به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، درمان سلولی CK0804 که بر پایه سلول‌های T تنظیم‌کننده آلوژنیک مشتق از خون بند ناف توسعه یافته است، به‌تازگی موفق به دریافت وضعیت داروی نادر از سازمان غذا و داروی ایالات متحده شده است. این درمان با هدف تنظیم پاسخ ایمنی، کاهش التهاب مزمن و اصلاح ریزمحیط مغز استخوان در بیماران مبتلا به میلوفیبروز طراحی شده و از فناوری اختصاصی برای تولید سلول‌هایی با قابلیت هدف‌گیری بافت‌های ملتهب بهره می‌برد. دریافت این وضعیت رگولاتوری، بیانگر اهمیت بالینی و نوآوری این رویکرد درمانی در حوزه بیماری‌های خونی نادر است. در یکی از تازه‌ترین تحولات حوزه پزشکی بازساختی، سازمان غذا و داروی ایالات متحده به یک درمان سلولی مبتنی بر سلول‌های T تنظیم‌کننده مشتق از خون بند ناف برای درمان بیماری نادر میلوفیبروز وضعیت داروی نادر اعطا کرد؛ تصمیمی که می‌تواند مسیر توسعه و دسترسی بیماران به درمان‌های سلولی پیشرفته را به‌طور چشمگیری تسهیل کند.

مقدمه
پزشکی بازساختی طی دو دهه اخیر به یکی از پیشروترین شاخه‌های علوم پزشکی تبدیل شده است و در این میان، استفاده از سلول‌های مشتق از خون بند ناف جایگاه ویژه‌ای یافته است. خون بند ناف به‌عنوان منبعی غنی از سلول‌های بنیادی و سلول‌های ایمنی نابالغ، به دلیل ایمنی‌زایی پایین، توانایی تنظیم سیستم ایمنی و دسترسی آسان، توجه گسترده پژوهشگران و شرکت‌های زیست‌فناوری را به خود جلب کرده است. یکی از کاربردهای نوین این منبع زیستی، تولید سلول‌های T تنظیم‌کننده است؛ سلول‌هایی که نقش کلیدی در حفظ تعادل سیستم ایمنی و جلوگیری از التهاب کنترل‌نشده ایفا می‌کنند. اختلال در عملکرد این سلول‌ها در بسیاری از بیماری‌های خودایمنی، التهابی و خونی از جمله میلوفیبروز مشاهده می‌شود. از این‌رو، توسعه درمان‌هایی که بتوانند عملکرد تنظیمی سیستم ایمنی را بازگردانند، به‌عنوان یک استراتژی درمانی نوآورانه مطرح شده است.

تاریخچه
ایده استفاده از سلول‌های T تنظیم‌کننده برای درمان بیماری‌ها نخستین بار در مطالعات پایه ایمنی‌شناسی مطرح شد، زمانی که نقش این سلول‌ها در مهار پاسخ‌های ایمنی بیش‌ازحد و پیشگیری از خودایمنی آشکار گردید. در ادامه، تلاش‌ها برای جداسازی و تکثیر این سلول‌ها از منابع مختلف از جمله خون محیطی، مغز استخوان و در نهایت خون بند ناف آغاز شد. خون بند ناف به‌دلیل ماهیت نابالغ سلول‌های ایمنی و ظرفیت بالاتر برای گسترش در شرایط آزمایشگاهی، به‌تدریج به منبع ترجیحی برای تولید Tregها تبدیل شد. با پیشرفت فناوری‌های کشت سلولی و مهندسی زیستی، امکان تولید دسته‌های بزرگ و یکنواخت از سلول‌های T تنظیم‌کننده فراهم شد و این مسیر به توسعه درمان‌های آلوژنیک آماده مصرف انجامید. شرکت‌های زیست‌فناوری با تمرکز بر این رویکرد، پلتفرم‌هایی را توسعه دادند که بتواند سلول‌هایی با ویژگی‌های هدف‌گیری بافتی و پایداری عملکردی بالا تولید کند.

