به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، پژوهشگران سنگاپوری نشان داده‌اند شناسایی و حذف گروه کوچکی از سلول‌های خاص در تومورهای معده می‌تواند رشد سرطان را متوقف کرده و از بازگشت آن حتی در مراحل پیشرفته جلوگیری کند؛ کشفی که امید تازه‌ای برای درمان پایدار یکی از کشنده‌ترین سرطان‌های جهان ایجاد کرده است. یک مطالعه پیشگامانه از مؤسسه زیست‌شناسی مولکولی و سلولی آژانس علوم، فناوری و پژوهش سنگاپور نشان می‌دهد پروتئینی به نام آکواپورین-۵ یا AQP5، نشانگر و عامل کلیدی سلول‌های بنیادی سرطان معده است؛ سلول‌هایی که مسئول رشد تومور، گسترش به اندام‌های دیگر و بازگشت بیماری پس از درمان هستند. محققان نشان دادند با حذف هدفمند این سلول‌ها، تومورها کوچک شده و حتی در موارد متاستاتیک دیگر عود نمی‌کنند. این یافته‌ها که در مجله معتبر Science منتشر شده، مسیر توسعه درمان‌های هدفمند جدید برای سرطان معده را هموار می‌کند.

مقدمه
سرطان معده یکی از شایع‌ترین و در عین حال مرگبارترین سرطان‌ها در جهان به‌ویژه در کشورهای آسیایی است. با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در جراحی، شیمی‌درمانی و درمان‌های هدفمند، نرخ بقای بیماران مبتلا به این سرطان همچنان پایین باقی مانده است. یکی از مهم‌ترین دلایل این موضوع، تشخیص بیماری در مراحل پیشرفته و از سوی دیگر، عود مکرر سرطان حتی پس از درمان‌های به‌ظاهر موفق است. بسیاری از بیماران پس از طی دوره درمان و مشاهده بهبود اولیه، ماه‌ها یا سال‌ها بعد با بازگشت بیماری مواجه می‌شوند؛ بازگشتی که اغلب با متاستاز به اندام‌هایی مانند کبد و ریه همراه است و درمان آن را دشوارتر می‌کند. این وضعیت مدت‌هاست این پرسش اساسی را مطرح کرده که چه عاملی باعث می‌شود سرطان معده پس از حذف توده اصلی، دوباره سر برآورد.

تاریخچه
فرضیه وجود سلول‌های بنیادی سرطانی بیش از دو دهه است که در ادبیات علمی مطرح شده است. بر اساس این نظریه، همه سلول‌های تومور توانایی یکسانی برای ایجاد و تداوم سرطان ندارند، بلکه تنها زیرمجموعه کوچکی از آن‌ها، با ویژگی‌هایی شبیه سلول‌های بنیادی، قادرند تومور را بازسازی کنند. این سلول‌ها معمولاً تقسیم آهسته‌تری دارند، در برابر شیمی‌درمانی و پرتودرمانی مقاوم‌ترند و می‌توانند پس از پایان درمان، دوباره تومور را ایجاد کنند. در سرطان معده، تلاش‌های متعددی برای شناسایی این سلول‌ها انجام شده بود و نشانگرهایی مانند CD44 و CD133 پیشنهاد شده بودند. با این حال، این نشانگرها اختصاصیت کافی نداشتند، زیرا در سلول‌های سالم نیز دیده می‌شدند یا نمی‌توانستند به‌طور دقیق رفتار تهاجمی تومور را توضیح دهند. در سال ۲۰۲۰، تیم پروفسور نیک بارکر در مجله Nature نشان داد که AQP5 یک نشانگر سلول‌های بنیادی سالم معده است؛ سلول‌هایی که مسئول نوسازی مداوم پوشش داخلی معده هستند. این کشف زمینه‌ساز پژوهش جدیدی شد که اکنون نشان می‌دهد همین نشانگر در سرطان معده نیز نقشی کلیدی دارد.

