به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌های حوزه ایمنی‌درمانی سرطان در سال ۲۰۲۶، پژوهشگران نتایج اولیه یک کارآزمایی بالینی را منتشر کردند که در آن از سلول‌های CAR-T مشتق از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی برای درمان سرطان کولورکتال متاستاتیک استفاده شده است. این فناوری نسل جدیدی از درمان‌های سلولی را معرفی می‌کند که برخلاف CAR-Tهای متداول، نیازی به تولید اختصاصی برای هر بیمار ندارند و می‌توانند به صورت آماده مصرف در اختیار مراکز درمانی قرار گیرند. یافته‌های اولیه نشان داده‌اند که این سلول‌ها قادرند به درون تومورها نفوذ کرده، فعالیت ضدسرطانی خود را حفظ کنند و در برخی بیماران موجب کاهش اندازه تومور شوند. این نتایج نه تنها برای درمان سرطان کولورکتال اهمیت دارد، بلکه می‌تواند آغازگر عصر جدیدی در استفاده از سلول‌های بنیادی برای تولید درمان‌های سلولی ضدسرطان باشد.

سرطان کولورکتال

سرطان کولورکتال یکی از شایع‌ترین سرطان‌های جهان است و سالانه جان صدها هزار نفر را می‌گیرد. اگرچه پیشرفت‌های قابل توجهی در حوزه تشخیص زودهنگام و درمان این بیماری حاصل شده است، بسیاری از بیماران در مراحل پیشرفته بیماری با محدودیت‌های درمانی جدی روبه‌رو هستند. در این شرایط، نیاز به فناوری‌های نوین درمانی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. در سال‌های اخیر ایمنی‌درمانی به عنوان یکی از موفق‌ترین راهبردهای مبارزه با سرطان مطرح شده است. برخلاف روش‌های سنتی که مستقیماً سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند، ایمنی‌درمانی تلاش می‌کند توانایی سیستم ایمنی بدن را برای شناسایی و نابودی تومورها افزایش دهد.یکی از موفق‌ترین نمونه‌های ایمنی‌درمانی، فناوری CAR-T است. این روش توانسته در درمان برخی سرطان‌های خونی نتایج چشمگیری ایجاد کند و حتی در برخی بیماران به بهبودی‌های طولانی‌مدت منجر شود. با این حال، استفاده از CAR-T در سرطان‌های جامد همواره با چالش‌های متعددی همراه بوده است. اکنون فناوری سلول‌های بنیادی پرتوان القایی یا iPSC امیدهای تازه‌ای را برای غلبه بر این محدودیت‌ها ایجاد کرده است. نتایج جدید نشان می‌دهد ترکیب فناوری سلول‌های بنیادی و مهندسی ژنتیک می‌تواند مسیر تازه‌ای را در درمان سرطان‌های مقاوم به درمان باز کند.

تاریخچه

سلول‌های بنیادی پرتوان القایی یکی از مهم‌ترین دستاوردهای زیست‌پزشکی در قرن بیست و یکم محسوب می‌شوند. این فناوری امکان تبدیل سلول‌های بالغ بدن به سلول‌هایی با ویژگی‌های مشابه سلول‌های بنیادی جنینی را فراهم می‌کند. از زمان معرفی این فناوری، پژوهشگران کاربردهای متعددی برای آن در پزشکی بازساختی، مدل‌سازی بیماری‌ها و توسعه داروها پیدا کرده‌اند. همزمان با پیشرفت فناوری iPSC، حوزه درمان‌های CAR-T نیز رشد چشمگیری را تجربه کرد. از سال ۲۰۱۷ چندین محصول CAR-T برای درمان سرطان‌های خونی موفق به دریافت مجوز شدند و نتایج قابل توجهی را در بیماران مبتلا به لوسمی و لنفوم نشان دادند. با وجود این موفقیت‌ها، تولید CAR-T برای هر بیمار به صورت اختصاصی فرآیندی زمان‌بر و پرهزینه است. در بسیاری از موارد بیماران باید چندین هفته برای آماده شدن محصول درمانی خود منتظر بمانند. این موضوع به ویژه در بیماران مبتلا به سرطان‌های پیشرفته می‌تواند مشکل‌ساز باشد.

