به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر در حوزه پزشکی بازساختی و ایمنی‌درمانی سرطان، نخستین محصول سلول‌درمانی CAR-T آلوژنیک که از سلول‌های T مشتق از خون بندناف تولید شده است، موفق به دریافت مجوز لازم برای ورود به کارآزمایی بالینی انسانی شد. این رویداد نه‌تنها مسیر تازه‌ای را برای توسعه درمان‌های آماده‌مصرف در سرطان‌های خونی باز می‌کند، بلکه چشم‌انداز جدیدی برای استفاده بالینی گسترده‌تر از منابع سلولی جایگزین مانند خون بندناف ایجاد می‌کند. درمان‌های CAR-T طی یک دهه گذشته توانسته‌اند نتایج قابل‌توجهی در درمان برخی بدخیمی‌های خونی نشان دهند، اما وابستگی این فناوری به سلول‌های خود بیمار، محدودیت‌هایی جدی در دسترسی، هزینه و زمان ایجاد کرده است. ورود نخستین CAR-T آلوژنیک مشتق از خون بندناف به مرحله بالینی، پاسخی مستقیم به این چالش‌ها محسوب می‌شود. این محصول با استفاده از ویژگی‌های زیستی منحصربه‌فرد سلول‌های بند ناف طراحی شده و هدف آن ارائه درمانی سریع‌تر، ایمن‌تر و در دسترس‌تر برای بیماران مبتلا به سرطان‌های سلول B است. این پیشرفت می‌تواند الگوی توسعه CAR-T را در سال‌های آینده به‌طور بنیادین تغییر دهد.

ایمنی‌تراپی
ایمنی‌تراپی به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی درمان سرطان در قرن بیست‌ویکم شناخته می‌شود و درمان‌های مبتنی بر سلول‌های ایمنی، جایگاه ویژه‌ای در این حوزه یافته‌اند. در میان این روش‌ها، سلول‌های CAR-T به دلیل توانایی هدف‌گیری اختصاصی سلول‌های سرطانی و ایجاد پاسخ‌های پایدار، توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرده‌اند. با این حال، پیچیدگی تولید CAR-Tهای اتولوگ، که نیازمند استخراج سلول از هر بیمار به‌صورت جداگانه است، مانع از بهره‌برداری گسترده و سریع این درمان شده است. به همین دلیل، پژوهشگران به دنبال منابع سلولی جایگزین و راهکارهای تولید انبوه بوده‌اند که در این میان، خون بند ناف به‌عنوان یک منبع سلولی ارزشمند مطرح شده است.

اهمیت استفاده از خون بند ناف در تولید سلول‌های CAR-T

یکی از جنبه‌های مهم استفاده از خون بند ناف در تولید سلول‌های CAR-T، دسترسی پایدار و برنامه‌ریزی‌پذیر به منبع سلولی است. برخلاف سلول‌های اتولوگ که کیفیت و کمیت آن‌ها به شرایط جسمی و درمان‌های پیشین بیمار وابسته است، خون بند ناف از اهداکنندگان سالم جمع‌آوری می‌شود و امکان انتخاب نمونه‌هایی با کیفیت زیستی مطلوب را فراهم می‌کند. این موضوع نه‌تنها ثبات تولید را افزایش می‌دهد، بلکه امکان استانداردسازی محصول نهایی را نیز فراهم می‌سازد؛ عاملی که برای ورود درمان‌های سلولی به نظام‌های درمانی عمومی و پوشش بیمه‌ای اهمیت اساسی دارد. از منظر ایمنی، سلول‌های ایمنی مشتق از خون بند ناف به دلیل نابالغ‌تر بودن، پاسخ‌های التهابی شدید کمتری ایجاد می‌کنند و این ویژگی می‌تواند خطر بروز عوارضی مانند سندرم آزادسازی سیتوکین یا واکنش‌های ایمنی ناخواسته را کاهش دهد. همین خصوصیت سبب شده است که پژوهشگران از خون بند ناف نه‌تنها در درمان سرطان، بلکه در بیماری‌های خودایمنی و اختلالات التهابی نیز به‌عنوان یک گزینه درمانی بالقوه یاد کنند. ورود CAR-T بند ناف به مطالعات بالینی می‌تواند داده‌های ارزشمندی درباره رفتار این سلول‌ها در محیط واقعی بدن انسان فراهم کند. در افق بلندمدت، توسعه موفق CAR-Tهای آلوژنیک مشتق از خون بند ناف می‌تواند مدل اقتصادی درمان‌های پیشرفته را نیز دگرگون کند. کاهش هزینه‌های تولید، کوتاه شدن زمان آماده‌سازی درمان و افزایش تعداد بیماران قابل درمان، همگی عواملی هستند که امکان ادغام این روش‌ها را در نظام‌های درمانی کشورهای مختلف افزایش می‌دهند. اگر این مسیر با موفقیت ادامه یابد، خون بند ناف می‌تواند به یکی از ارکان اصلی نسل آینده درمان‌های سلولی تبدیل شود و نقش آن از یک منبع ذخیره‌ای محدود به یک ابزار درمانی راهبردی ارتقا یابد.

