به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، تولد نوزاد بزرگ برای سن حاملگی (Large-for-Gestational-Age یا LGA) یکی از عوارض مهم بارداری است که با خطرات کوتاه‌مدت و بلندمدت برای مادر و نوزاد همراه است. این نوزادان در معرض عوارض زایمانی مانند دیستوشی شانه و آسیب شبکه عصبی بازویی و نیز خطرات طولانی‌مدت مانند چاقی و بیماری‌های متابولیک هستند. در همین راستا، شناسایی عوامل پیش‌بینی‌کننده قابل مداخله در مراحل اولیه بارداری از اهمیت بالینی زیادی برخوردار است. یکی از این عوامل، اسیدهای چرب غیراشباع چندگانه (PUFAs) هستند که نقش حیاتی در رشد جنین ایفا می‌کنند، اما شواهد درباره ارتباط آن‌ها با وزن هنگام تولد متناقض است و اغلب مطالعات بر دوره‌های بعدی بارداری متمرکز بوده‌اند. مطالعه حاضر که به صورت مورد-شاهدی تودرتو (Nested Case-Control) طراحی شده است، برای اولین بار به بررسی ارتباط بین پروفایل اسیدهای چرب سرم مادر در سه‌ماهه اول بارداری و خطر LGA می‌پردازد. محققان از یک کوهورت شامل ۲۸۳۹ زن باردار در پکن چین، ۴۵ جفت مورد (نوزاد LGA) و شاهد (نوزاد متناسب با سن حاملگی یا AGA) همسان‌شده از نظر سن و شاخص توده بدنی قبل از بارداری را انتخاب کردند. نمونه‌های سرم مادران در هفته‌های ۶ تا ۱۲ بارداری جمع‌آوری و با استفاده از کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC-MS) مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که در میان اسیدهای چرب مختلف، سطوح بالاتر اسید آراشیدونیک (ARA) و اسید دوکوزاهگزانوئیک (DHA) در خون مادر در سه‌ماهه اول، به طور مستقل و معناداری با افزایش خطر تولد نوزاد LGA مرتبط است. در مقابل، سطوح بالاتر اسید لینولئیک (LA) و اسید آلفا-لینولنیک (ALA) و همچنین نسبت n-6 به n-3 PUFA با کاهش خطر LGA همراه بود. تحلیل‌های رگرسیون لجستیک پس از تعدیل عوامل مداخله‌گر تأیید کرد که قرارگیری در چارک‌های بالاتر DHA با افزایش حدود ۲.۶ برابری خطر LGA و قرارگیری در چارک‌های بالاتر n-6 PUFA با کاهش حدود ۶۶ درصدی این خطر همراه است. این یافته‌ها حاکی از آن است که پروفایل اسیدهای چرب مادر در اوایل بارداری می‌تواند به عنوان یک نشانگر زیستی پیش‌بینی‌کننده اولیه برای خطر LGA عمل کند. این موضوع مسیر را برای مداخلات تغذیه‌ای هدفمند و شخصی‌شده در مراحل ابتدایی بارداری به منظور تعدیل این پروفایل و به‌طور بالقوه کاهش خطر عوارض مرتبط با LGA هموار می‌سازد.
 

مقدمه: LGA، چالشی با پیامدهای ماندگار

نوزاد بزرگ نسبت به سن حاملگی (LGA) به نوزادی اطلاق می‌شود که وزن هنگام تولد او بالاتر از صدک ۹۰ نمودارهای استاندارد رشد برای همان سن حاملگی باشد. این وضعیت نه تنها با عوارض زایمانی فوری برای مادر (مانند خونریزی پس از زایمان) و نوزاد (مانند آسفیکسی و آسیب‌های زایمانی) همراه است، بلکه یک عامل خطر مستقل برای ابتلای فرد به چاقی، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی-متابولیک در دوران کودکی و بزرگسالی محسوب می‌شود. با توجه به افزایش شیوع چاقی و دیابت بارداری، شناسایی عوامل خطرزای قابل اصلاح در اوایل بارداری اهمیت فزاینده‌ای یافته است. در میان این عوامل، نقش تغذیه مادر به ویژه دریافت اسیدهای چرب غیراشباع چندگانه (PUFAs) که برای رشد مغز و بافت‌های جنین ضروری هستند، اما در عین حال منابع پرانرژی محسوب می‌شوند، به خوبی روشن نیست. مطالعه حاضر با هدف روشن کردن این رابطه مبهم طراحی شد.

طراحی دقیق یک مطالعه تودرتو

این پژوهش با طراحی «مورد-شاهدی تودرتو» از یک کوهورت بزرگ آینده‌نگر متشکل از ۲۸۳۹ زن باردار ساکن پکن انجام شد. از این کوهورت، ۴۵ زن که نوزاد LGA به دنیا آورده بودند به عنوان گروه مورد و ۴۵ زن با نوزاد متولدشده با وزن طبیعی (AGA) که از نظر سن مادر و شاخص توده بدنی قبل از بارداری با موارد همسان شده بودند، به عنوان گروه شاهد انتخاب شدند. نمونه خون از تمامی این زنان در سه‌ماهه اول بارداری (هفته ۶ تا ۱۲) در حالت ناشتا گرفته شد. پروفایل کامل اسیدهای چرب سرم، شامل اسیدهای چرب اشباع (SFA)، تک‌غیراشباع (MUFA) و چندغیراشباع (PUFA) با استفاده از تکنیک پیشرفته و دقیق کروماتوگرافی گازی-طیف‌سنجی جرمی (GC-MS) اندازه‌گیری گردید. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری مناسب از جمله همبستگی اسپیرمن، آزمون کای-دو و رگرسیون لجستیک چندمتغیره برای کنترل اثر عوامل مخدوشگر بالقوه مانند افزایش وزن بارداری و وزن جفت، تحلیل شدند.