شیوه مطالعاتی

در این مطالعه، پژوهشگران از ترکیبی از مدل‌های حیوانی، نمونه‌های انسانی و روش‌های پیشرفته زیست‌شناسی مولکولی استفاده کردند. آن‌ها ابتدا بیان پروتئین AQP5 را در بافت‌های سالم معده و نمونه‌های توموری بیماران بررسی کردند. سپس با استفاده از مدل‌های موشی سرطان معده و تکنیک‌های ردیابی سلولی، مشخص کردند کدام سلول‌ها توانایی واقعی تشکیل تومور جدید را دارند. در مرحله بعد، پژوهشگران از روش‌های ژنتیکی و دارویی برای حذف انتخابی سلول‌های بیان‌کننده AQP5 استفاده کردند، بدون آنکه سایر سلول‌های توموری یا بافت‌های سالم به‌طور گسترده آسیب ببینند. آن‌ها همچنین توانایی این سلول‌ها را در ایجاد متاستاز و عود سرطان پس از درمان شبیه‌سازی‌شده بررسی کردند تا مشخص شود آیا حذف این جمعیت سلولی می‌تواند به‌طور پایدار رشد سرطان را مهار کند یا خیر.

نتایج
نتایج این پژوهش نشان داد که سلول‌های دارای AQP5 همان سلول‌های بنیادی سرطان معده هستند که بیشترین توانایی را برای ایجاد تومور، گسترش به اندام‌های دوردست و بازگشت بیماری دارند. سلول‌هایی که AQP5 را بیان نمی‌کردند، به‌ندرت قادر به تشکیل تومور جدید بودند. از همه مهم‌تر، زمانی که پژوهشگران سلول‌های AQP5-مثبت را به‌طور هدفمند حذف کردند، رشد تومورها به‌طور قابل توجهی کاهش یافت یا به‌طور کامل متوقف شد. حتی در مدل‌هایی که سرطان به کبد یا ریه گسترش یافته بود، حذف این سلول‌ها مانع از پیشرفت بیماری و عود مجدد شد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که AQP5 تنها یک نشانگر غیرفعال نیست، بلکه نقش فعالی در رفتار تهاجمی سلول‌های بنیادی سرطانی دارد.

دستاورد
اهمیت این دستاورد در آن است که برای نخستین بار یک نشانگر قابل اعتماد و عملکردی برای سلول‌های بنیادی سرطان معده معرفی می‌شود. شناسایی AQP5 به‌عنوان هدف درمانی بالقوه می‌تواند پارادایم درمان سرطان معده را تغییر دهد. به جای تمرکز صرف بر کوچک کردن تومور یا از بین بردن توده اصلی، درمان‌های آینده می‌توانند به‌طور خاص سلول‌هایی را هدف بگیرند که ریشه اصلی عود و متاستاز هستند. به گفته پروفسور نیک بارکر، این یافته‌ها یک هدف مشخص در اختیار پژوهشگران و پزشکان قرار می‌دهد و امید می‌رود که با توسعه داروها یا آنتی‌بادی‌های اختصاصی علیه AQP5، شانس بیماران برای رسیدن به بهبودی طولانی‌مدت افزایش یابد.

گام بعدی مطالعه

گام بعدی این پژوهش، توسعه و آزمون درمان‌های هدفمند علیه AQP5 است. تیم تحقیقاتی در حال طراحی آنتی‌بادی‌های اختصاصی و بررسی ترکیبات دارویی است که بتوانند به‌طور ایمن و مؤثر سلول‌های AQP5-مثبت را از بین ببرند. این درمان‌ها ابتدا باید در مطالعات پیش‌بالینی از نظر ایمنی و کارایی ارزیابی شوند و سپس وارد کارآزمایی‌های بالینی شوند؛ فرایندی که معمولاً سال‌ها زمان می‌برد. با این حال، در صورت موفقیت، این رویکرد می‌تواند نه‌تنها برای سرطان معده، بلکه به‌عنوان الگویی برای درمان سایر سرطان‌هایی که وابسته به سلول‌های بنیادی سرطانی هستند نیز مورد استفاده قرار گیرد. در نهایت، این پژوهش امید تازه‌ای ایجاد می‌کند که شاید بتوان روزی سرطان معده را نه‌تنها درمان، بلکه به‌طور پایدار مهار کرد و از بازگشت آن جلوگیری نمود.

پایان مطالب/.