تاریخچه
ایده استفاده از گیرنده‌های آنتی‌ژن کایمریک برای هدایت سلول‌های T به سمت سلول‌های سرطانی، نخستین بار چند دهه پیش مطرح شد. با گذشت زمان و پیشرفت فناوری‌های مهندسی ژنتیک، این مفهوم به درمان‌های بالینی تبدیل شد که در مواردی توانستند بیماران مبتلا به لوسمی‌ها و لنفوم‌های مقاوم به درمان را به بهبودی کامل برسانند. با وجود این موفقیت‌ها، درمان‌های CAR-T کلاسیک به دلیل وابستگی به سلول‌های بیمار، با مشکلاتی مانند تأخیر در درمان، هزینه‌های بالا و کاهش کیفیت سلول‌ها در بیماران شدیداً بیمار مواجه بودند. تلاش برای توسعه CAR-Tهای آلوژنیک سال‌ها ادامه داشت، اما چالش‌هایی مانند رد ایمنی و بیماری پیوند علیه میزبان مانع پیشرفت سریع آن‌ها شد. استفاده از خون بند ناف، که دارای سلول‌های ایمنی نابالغ‌تر با واکنش ایمنی ملایم‌تر است، به‌تدریج به‌عنوان راه‌حلی امیدوارکننده مطرح شد و اکنون برای نخستین بار به مرحله کارآزمایی بالینی رسیده است.

شیوه مطالعاتی

در این رویکرد نوین، سلول‌های T از خون بند ناف اهداکنندگان سالم جدا می‌شوند و تحت شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی، به‌صورت ژنتیکی مهندسی می‌گردند تا گیرنده CAR اختصاصی علیه آنتی‌ژن CD19 را بیان کنند. این آنتی‌ژن به‌طور گسترده در سطح سلول‌های B بدخیم وجود دارد و هدف رایج بسیاری از درمان‌های CAR-T است. سلول‌های بند ناف به دلیل ویژگی‌های زیستی خاص خود، از جمله ظرفیت تکثیر بالا و تمایل کمتر به ایجاد پاسخ‌های التهابی شدید، گزینه‌ای مناسب برای تولید سلول‌های CAR-T آلوژنیک محسوب می‌شوند. فرآیند تولید به‌گونه‌ای طراحی شده است که امکان ذخیره‌سازی و استفاده سریع از محصول نهایی را فراهم کند و استانداردهای سخت‌گیرانه کیفیت و ایمنی را رعایت نماید.

نتایج
ورود این محصول به فاز بالینی به معنای آغاز بررسی‌های انسانی برای ارزیابی ایمنی، تحمل‌پذیری و نشانه‌های اولیه اثربخشی است. انتظار می‌رود این درمان بتواند زمان انتظار بیماران برای دریافت CAR-T را از چند هفته به چند روز کاهش دهد و امکان درمان بیماران بیشتری را فراهم سازد. علاوه بر این، داده‌های پیش‌بالینی نشان داده‌اند که سلول‌های CAR-T مشتق از خون بند ناف می‌توانند در بدن باقی بمانند و پاسخ ضدسرطانی مؤثری ایجاد کنند، بدون آنکه عوارض ایمنی شدید مشاهده شود. این نتایج اولیه امیدواری‌ها را نسبت به موفقیت بالینی این رویکرد افزایش داده است.

دستاورد
دریافت مجوز ورود به کارآزمایی بالینی برای نخستین CAR-T مشتق از خون بند ناف، یک دستاورد مهم علمی و فناورانه به شمار می‌رود. این موفقیت نشان می‌دهد که خون بند ناف می‌تواند فراتر از کاربردهای سنتی خود در پیوندهای خونی، به‌عنوان منبعی راهبردی برای درمان‌های پیشرفته سلولی مورد استفاده قرار گیرد. در صورت موفقیت این رویکرد، امکان توسعه نسل جدیدی از CAR-Tهای آماده‌مصرف فراهم خواهد شد که می‌توانند دسترسی بیماران به درمان‌های نجات‌بخش را به‌طور چشمگیری افزایش دهند.

گام بعدی مطالعه

گام بعدی در مسیر توسعه این درمان، تکمیل فاز اول کارآزمایی بالینی و تحلیل دقیق داده‌های ایمنی و اثربخشی اولیه خواهد بود. در صورت دستیابی به نتایج مطلوب، مطالعات گسترده‌تر در فازهای بعدی طراحی می‌شوند تا کارایی درمان در جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر بیماران بررسی شود. همچنین، امکان گسترش این فناوری به سایر اهداف سرطانی و حتی بیماری‌های غیرسرطانی نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت. این مسیر می‌تواند آغازگر دوره‌ای تازه در پزشکی بازساختی و ایمنی‌درمانی باشد که در آن درمان‌های سلولی استاندارد، سریع و در دسترس جایگزین روش‌های پیچیده و پرهزینه فعلی شوند.

پایان مطالب/.