به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در ماه آوریل سال ۲۰۲۶، تحولات شگرفی در زمینه کاربرد سلول‌های بنیادی و مهندسی ایمنی برای درمان بیماری‌های زنان رخ داده است. پژوهشگران با بهره‌گیری از مدل‌های سه‌بعدی شبیه‌ساز قاعدگی و سلول‌های کایمری طراحی شده، به موفقیت‌هایی در درک فرآیند ترمیم بافت رحم و نابودی سلول‌های سرطانی دست یافته‌اند. یک مدل ارگانوئیدی پیشگامانه اکنون قادر به شبیه‌سازی مکانیسم ترمیم خودبخودی آندومتر بدون ایجاد جای زخم است، در حالی که سلول‌های درمانی موسوم به CAR-NK که از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی ساخته می‌شوند، راه را برای درمان‌های آماده از قفسه در برابر سرطان تخمدان و آندومتریوز هموار کرده‌اند.

آندومتریوز و سرطان رحم

آندومتریوز و سرطان رحم دو بلای خانمانسوز حوزه سلامت زنان هستند که سالانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهند. آندومتریوز که با رشد بافت شبه آندومتر در خارج از رحم مشخص می‌شود، اغلب منجر به درد مزمن لگن و ناباروری می‌شود. از سوی دیگر، سرطان آندومتر به عنوان شایع‌ترین بدخیمی دستگاه تناسلی زنان در کشورهای پیشرفته، نرخ فزاینده‌ای از ابتلا و مرگ و میر را نشان می‌دهد. هر دو بیماری ریشه در اختلال عملکرد سلول‌های بنیادی و میکرو محیط بافتی دارند، که پزشکی بازساختی را به خط مقدم تحقیقات برای یافتن درمان‌های قطعی سوق داده است.

تاریخچه

سال‌هاست که دانشمندان می‌دانند لایه آندومتر رحم توانایی خارق‌العاده‌ای در ترمیم خود دارد؛ هر ماه در طی قاعدگی، این بافت ریزش کرده و دوباره بازسازی می‌شود بدون اینکه اثری از زخم بر جای بماند. این پدیده منحصربه‌فرد همواره محققان را بر آن داشت تا منشأ این سلول‌های ترمیم‌کننده را پیدا کنند. در گذشته، نظریه‌ها بر نقش سلول‌های بنیادی واقع در بافت‌های عمقی رحم متمرکز بود. با این حال، بررسی این فرآیندها به دلیل عدم وجود مدل‌های آزمایشگاهی مناسب همواره با دشواری روبرو بود. تحقیقات در زمینه ایمونوتراپی برای سرطان رحم نیز با کشف نقش حیاتی نشانگرهای مولکولی مانند ناپایداری ریز ماهواره‌ای در پاسخ به درمان آغاز شد.

شیوه مطالعاتی

در تاریخ ۲۸ آوریل ۲۰۲۶، گروهی از محققان زیر نظر کونستانتینا نیکولوکپولو در انستیتو فردریش میشر در بازل، جهشی عظیم در روش‌های پیشین ایجاد کردند. آن‌ها با استفاده از سلول‌های اپیتلیال گرفته شده از بیوپسی آندومتر واقعی بیماران، ساختارهای سه‌بعدی توخالی به نام ارگانوئید ساختند. برای شبیه‌سازی سیکل قاعدگی، این ارگانوئیدها در معرض هورمون‌های استروژن و پروژسترون قرار گرفتند و سپس با قطع ناگهانی هورمون‌ها، پدیده ریزش قاعدگی به صورت مکانیکی با استفاده از پیپت در آن‌ها القا شد. در جبهه دیگر نبرد، شرکت بیوتکنولوژی استرالیایی کارتریکس با گسترش همکاری خود با شرکت کاتالنت، بر روی سلول‌های بنیادی پرتوان القایی تمرکز کرد. این سلول‌ها تحت شرایط خوب تولید به سلول‌های کشنده طبیعی مهندسی شده تبدیل شدند که مجهز به گیرنده‌های آنتی ژن کایمری هستند. این سلول‌های CAR-NK برای هدف قرار دادن سلول‌های سرطانی تخمدان و همچنین بافت‌های نابجای آندومتریوز طراحی شده‌اند.

نتایج

نتایج این مطالعات بسیار امیدوارکننده بوده است. مدل ارگانوئیدی جدید نشان داد که بر خلاف باور قبلی مبنی بر نقش سلول‌های بنیادی عمقی، مسئولیت اصلی بازسازی و ترمیم آندومتر بر عهده سلول‌های به اصطلاح لومینال است. این کشف بزرگ مسیرهای بیولوژیک جدیدی را برای جلوگیری از چسبندگی‌های رحمی و درمان آندومتریوز فراروی پزشکان قرار می‌دهد. در حوزه درمانی، کارتریکس موفق به دریافت تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا برای استفاده از رده سلولی کارخانه کاتالنت به عنوان ماده اولیه برای تولید انبوه سلول‌های CTH-401 خود شد. آزمایشات نشان داده است که این سلول‌ها توانایی بالایی در تشخیص و نابودی بافت‌های بیمار دارند بدون اینکه واکنش رد پیوند ایجاد کنند.

دستاورد

مهم‌ترین دستاورد این تحقیقات، گذر از مرحله اثبات مفهوم به سمت تولید درمان‌های بالینی در دسترس است. مدل ارگانوئید قاعدگی نه تنها یک پلتفرم عالی برای مطالعه داروهای مرتبط با اندومتریوز و سرطان فراهم می‌کند، بلکه به عنوان یک ابزار تشخیصی شخصی‌ساز عمل می‌کند. محققان می‌توانند با استفاده از ارگانوئید ساخته شده از بافت خود بیمار، بهترین دارو را قبل از تجویز برای او تست کنند. از سوی دیگر، موفقیت در تولید سلول‌های CAR-NK از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی، مشکل دیرینه ایمنی‌درمانی یعنی کمبود سلول‌های اهداکننده را حل کرده است. با این فناوری می‌توان مقادیر عظیمی از سلول‌های کشنده را در کارخانه‌های زیستی تولید کرد و به صورت آماده از قفسه به بیماران در سراسر جهان تحویل داد.

گام بعدی مطالعه

گام بعدی دانشمندان، ترکیب این دو رویکرد قدرتمند است. نقشه راه تحقیقاتی برای سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۸ شامل انجام کارآزمایی‌های بالینی فاز دو گسترده برای ارزیابی ایمنی و کارایی سلول‌های CAR-NK در حجم بالای بیماران مبتلا به آندومتریوز مقاوم به درمان است. همچنین، برنامه دقیقی برای مهندسی بافت رحم با استفاده از داربست‌های زیستی و سلول‌های بنیادی خود بیمار برای بازسازی رحم در موارد سندرم آشرمن تدوین شده است. جامعه علمی چشم به راه نتایج طولانی‌مدت این درمان‌ها برای اطمینان از اینکه این سلول‌های مهندسی شده خطری از قبیل تومورزایی به همراه ندارند، خواهد بود.

پایان مطالب/.