به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در فوریه ۲۰۲۶ گزارشی از آغاز مرحله جدیدی از پژوهش‌های پیش‌بالینی و آماده‌سازی کارآزمایی بالینی برای استفاده از سلول‌های بنیادی خون بندناف در درمان آسیب هیپوکسیک ایسکمیک مغزی نوزادان منتشر شد. این رویکرد که بر پایه تزریق سلول‌های تک‌هسته‌ای مشتق از خون بندناف است، با هدف کاهش التهاب مغزی، تحریک بازسازی نورونی و بهبود پیامدهای عصبی طراحی شده است. داده‌های حیوانی اخیر نشان داده‌اند که این سلول‌ها می‌توانند پاسخ التهابی را تعدیل کرده و از مرگ نورونی جلوگیری کنند. پژوهشگران اکنون در حال تکمیل طراحی یک کارآزمایی فاز اول انسانی برای ارزیابی ایمنی این روش هستند.

آسیب هیپوکسیک ایسکمیک مغزی

آسیب هیپوکسیک ایسکمیک مغزی یکی از مهم‌ترین علل ناتوانی عصبی در نوزادان تازه متولدشده است. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که مغز نوزاد در حین زایمان یا پیش از آن برای مدتی با کمبود اکسیژن و خون‌رسانی مواجه شود. پیامدهای این آسیب می‌تواند شامل فلج مغزی، اختلالات شناختی و مشکلات حرکتی مادام‌العمر باشد. درمان استاندارد فعلی عمدتاً بر هیپوترمی درمانی متمرکز است که تنها در برخی موارد اثربخشی نسبی دارد و قادر به ترمیم بافت آسیب‌دیده نیست. در سال‌های اخیر پزشکی بازساختی به عنوان یک حوزه امیدبخش برای ترمیم بافت‌های عصبی مطرح شده است. در این میان، سلول‌های بنیادی خون بندناف به دلیل دسترسی آسان، خطر پایین‌تر رد ایمنی و توانایی تعدیل التهاب مورد توجه ویژه قرار گرفته‌اند.

تاریخچه
استفاده از خون بندناف در ابتدا بیشتر در پیوندهای خونی برای درمان بیماری‌های بدخیم و اختلالات خونی رواج داشت. با گذشت زمان مشخص شد که این منبع سلولی حاوی انواع سلول‌های بنیادی و پیش‌ساز است که علاوه بر بازسازی سیستم خونساز، می‌توانند در تنظیم پاسخ‌های ایمنی و ترمیم بافتی نیز نقش داشته باشند. مطالعات حیوانی در دهه گذشته نشان دادند که تزریق سلول‌های تک‌هسته‌ای خون بندناف در مدل‌های آسیب مغزی نوزادی می‌تواند حجم ضایعه را کاهش دهد و عملکرد حرکتی را بهبود بخشد. این یافته‌ها زمینه‌ساز توسعه پروتکل‌های انسانی شد.

شیوه مطالعاتی

در گزارش منتشرشده در فوریه ۲۰۲۶، گروهی از پژوهشگران دانشگاهی در ایالات متحده اعلام کردند که مطالعات پیش‌بالینی خود را با موفقیت به پایان رسانده‌اند و در حال آماده‌سازی پرونده برای آغاز کارآزمایی فاز اول هستند. در این مطالعات، سلول‌های تک‌هسته‌ای جداشده از خون بندناف انسانی پس از ارزیابی کیفی و غربالگری عفونی، به مدل‌های حیوانی آسیب مغزی تزریق شدند.نتایج نشان داد که سلول‌ها به مناطق آسیب‌دیده مهاجرت کرده و باعث کاهش سطوح سایتوکاین‌های التهابی شدند. همچنین بیان فاکتورهای نوروتروفیک مانند BDNF افزایش یافت که نقش مهمی در بقای نورون‌ها دارد. حیوانات دریافت‌کننده درمان عملکرد حرکتی بهتری در آزمون‌های رفتاری نشان دادند.پروتکل پیشنهادی برای کارآزمایی انسانی شامل تزریق وریدی سلول‌های خون بندناف در ۷۲ ساعت نخست پس از آسیب خواهد بود. هدف اصلی در فاز اول ارزیابی ایمنی، بروز عوارض احتمالی و بررسی شاخص‌های زیستی التهابی است.

نتایج
اگرچه کارآزمایی انسانی هنوز آغاز نشده، داده‌های پیش‌بالینی نشان‌دهنده کاهش معنی‌دار التهاب و بهبود ساختار بافت مغزی در مدل‌های حیوانی بوده است. تصویربرداری‌های مغزی حیوانات درمان‌شده کاهش حجم ضایعه و حفظ بهتر ماده سفید را نشان داده‌اند.پژوهشگران معتقدند که اثر درمانی عمدتاً ناشی از ترشح فاکتورهای تنظیم‌کننده ایمنی و محرک بازسازی است، نه لزوماً جایگزینی مستقیم نورون‌ها. این مکانیسم پاراکرین می‌تواند خطر تشکیل توده یا تمایز نامطلوب را کاهش دهد.

دستاورد
این رویکرد می‌تواند یکی از نخستین کاربردهای گسترده سلول‌های خون بندناف در حوزه نورورژنراسیون نوزادی باشد. در صورت موفقیت، امکان ذخیره‌سازی خون بندناف در بانک‌های عمومی و استفاده هدفمند از آن برای موارد اورژانسی افزایش خواهد یافت. همچنین این پروژه می‌تواند مسیر توسعه درمان‌های مشابه برای سکته مغزی بزرگسالان یا آسیب تروماتیک مغز را هموار کند.

گام بعدی مطالعه

مرحله بعدی شامل اخذ مجوزهای نظارتی و آغاز ثبت‌نام بیماران در یک مطالعه فاز اول خواهد بود. در صورت اثبات ایمنی، مطالعه به سمت فاز دوم با تمرکز بر اثربخشی بالینی پیش خواهد رفت. همچنین پژوهشگران در حال بررسی ترکیب این درمان با هیپوترمی درمانی برای افزایش اثر هم‌افزایی هستند.

پایان مطلب/.