یادداشت
خستگی سلولهای T، مانعی برای درمان پایدار سرطان
پژوهشهای جدید نشان میدهند که مهار مجموعه پروتئینی CRL5، بهویژه با حذف ژن CUL5، میتواند ماندگاری، تکثیر و عملکرد ضدتوموری سلولهای T مهندسیشده را در مواجهه طولانیمدت با آنتیژنهای سرطانی بهبود بخشد.
امتیاز:
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، ایمنیدرمانی در سالهای اخیر به یکی از رویکردهای مهم درمان سرطان تبدیل شده است، اما اثربخشی این روش در بسیاری از بیماران با یک محدودیت اساسی روبهرو میشود: سلولهای ایمنی که وظیفه شناسایی و نابودی سلولهای سرطانی را بر عهده دارند، بهتدریج توانایی عملکردی خود را از دست میدهند. این پدیده که خستگی سلولهای T نامیده میشود، در شرایطی رخ میدهد که سلولهای ایمنی برای مدت طولانی در معرض آنتیژنهای توموری قرار میگیرند و بارها با سلولهای سرطانی مواجه میشوند. در چنین شرایطی، سلولهایT بهتدریج توانایی تکثیر، تولید مولکولهای پیامرسان ایمنی و کشتن سلولهای هدف را از دست میدهند. این وضعیت بهویژه در تومورهای جامد اهمیت دارد؛ زیرا محیط تومور میتواند مجموعهای از سیگنالهای مهاری ایجاد کند که بقای سلولهای ایمنی و عملکرد ضدسرطانی آنها را مختل میکنند. در نتیجه، حتی اگر درمان در مراحل اولیه پاسخ مناسبی ایجاد کند، کاهش تدریجی توان سلولهای ایمنی ممکن است مانع از کنترل طولانیمدت بیماری شود.
CRL5؛ مجموعه پروتئینی با نقشی فراتر از تنظیم پروتئینها
موضوع اصلی این دو پژوهش، مجموعهای مولکولی به نام کمپلکس لیگاز یوبیکویت E3 از خانواده کullin-RING، موسوم به CRL5 است که در تنظیم سرنوشت پروتئینهای سلولی نقش دارد. برای درک اهمیت این مجموعه باید به سیستم یوبیکویتسازی توجه کرد؛ سازوکاری که سلول از طریق آن، پروتئینهای مشخصی را برای تغییر فعالیت، جابهجایی یا تجزیه علامتگذاری میکند. آنزیمهای لیگازE3 در این سیستم به انتخاب پروتئینهای هدف کمک میکنند و در نتیجه میتوانند بر بسیاری از مسیرهای پیامرسانی سلولی اثر بگذارند. مجموعه CRL5نیز از اجزایی تشکیل شده است که با همکاری یکدیگر، تنظیم پروتئینهای هدف را امکانپذیر میکنند. با وجود اهمیت شناختهشده این خانواده در کنترل فعالیتهای سلولی، نقش دقیق آن در تعیین دوام عملکرد سلولهای T هنگام مواجهه مداوم با آنتیژنهای توموری بهطور کامل روشن نبود. یافتههای جدید نشان میدهند که فعالیت این مجموعه صرفاً بخشی از سازوکار معمول تنظیم پروتئینها نیست، بلکه ممکن است به محدودشدن توانایی سلولهای ایمنی برای حفظ عملکرد ضدتوموری نیز کمک کند. این موضوع،CRL5 را به هدفی قابل بررسی برای طراحی نسلهای جدید درمان سلولی تبدیل میکند.