یافته‌های کلیدی: یک الگوی دوگانه در اسیدهای چرب

نتایج این مطالعه، الگوی جالب و نسبتاً پیچیده‌ای از ارتباط بین انواع مختلف PUFAها و خطر LGA را آشکار ساخت:

1.  اسیدهای چرب افزایش‌دهنده خطر: دو اسید چرب بلندزنجیر به طور خاص با افزایش خطر LGA مرتبط بودند:

       اسید آراشیدونیک (ARA): این اسید چرب از خانواده n-6 PUFAها که به طور معمول در گوشت و تخم‌مرغ یافت می‌شود، با خطر افزایش‌یافته LGA همراه بود. سطح بالاتر ARA در خون مادر، شانس تولد نوزاد LGA را حدود ۲.۳ برابر افزایش داد.

       اسید دوکوزاهگزانوئیک (DHA): این اسید چرب امگا-۳ معروف که در روغن ماهی فراوان است، برخلاف تصور رایج در مورد اثرات مفید امگا-۳‌ها، در این مطالعه با افزایش خطر LGA همراه بود. زنانی که در بالاترین چارک سطح DHA قرار داشتند، ۲.۶ برابر بیشتر در معرض خطر داشتن نوزاد LGA بودند.

2.  اسیدهای چرب کاهنده خطر: در مقابل، برخی دیگر از PUFAها اثر محافظتی نشان دادند:

       اسید لینولئیک (LA) و اسید آلفا-لینولنیک (ALA): این دو اسید چرب ضروری که به ترتیب پیش‌سازهای اصلی خانواده‌های n-6 و n-3 هستند و در روغن‌های گیاهی (مانند روغن آفتابگردان) و دانه‌ها (مانند بذر کتان) یافت می‌شوند، با کاهش خطر LGA همراه بودند.

       کل n-6 PUFAها: جالب توجه اینکه با وجود ارتباط مثبت ARA (که یک n-6 PUFA است) با خطر LGA، سطح کلی n-6 PUFAها در سرم مادر اثر محافظتی قوی‌ای نشان داد و خطر LGA را تا ۶۶٪ کاهش داد. این یافته نشان می‌دهد که اثرات متابولیک انواع مختلف اسیدهای چرب در یک خانواده می‌تواند بسیار متفاوت باشد.

       نسبت n-6/n-3: نسبت پایین‌تر n-6 به n-3 (یعنی غلبه نسبی اسیدهای چرب امگا-۳) نیز با خطر کمتر LGA مرتبط بود.

مکانیسم‌های احتمالی: فراتر از یک منبع انرژی ساده

ارتباط مشاهده‌شده را می‌توان از چند منظر توجیه کرد. اولاً، ARA و DHA اسیدهای چرب بلندزنجیر با تراکم انرژی بالا هستند که می‌توانند به عنوان سوخت در دسترس جنین در حال رشد قرار گیرند. ثانیاً و مهم‌تر، این اسیدهای چرب پیش‌ساز مولکول‌های سیگنالینگ قوی به نام «اکسانویدها» و «رسورولوین‌ها» هستند که در تنظیم التهاب، حساسیت به انسولین و متابولیسم چربی نقش دارند. ممکن است سطوح نامتعادل این اسیدهای چرب، سیگنالینگ متابولیک جنین یا مادر را به گونه‌ای تغییر دهد که منجر به رشد بیش‌ازحد شود. اثر محافظتی n-6 PUFAهای کلی و پیش‌سازها (LA و ALA) نیز ممکن است ناشی از رقابت متابولیکی با اشکال بلندزنجیر یا تنظیم متفاوت مسیرهای التهابی باشد.

جمع‌بندی و پیامدهای بالینی: به سوی مداخله شخصی‌شده زودرس

این مطالعه شواهد محکمی ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد پروفایل اسیدهای چرب مادر در سه‌ماهه اول بارداری — دوره‌ای که اغلب برای پیش‌بینی عوارض بعدی نادیده گرفته می‌شود — می‌تواند اطلاعات پیش‌بینیکننده ارزشمندی درباره خطر تولد نوزاد LGA فراهم کند. یافته‌ها بر خلاف توصیه‌های عمومی ساده‌شده (مانند «مصرف بیشتر امگا-۳ همیشه بهتر است») بوده و بر پیچیدگی اثرات بیولوژیک انواع مختلف اسیدهای چرب حتی در یک خانواده تأکید می‌کنند. این نتایج راه را برای توسعه راهبردهای غربالگری و مداخله تغذیه‌ای هدفمند باز می‌کند. در آینده، با انجام مطالعات بیشتر، ممکن است بتوان بر اساس پروفایل اسیدهای چرب اولیه مادر، توصیه‌های غذایی شخصی‌شده (مانند تنظیم نسبت دریافت انواع خاصی از روغن‌ها یا منابع پروتئینی) را برای تعدیل این پروفایل و کاهش خطر LGA و عوارض بلندمدت آن ارائه داد. این رویکرد، گامی به سوی تحقق «مراقبت بارداری دقیق و پیش‌گیرانه» است.

پایان مطلب/