به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، پژوهشگران مرکز جامع سرطان سیلوستر دانشگاه میامی راهکاری نوآورانه ارائه داده‌اند که با افزایش سلول‌های تنظیمی T پیش از پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز، خطر بیماری پیوند علیه میزبان را کاهش می‌دهد، سلامت بافت‌ها را حفظ می‌کند و بقای بیماران را بهبود می‌بخشد. این دستاورد نخستین گام جدی به سوی کاهش عوارض شدید پیوند و ارتقای کیفیت زندگی بیماران به شمار می‌رود. نتایج یک تحقیق پیش‌بالینی که روی جلد مجله Blood منتشر شده، نشان می‌دهد ترکیب دو عامل TL1A-Ig و دوز کم IL-2 می‌تواند با افزایش سلول‌های T تنظیمی در بدن بیمار پیش از پیوند، از بروز آسیب‌های ناشی از بیماری پیوند علیه میزبان جلوگیری کند. این پروتکل علاوه بر کاهش التهاب و محافظت از اندام‌های حیاتی، موجب حفظ میکروبیوم سالم روده و بهبود بقای کلی پس از پیوند شده است. این دستاورد مسیر توسعه یک راهکار فردمحور، ایمن و مؤثر برای بیماران مبتلا به سرطان‌های خونی را هموار می‌کند.

پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز آلوژنیک

پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز آلوژنیک یکی از مهم‌ترین روش‌های درمانی برای گروهی از سرطان‌های خونی و برخی بیماری‌های نقص ایمنی است. با وجود اثربخشی بالا، این روش همچنان با یک چالش جدی همراه است: بیماری پیوند علیه میزبان یا GVHD. در این عارضه، سلول‌های ایمنی حاصل از پیوند نسبت به بافت‌های بدن گیرنده واکنش نشان می‌دهند و می‌توانند التهاب شدید، آسیب اندام‌های حیاتی و حتی مرگ ایجاد کنند. در دهه‌های گذشته، پزشکان برای کنترل این واکنش از داروهای سرکوب‌کننده قوی سیستم ایمنی استفاده کرده‌اند، اما این راهکار بیمار را در معرض عفونت‌های تهدیدکننده حیات قرار می‌دهد و خود می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد. مطالعه جدید منتشرشده از سوی دانشگاه میامی، افق تازه‌ای را در مسیر کاهش GVHD و افزایش اثرگذاری پیوند گشوده است.

تاریخچه
مشکل GVHD سال‌هاست که به‌عنوان بزرگ‌ترین مانع پیش روی پیوند سلول‌های بنیادی مطرح است. تلاش‌های قبلی عمدتاً بر مهار پاسخ ایمنی با داروهای عمومی متمرکز بوده‌اند. از دهه ۲۰۱۰ به بعد، توجه دانشمندان به نقش تنظیم‌کننده‌های طبیعی سیستم ایمنی جلب شد؛ گروهی از سلول‌ها به نام Treg که وظیفه آن‌ها ایجاد تعادل و جلوگیری از واکنش‌های بیش از حد ایمنی است. مطالعات اولیه نشان داد افزایش Tregها می‌تواند مانع از GVHD شود، اما روش‌های موجود برای دستکاری این سلول‌ها، از جمله دستکاری خارج‌بدنی، از پیچیدگی و هزینه بالا برخوردار بود. همچنین دستکاری سلول‌های اهداکننده ممکن بود اثر مفید پیوند در از بین بردن سلول‌های سرطانی، یعنی اثر graft-versus-leukemia یا GVL، را کاهش دهد. در چنین زمینه‌ای بود که تیم پژوهشی به رهبری رابرت لوی به دنبال راهکاری رفت که بتواند سلول‌های T تنظیمی بیمار را بدون دستکاری سلول‌های اهداکننده و بدون تضعیف اثر ضدسرطانی پیوند تقویت کند.

شیوه مطالعاتی

در این مطالعه پیش‌بالینی، پژوهشگران از ترکیب دو مولکول TL1A-Ig و دوز پایین IL-2 بهره بردند. این دو عامل گیرنده‌های اختصاصی روی سلول‌های T تنظیمی (TNFRSF25 و CD25) را فعال کرده و موجب تکثیر هدفمند این سلول‌ها شدند. مدل‌های حیوانی مورد استفاده در پژوهش، مشابه‌سازی دقیقی از روند GVHD انسانی ایجاد می‌کردند. پیش از انجام پیوند، درمان فعال‌کننده Tregها آغاز شد و پژوهشگران بافت‌های مختلف از جمله روده بزرگ، کبد و چشم را که معمولاً در GVHD درگیر می‌شوند، مورد بررسی قرار دادند. همچنین ترکیب جمعیت میکروبیوم روده، تغییرات وزنی، سلامت بافت‌ها، میزان التهاب، نرخ بقا و توانایی سیستم ایمنی در حفظ اثر ضدسرطانی پیوند اندازه‌گیری شد. این مطالعه با همکاری چندین مرکز پژوهشی معتبر از جمله اسلون کترینگ، وایل کورنل و مرکز سرطان فرد هاچینسون انجام شد.