ردیابی ژنهای مؤثر با استفاده از فناوری CRISPR
در پژوهش نخست، محققان برای شناسایی عوامل ژنتیکی دخیل در خستگی سلولهای T از غربالگری گسترده ژنومی مبتنی بر فناوری CRISPR استفاده کردند. این روش امکان بررسی همزمان تعداد زیادی از ژنها را فراهم میکند و به پژوهشگران اجازه میدهد مشخص کنند حذف کدام ژنها میتواند ویژگیهای عملکردی سلول را تغییر دهد. در این مطالعه، سلولهای T انسانی از نوع CD8 مثبت که به کمک گیرنده اختصاصی خود توانایی شناسایی آنتیژنNY-ESO-1 را داشتند، بهطور مکرر در معرض سلولهای توموری قرار گرفتند. این طراحی آزمایشی اهمیت ویژهای داشت، زیرا برخلاف آزمایشهایی که تنها پاسخ کوتاهمدت سلولهای ایمنی را بررسی میکنند، شرایطی نزدیکتر به مواجهه طولانیمدت با تومور را شبیهسازی میکرد. پژوهشگران با مقایسه تغییرات ژنتیکی در این سلولها توانستند ژنهایی را شناسایی کنند که غیرفعالشدن آنها با حفظ بهتر عملکرد ایمنی همراه بود. در میان نتایج بهدستآمده، اجزای مجموعه CRL5 برجسته شدند و مشخص شد که دستکاری این مسیر میتواند به حفظ توان سلولهای T برای مقابله با تحریک مداوم آنتیژنی کمک کند. این یافته نشان داد که بررسی عملکرد سلولهای ایمنی در طول زمان، اطلاعاتی به دست میدهد که ممکن است در آزمایشهای کوتاهمدت قابل شناسایی نباشند. نتایج پژوهش نخست نشان داد که مختلکردن برخی اجزای CRL5 میتواند توان سلولهای T را برای حفظ فعالیت ضدتوموری افزایش دهد. سلولهای دستکاریشده، در مقایسه با سلولهای کنترل، توانایی بیشتری برای کشتن سلولهای هدف داشتند و تولید سیتوکینهای مؤثر در پاسخ ایمنی نیز در آنها افزایش یافت. سیتوکینها مولکولهای پیامرسانی هستند که ارتباط میان سلولهای ایمنی را تنظیم میکنند و در هماهنگی پاسخ ضدسرطانی نقش دارند. بررسی الگوهای بیان ژن نیز نشان داد که سلولهای فاقد عملکرد طبیعی CRL5، برنامههای ژنتیکی مرتبط با عملکرد مؤثر سلولهای T را بهتر حفظ میکنند و همزمان نشانههای مولکولی مرتبط با خستگی در آنها کاهش مییابد. اهمیت این نتایج در آن است که بهبود عملکرد تنها به افزایش موقت فعالیت سلولها محدود نبود، بلکه با حفظ ویژگیهای عملکردی آنها در شرایط تحریک مکرر همراه شد. البته کاهش نشانههای خستگی به معنای حذف کامل این وضعیت نیست؛ خستگی سلولهای T پدیدهای پیچیده است که عوامل متعدد ژنتیکی، متابولیکی و محیطی در شکلگیری آن نقش دارند. با این حال، نتایج نشان میدهند که CRL5 یکی از تنظیمکنندههایی است که میتوان با دستکاری آن، تعادل میان حفظ عملکرد و افت تدریجی توان سلولهای ایمنی را تغییر داد.
تأیید نقش CRL5 در سلولهای T مهندسیشده
در این مطالعه، پژوهشگران دادههای حاصل از غربالگری ژنومی را دوباره تحلیل کردند و با استفاده از بررسی تعاملات پروتئینی، مجموعهای از اجزای مرتبط با CRL5 را بهعنوان گروهی برجسته از عوامل محدودکننده عملکرد سلولهایT شناسایی کردند. سپس اثر حذف ژنهای مختلف این مجموعه، از جمله CUL5، ARIH2، RNF7، UBE2F، UBE2L3، CISH و DCUN1D3، ارزیابی شد. غیرفعالسازی هر یک از این اجزا توانایی سلولها را برای کشتن متوالی سلولهای توموری افزایش داد، اما حذف ژنCUL5 که یکی از اجزای مرکزی این کمپلکس را رمزگذاری میکند، بهعنوان یکی از مؤثرترین مداخلات مطرح شد. سلولهای فاقد CUL5 توانستند فعالیت سیتوتوکسیک خود را در مواجهههای مکرر بهتر حفظ کنند، سیتوکینهای مؤثر بیشتری تولید کنند و نشانههای کمتری از خستگی نشان دهند. نکته مهم آن بود که این سلولها همچنان ویژگی اختصاصی شناسایی آنتیژن و وابستگی خود به سیگنالهای سیتوکینی را حفظ کردند. بنابراین، تقویت عملکرد ضدتوموری الزاماً به معنای ازبینرفتن کامل سازوکارهای طبیعی تنظیم سلولهای ایمنی نبود.