شیوه مطالعاتی

در این کارآزمایی بالینی، بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال متاستاتیک که به درمان‌های رایج پاسخ نداده بودند مورد بررسی قرار گرفتند. این بیماران پیش‌تر چندین خط درمانی مختلف دریافت کرده بودند و گزینه‌های درمانی محدودی در اختیار داشتند. پژوهشگران از محصولی استفاده کردند که از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی تولید شده بود. این سلول‌ها در آزمایشگاه تحت اصلاحات ژنتیکی متعدد قرار گرفته بودند تا توانایی بیشتری در شناسایی و نابودی سلول‌های سرطانی داشته باشند. پس از آماده‌سازی، سلول‌های درمانی به بیماران تزریق شدند و وضعیت آن‌ها طی دوره‌های مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. شاخص‌هایی مانند میزان کوچک شدن تومور، مدت زمان کنترل بیماری، ایمنی درمان و توانایی سلول‌ها برای حضور در بافت تومور مورد بررسی قرار گرفت. علاوه بر تصویربرداری‌های پزشکی، نمونه‌های بافتی نیز برای بررسی عملکرد سلول‌های درمانی جمع‌آوری شدند تا مشخص شود آیا سلول‌های CAR-T قادر به نفوذ در محیط پیچیده تومورهای جامد هستند یا خیر.

نتایج

نتایج اولیه مطالعه نشان داد این درمان در تعدادی از بیماران موجب کاهش اندازه تومورها شده است. اگرچه مطالعه هنوز در مراحل اولیه قرار دارد، اما مشاهده پاسخ درمانی در بیمارانی که گزینه‌های درمانی محدودی داشتند، توجه زیادی را به خود جلب کرده است. بررسی‌های انجام شده نشان داد سلول‌های CAR-T مشتق از iPSC توانسته‌اند به درون تومور نفوذ کنند و فعالیت خود را در محیط سرکوب‌کننده تومور حفظ نمایند. این موضوع یکی از مهم‌ترین چالش‌های درمان تومورهای جامد محسوب می‌شود. پژوهشگران همچنین شواهدی از فعال شدن پاسخ ایمنی ضدسرطانی در بیماران مشاهده کردند. به نظر می‌رسد سلول‌های مهندسی‌شده توانسته‌اند سلول‌های سرطانی را شناسایی کرده و واکنش ایمنی مؤثری ایجاد کنند. از نظر ایمنی نیز نتایج اولیه امیدوارکننده بود. اگرچه برخی عوارض مرتبط با فعال شدن سیستم ایمنی مشاهده شد، اما بیشتر این عوارض قابل کنترل بودند و نگرانی جدی جدیدی گزارش نشد.

دستاورد

مهم‌ترین دستاورد این مطالعه، اثبات امکان استفاده از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی برای تولید CAR-Tهای آماده مصرف است. این رویکرد می‌تواند بسیاری از محدودیت‌های موجود در درمان‌های سلولی فعلی را برطرف کند. در مدل سنتی، هر بیمار به محصول اختصاصی خود نیاز دارد و فرآیند تولید ممکن است هفته‌ها طول بکشد. اما در فناوری جدید، سلول‌ها می‌توانند در مقیاس صنعتی تولید، ذخیره و در زمان مورد نیاز برای بیماران مختلف استفاده شوند. این موضوع نه تنها زمان دسترسی بیماران به درمان را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند هزینه تولید را نیز به میزان قابل توجهی کاهش دهد. در نتیجه امکان دسترسی تعداد بیشتری از بیماران به درمان‌های پیشرفته فراهم خواهد شد. از منظر علمی نیز این مطالعه نشان می‌دهد فناوری سلول‌های بنیادی می‌تواند نقش مهمی در توسعه نسل آینده درمان‌های سلولی ایفا کند. بسیاری از متخصصان معتقدند این دستاورد می‌تواند همان نقشی را برای درمان‌های سلولی ایفا کند که تولید صنعتی آنتی‌بادی‌های مونوکلونال در دهه‌های گذشته برای صنعت داروسازی ایفا کرد.

گام بعدی مطالعه

پژوهشگران اکنون در حال گسترش این کارآزمایی هستند تا تعداد بیشتری از بیماران را وارد مطالعه کنند و ارزیابی دقیق‌تری از اثربخشی درمان به دست آورند. همچنین برنامه‌هایی برای بررسی این فناوری در سایر سرطان‌های جامد از جمله سرطان ریه، پانکراس، تخمدان و معده در دست اجرا است. اگر نتایج فعلی در مطالعات بزرگ‌تر تأیید شود، این فناوری می‌تواند به یکی از مهم‌ترین پلتفرم‌های درمان سرطان در دهه آینده تبدیل شود.

از سوی دیگر، محققان در حال بررسی ترکیب این درمان با سایر روش‌های ایمنی‌درمانی هستند. هدف آن است که پاسخ‌های درمانی عمیق‌تر و پایدارتری در بیماران ایجاد شود. نتایج اولیه این مطالعه هنوز آغاز راه محسوب می‌شود، اما بسیاری از متخصصان بر این باورند که ترکیب سلول‌های بنیادی و مهندسی سلولی می‌تواند فصل جدیدی را در درمان سرطان‌های مقاوم به درمان رقم بزند. اگر این مسیر با موفقیت ادامه یابد، درمان‌های سلولی آماده مصرف ممکن است در آینده نزدیک به بخشی از درمان استاندارد بیماران مبتلا به سرطان تبدیل شوند.

پایان مطالب/.