شیوه مطالعاتی

درمان CK0804 بر پایه یک فرآیند چندمرحله‌ای طراحی شده است که از جمع‌آوری خون بند ناف آغاز و به تولید سلول‌های T تنظیم‌کننده با ویژگی‌های عملکردی مشخص منتهی می‌شود. در این فرآیند، سلول‌های T تنظیم‌کننده با استفاده از فناوری اختصاصی انتخاب، فعال‌سازی و گسترش می‌یابند تا جمعیتی از سلول‌ها به‌دست آید که بیان بالایی از گیرنده‌های هدایت‌کننده به مغز استخوان دارند. این ویژگی به سلول‌ها امکان می‌دهد پس از تزریق، به‌طور ترجیحی به بافت‌های ملتهب مانند مغز استخوان و طحال مهاجرت کنند. مطالعات بالینی اولیه با هدف بررسی ایمنی، تحمل‌پذیری و نشانه‌های اولیه اثربخشی این درمان طراحی شده‌اند. بیماران مبتلا به میلوفیبروز که به درمان‌های استاندارد پاسخ کافی نداده بودند، تحت پروتکل‌های تزریق کنترل‌شده قرار گرفتند و شاخص‌های بالینی، آزمایشگاهی و ایمنی در بازه‌های زمانی مشخص ارزیابی شد.

نتایج
نتایج اولیه این مطالعات نشان داد که درمان CK0804 از نظر ایمنی قابل قبول است و عوارض جانبی شدیدی در بیماران ایجاد نمی‌کند. از منظر اثربخشی، کاهش قابل توجه علائم بالینی بیماری، از جمله خستگی، درد استخوان و بزرگی طحال در بخش قابل توجهی از بیماران مشاهده شد. همچنین در برخی بیماران، کاهش نیاز به تزریق خون و بهبود پارامترهای خونی گزارش گردید. تحلیل‌های مولکولی و ایمنی‌شناختی نشان داد که این درمان با کاهش سطح فاکتورهای التهابی و بازتنظیم ریزمحیط مغز استخوان همراه است. این یافته‌ها حاکی از آن است که رویکرد مبتنی بر Tregهای مشتق از خون بند ناف می‌تواند نه‌تنها علائم بیماری، بلکه بخشی از مکانیسم‌های زمینه‌ای آن را نیز هدف قرار دهد.

دستاورد
اعطای وضعیت داروی نادر به CK0804 را می‌توان نقطه عطفی در مسیر توسعه این درمان دانست. این وضعیت رگولاتوری نشان‌دهنده آن است که نهادهای نظارتی پتانسیل بالینی و نوآوری این درمان را به رسمیت شناخته‌اند. دریافت این عنوان، مزایایی از جمله تسهیل تعامل با نهادهای رگولاتوری، کاهش هزینه‌های توسعه بالینی و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای ادامه تحقیقات را به همراه دارد. از منظر پزشکی بازساختی، این دستاورد نشان می‌دهد که خون بند ناف فراتر از کاربردهای کلاسیک پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز، می‌تواند به‌عنوان منبعی راهبردی برای درمان‌های ایمنولوژیک پیشرفته مورد استفاده قرار گیرد.

گام بعدی مطالعه

در مرحله بعد، برنامه‌ریزی برای انجام کارآزمایی‌های بالینی گسترده‌تر با جمعیت بیماران بیشتر در دستور کار قرار دارد. این مطالعات با هدف تأیید اثربخشی، بررسی اثرات بلندمدت و مقایسه با درمان‌های استاندارد انجام خواهد شد. همچنین بررسی امکان ترکیب این درمان با داروهای موجود برای بهبود پاسخ درمانی و کاهش عوارض جانبی از دیگر محورهای پژوهشی آینده است. در صورت موفقیت این مراحل، درمان CK0804 می‌تواند به‌عنوان یکی از نخستین درمان‌های سلولی تنظیم‌کننده ایمنی مبتنی بر خون بند ناف وارد مراحل نهایی تأیید و کاربرد بالینی شود و افق‌های جدیدی را در درمان بیماری‌های خونی نادر و التهابی بگشاید.

پایان مطالب/.