از پروتئینهای هدف تا شبکههای پیامرسانی سلولی
یکی از بخشهای مهم پژوهش دوم، بررسی پروتئینهایی بود که ممکن است تحت تأثیر فعالیت CRL5 قرار بگیرند. پژوهشگران با استفاده از روشهای پروتئومیک کمی و تحلیل یوبیکویتسازی، تغییرات مرتبط با این مجموعه را در سلولهای T در حالت استراحت و پس از تحریک حاد یا مزمن بررسی کردند. یافتهها نشان دادند که دامنه اثر CRL5 احتمالاً به مسیر شناختهشده JAK/STAT محدود نمیشود و گروههای دیگری از پروتئینها، از جمله ناقلهای مواد مغذی، پروتئینهای مرتبط با جابهجایی گیرندهها در سلول و اجزای دخیل در پیامرسانی گیرنده سلول T، نیز میتوانند در این فرایند نقش داشته باشند. این موضوع از نظر زیستشناسی سلولی اهمیت دارد؛ زیرا عملکرد پایدار یک سلول ایمنی تنها به دریافت سیگنال شناسایی آنتیژن وابسته نیست. سلول باید مواد مورد نیاز خود را تأمین کند، گیرندههایش را بهدرستی تنظیم کند و شبکههای پیامرسانی درونسلولی را در وضعیت مناسبی نگه دارد. اختلال در هر یک از این فرایندها میتواند به کاهش توانایی تکثیر یا پاسخ مؤثر منجر شود. شناسایی این گروه از اهداف احتمالی، درک گستردهتری از چگونگی اثر CRL5 بر وضعیت عملکردی سلولهایT ارائه میدهد، هرچند تعیین سهم دقیق هر پروتئین در خستگی سلولی به بررسیهای عملکردی بیشتر نیاز دارد. پژوهش نخست راهکاری دارویی را نیز برای بررسی امکان مهار این مسیر آزمایش کرد. محققان از ترکیب MLN4924 استفاده کردند که با مهار آنزیم فعالکننده NEDD8، فرایند نِدِدیلاسیون را مختل میکند؛ فرایندی که برای فعالیت طبیعی بسیاری از لیگازهای یوبیکویت از خانواده ک ullin-RING اهمیت دارد. در آزمایشهای انجامشده، این مداخله توانست بخشی از اثرات مشاهدهشده پس از غیرفعالسازی CRL5 را بازسازی کند و عملکرد مؤثر سلولهای T را در شرایط آزمایشگاهی بهبود دهد. اهمیت این نتیجه در آن است که نشان میدهد فعالیت مجموعههای تنظیمکننده پروتئین را میتوان از طریق مسیرهای دارویی نیز تحت تأثیر قرار داد. با این حال، MLN4924 مهارکنندهای اختصاصی برای CRL5 نیست و بر فرایندهای سلولی دیگری نیز اثر میگذارد؛ بنابراین، نتایج آن را نمیتوان معادل مهار انتخابی این کمپلکس دانست. همچنین، مشاهده اثر مثبت در آزمایشگاه بهتنهایی برای اثبات ایمنی یا اثربخشی درمان در انسان کافی نیست. پیش از هرگونه کاربرد بالینی، باید مشخص شود که چنین مداخلهای چه تأثیری بر سایر سلولهای بدن، تنظیم طبیعی پاسخ ایمنی و احتمال بروز عوارض ناخواسته دارد.
آزمون راهبرد جدید در مدلهای توموری
برای بررسی اهمیت یافتهها فراتر از شرایط آزمایشگاهی، پژوهشگران اثر سلولهای T فاقد عملکرد طبیعیCRL5 را در مدلهای حیوانی تومور نیز ارزیابی کردند. در پژوهش نخست، استفاده از سلولهای Tمهندسیشده با اختلال در CRL5 در یک مدل زنوگرافت ملانوم انسانی با کنترل بهتر تومور همراه بود. پژوهش دوم نیز نشان داد که مزیت حذف CUL5 در چند ساختار متفاوت از سلولهای مهندسیشده، از جمله گیرندههای آنتیژنی کایمریک یا CAR با اهداف CD19، BCMA و HER2، قابل مشاهده است. این تنوع اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد اثر مشاهدهشده احتمالاً به یک گیرنده یا یک نوع خاص از سلول درمانی محدود نیست. در یکی از آزمایشهای پژوهش دوم، سلولهای CAR T فاقدCUL5 که علیهBCMA طراحی شده بودند، پس از مواجهه مکرر با تومور در مغز استخوان تجمع بیشتری نشان دادند و حتی پس از نزدیک به ۹۰ روز حضور در موشهای دارای تومور، توانایی سیتوتوکسیک بیشتری در آزمایشهای خارج از بدن داشتند. با وجود این، چنین نتایجی همچنان در محدوده مطالعات پیشبالینی قرار میگیرند و نمیتوان از آنها نتیجه گرفت که همین میزان اثر در بیماران انسانی نیز حاصل خواهد شد. یافته قابل توجه دیگر پژوهش دوم، بررسی ترکیب حذف CUL5 با یک سامانه تولید اینترلوکین ۲ یا IL-2 در پاسخ به شرایط مرتبط با تومور بود. IL-2 یکی از سیتوکینهای مهم در رشد و فعالیت سلولهای T است، اما استفاده از سیگنالهای تقویتکننده ایمنی باید بهگونهای طراحی شود که از پاسخ مؤثر حمایت کند و در عین حال، پیامدهای نامطلوب تحریک بیش از حد را به حداقل برساند.
مسیر انتقال یافتهها به درمانهای سرطان
مجموع این دو پژوهش، CRL5 را بهعنوان یکی از تنظیمکنندههای منفی عملکرد پایدار سلولهای T معرفی میکند و نشان میدهد که مهار این مجموعه میتواند رویکردی برای بهبود درمانهای سلولی سرطان باشد. اهمیت این یافتهها بهویژه در تومورهای جامد مطرح است. جایی که سلولهای درمانی اغلب باید برای مدت طولانی در محیطی پیچیده و سرکوبکننده فعالیت کنند. در مجموع، این یافتهها یک هدف مولکولی مشخص را برای مهندسی سلولهای ایمنی معرفی میکنند. هدفی که دستکاری آن ممکن است به حفظ طولانیتر توان ضدتوموری سلولهایT کمک کند و راه را برای طراحی درمانهای سلولی پایدارتر هموار سازد.
پایان مطلب./