نتایج مطالعه

نتایج پژوهش نشان داد درمان مبتنی بر افزایش Treg پیش از پیوند، چندین پیامد مهم و هم‌زمان ایجاد کرده است. نخستین یافته، افزایش قابل توجه نرخ بقا پس از پیوند بود؛ حیواناتی که پروتکل جدید را دریافت کرده بودند نسبت به گروه‌های کنترل، میزان مرگ و میر بسیار کمتری داشتند. دومین نتیجه، کاهش امتیاز GVHD بود که با کاهش التهاب بافتی، کاهش تخریب اپیتلیوم روده، کاهش نفوذ سلول‌های التهابی و کاهش علائم بالینی مانند کاهش وزن همراه بود. همچنین بافت‌های چشم و کبد که معمولاً در GVHD شدید آسیب می‌بینند، در گروه تحت درمان ساختار سالم‌تری را نشان دادند. از سوی دیگر، میکروبیوم روده نیز تغییرات مهمی نشان داد. ترکیب باکتریایی گروه دریافت‌کننده درمان، متنوع‌تر و متعادل‌تر از گروه کنترل بود؛ ویژگی‌ای که به گفته پژوهشگران نقش مهمی در سلامت ایمنی و مقاومت در برابر التهاب دارد. مهم‌تر از همه، این پروتکل هیچ‌گونه اختلالی در اثر ضدسرطانی پیوند ایجاد نکرد و توانایی سیستم ایمنی در از بین بردن سلول‌های سرطانی حفظ شد. این موضوع اهمیت بالینی زیادی دارد، زیرا بسیاری از مداخلات قبلی که GVHD را کاهش می‌دادند، ناخواسته موجب کاهش اثر GVL و افزایش احتمال عود سرطان می‌شدند.

دستاوردها
مطالعه حاضر چندین دستاورد کلیدی ارائه می‌دهد. نخست آنکه مسیر نوینی برای مدیریت GVHD معرفی شده؛ مسیری که با تکیه بر تنظیم طبیعی سیستم ایمنی و نه سرکوب آن، موجب کاهش عوارض می‌شود. این راهکار نه تنها بیمار را از مصرف طولانی‌مدت داروهای سرکوب‌کننده مصون می‌دارد، بلکه سلامت اندام‌هایی مانند کبد، روده و چشم را حفظ می‌کند. دومین دستاورد، امکان ساده‌سازی روند درمان است. برخلاف روش‌هایی که نیازمند جمع‌آوری و دستکاری سلول در محیط آزمایشگاهی هستند، پروتکل جدید درون بدن و بدون فرآیندهای پیچیده انجام می‌شود. این ویژگی می‌تواند هزینه درمان، زمان آمادگی بیمار و میزان ناهماهنگی میان تیم‌های پزشکی را کاهش دهد. دستاورد سوم، تقویت دیدگاه پزشکی فردمحور است. توانایی افزایش سلول‌های تنظیم‌کننده به شکل اختصاصی و بدون تضعیف عملکرد ضدسرطانی پیوند، یک گام مهم در جهت طراحی درمان‌های شخصی‌سازی‌شده برای بیماران مختلف محسوب می‌شود.

گام بعدی مطالعه

پژوهشگران اعلام کرده‌اند که گام بعدی، طراحی و آغاز کارآزمایی‌های بالینی برای ارزیابی ایمنی و اثرگذاری این پروتکل در بیماران انسانی است. این مرحله نیازمند تعیین دوز مناسب، زمان‌بندی دقیق مداخله و ارزیابی خطرات احتمالی است. تیم پژوهشی همچنین قصد دارد نقش دقیق میکروبیوم در پاسخ به پیوند و نحوه تعامل آن با سلول‌های T تنظیمی را به شکل عمیق‌تر بررسی کند. امید آن است که در آینده نزدیک، این روش به بخشی از استاندارد بالینی مراقبت از بیماران پیوندی تبدیل شود و عوارض شدید GVHD به میزان قابل توجهی کاهش یابد.

پایان مطالب/.