنظیم کرد؟

اهمیت این پژوهش تنها در کاهش علائم نیست. پرسش اصلی این است که آیا یک نوبت درمان سلولی می‌تواند فعالیت سلول‌های ایمنی دخیل در ام‌اس را به اندازه‌ای تغییر دهد که کنترل بیماری برای مدتی طولانی بدون مصرف مداوم دارو امکان‌پذیر شود.حذف سلول‌های B در خون محیطی و تغییر برخی شاخص‌های ایمنی، از جمله کاهش باندهای الیگوکلونال در بخشی از بیماران بررسی‌شده، با این فرضیه سازگار است. بااین‌حال، این تغییرات به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که بیماری در سطح دستگاه عصبی مرکزی به‌طور کامل متوقف شده یا سیستم ایمنی به وضعیت سالم پیشین بازگشته است. از سوی دیگر، CAR-T درمانی پیچیده‌تر از بسیاری از داروهای معمول است. تولید اختصاصی سلول‌ها، نیاز به مرکز درمانی مجهز، آماده‌سازی پیش از تزریق و احتمال بروز عوارض شدید، ملاحظات مهمی هستند که در توسعه و دسترسی گسترده به این روش باید در نظر گرفته شوند.

گام بعدی پژوهش؛ چه چیزی هنوز باید مشخص شود؟

گام بعدی، تکمیل پیگیری بیماران، ارزیابی دوام پاسخ، بررسی دقیق عوارض تأخیری و تعیین گروه‌هایی است که احتمالاً بیشترین سود را از درمان می‌برند. همچنین، باید روشن شود که آیا اثر درمان در بیمارانی که ناتوانی بیشتری دارند با بیماران دارای بیماری فعال و عودکننده یکسان است یا خیر.مقایسه نتایج در مطالعات بزرگ‌تر و با دوره پیگیری طولانی‌تر می‌تواند مشخص کند که آیا کاهش فعالیت بیماری در ماه‌های نخست به کاهش پایدار پیشرفت ناتوانی منجر می‌شود. بررسی مرگ گزارش‌شده و سایر رویدادهای ایمنی نیز برای تعیین نسبت سود به خطر ضروری است. در حال حاضر، zola-cel یک درمان پژوهشی است و نتایج فاز اول برای اثبات اثربخشی قطعی یا توصیه استفاده معمول از آن کافی نیست. مسیر توسعه این روش به تأیید ایمنی، تکرار نتایج در مطالعات بعدی و ارزیابی دقیق پیامدهای بلندمدت وابسته خواهد بود.

جمع‌بندی

نتایج اولیه کارآزمایی Breakfree-2 نشان می‌دهد که هدف‌گیری سلول‌های B با استفاده از CAR-T می‌تواند رویکردی تازه برای درمان برخی بیماران مبتلا به ام‌اس عودکننده و پیشرونده باشد. تثبیت ناتوانی در بخش بزرگی از بیماران قابل‌ارزیابی و نبود فعالیت جدید بیماری در شاخص‌های تصویربرداری، دلایلی برای ادامه پژوهش هستند. بااین‌حال، تعداد محدود بیماران دارای پیگیری کافی برای تحلیل اثربخشی، ماهیت اولیه مطالعه و گزارش یک مورد مرگ پس از درمان، ضرورت احتیاط را نشان می‌دهند. ارزش واقعی این فناوری زمانی مشخص خواهد شد که مطالعات آینده بتوانند هم دوام اثر درمان و هم ایمنی آن را در بلندمدت تأیید کنند.

پایان مطالب/.