به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، کمبود عضو پیوندی یکی از بزرگ‌ترین مشکلات نظام‌های سلامت در سراسر جهان است و هر ساله شمار زیادی از بیماران پیش از دریافت عضو مناسب جان خود را از دست می‌دهند. در سال ۲۰۲۶ گروهی از پژوهشگران با انجام نخستین پیوند همزمان کبد و کلیه‌های یک خوک مهندسی‌شده ژنتیکی به انسان، گام مهمی در توسعه پیوند بین‌گونه‌ای برداشتند. اندام‌های پیوندشده پس از عمل جراحی توانستند فعالیت خود را آغاز کنند و داده‌های ارزشمندی درباره سازگاری اندام‌های حیوانی با بدن انسان در اختیار دانشمندان قرار دهند. این دستاورد نشان می‌دهد که استفاده از اندام‌های حیوانی اصلاح‌شده می‌تواند در آینده به یکی از راهکارهای مؤثر برای جبران کمبود عضو تبدیل شود.

اهمیت موضوع پیوند عضو

پیوند عضو یکی از بزرگ‌ترین موفقیت‌های پزشکی مدرن به شمار می‌رود. طی دهه‌های گذشته این روش درمانی توانسته جان میلیون‌ها بیمار مبتلا به نارسایی اندام‌های حیاتی را نجات دهد. با وجود این موفقیت‌ها، کمبود عضو همچنان مهم‌ترین مانع پیش روی بیماران نیازمند پیوند است. امروزه هزاران بیمار در سراسر جهان در فهرست انتظار پیوند کلیه، کبد، قلب یا ریه قرار دارند. بسیاری از این افراد ماه‌ها و حتی سال‌ها منتظر دریافت عضو مناسب می‌مانند و برخی نیز هرگز فرصت انجام پیوند را پیدا نمی‌کنند. این وضعیت پژوهشگران را به سوی یافتن منابع جایگزین برای تأمین اندام‌های مورد نیاز سوق داده است. در میان حیوانات مختلف، خوک به دلیل ویژگی‌های زیستی خاص خود به گزینه‌ای مناسب برای این هدف تبدیل شده است. اندازه اندام‌های خوک شباهت قابل توجهی به اندام‌های انسان دارد و امکان ایجاد تغییرات ژنتیکی متعدد در این حیوان فراهم است. همین ویژگی‌ها موجب شده‌اند که خوک به مهم‌ترین منبع بالقوه برای پیوند بین‌گونه‌ای تبدیل شود.

تاریخچه

ایده استفاده از اندام حیوانات برای درمان انسان موضوع جدیدی نیست و سابقه آن به چندین دهه قبل بازمی‌گردد. در گذشته تلاش‌های مختلفی برای استفاده از بافت‌ها و اندام‌های حیوانی انجام شد، اما تقریباً همه آنها با شکست مواجه شدند. علت اصلی این ناکامی‌ها، پاسخ شدید سیستم ایمنی بدن انسان بود که در مدت کوتاهی موجب تخریب عضو پیوندی می‌شد. با توسعه فناوری‌های زیست‌فناوری و مهندسی ژنتیک، دانشمندان موفق شدند ژن‌هایی را که در ایجاد واکنش‌های ایمنی نقش دارند شناسایی کنند. حذف این ژن‌ها و افزودن برخی ژن‌های انسانی به ژنوم خوک، امکان تولید حیواناتی را فراهم کرد که اندام‌های آنها سازگاری بیشتری با بدن انسان داشته باشد. در سال‌های اخیر چندین مطالعه موفق در زمینه پیوند کلیه و قلب خوک به انسان انجام شد. نتایج این تحقیقات نشان داد که اندام‌های اصلاح‌شده می‌توانند برای مدتی در بدن انسان فعالیت کنند. موفقیت این مطالعات انگیزه لازم برای انجام پژوهش‌های پیچیده‌تر را فراهم کرد. گام بعدی دانشمندان بررسی امکان پیوند همزمان چند عضو حیاتی بود. این هدف از اهمیت زیادی برخوردار بود زیرا بسیاری از بیماران نیازمند پیوند ممکن است همزمان با نارسایی چند اندام روبه‌رو باشند. مطالعه جدید سال ۲۰۲۶ نخستین تلاش موفق در این مسیر محسوب می‌شود.

شیوه مطالعاتی

این پژوهش بر روی یک فرد مبتلا به مرگ مغزی انجام شد. خانواده بیمار با انجام مطالعه موافقت کردند تا دانشمندان بتوانند عملکرد اندام‌های حیوانی را در شرایطی نزدیک به وضعیت واقعی بدن انسان بررسی کنند. اندام‌های مورد استفاده شامل یک کبد و دو کلیه از یک خوک مهندسی‌شده ژنتیکی بودند. در این حیوان چندین اصلاح ژنتیکی انجام شده بود تا احتمال رد پیوند کاهش یابد و سازگاری اندام‌ها با بدن انسان افزایش پیدا کند. پس از آماده‌سازی شرایط جراحی، اندام‌های حیوانی در محل طبیعی خود در بدن گیرنده قرار داده شدند. سپس تیم پزشکی عملکرد این اندام‌ها را به طور مداوم تحت نظر گرفت. پژوهشگران شاخص‌های متعددی را ارزیابی کردند. عملکرد کلیه‌ها، تولید ادرار، فعالیت کبد، وضعیت انعقاد خون، تغییرات متابولیکی و واکنش‌های ایمنی از جمله مواردی بودند که در طول مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند. هدف اصلی پژوهش بررسی این موضوع بود که آیا چند اندام حیوانی می‌توانند به طور همزمان در بدن انسان فعالیت کنند و چه چالش‌هایی در مسیر استفاده بالینی از این فناوری وجود دارد.

نتایج

نتایج به دست آمده برای پژوهشگران بسیار امیدوارکننده بود. اندام‌های پیوندشده پس از جراحی فعالیت خود را آغاز کردند و توانستند بخشی از عملکرد طبیعی خود را نشان دهند. کلیه‌ها تولید ادرار را شروع کردند و کبد نیز توانست برخی وظایف متابولیکی و زیستی خود را انجام دهد. این مسئله نشان داد که اندام‌های حیوانی از نظر عملکردی قابلیت سازگاری اولیه با بدن انسان را دارند. یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعه، عدم مشاهده رد فوق‌حاد پیوند در مراحل اولیه بود. این نوع رد پیوند در گذشته مهم‌ترین مانع استفاده از اندام‌های حیوانی محسوب می‌شد و معمولاً در مدت کوتاهی عضو پیوندی را از بین می‌برد. پژوهشگران همچنین اطلاعات ارزشمندی درباره واکنش سیستم ایمنی و رفتار اندام‌های حیوانی در محیط بدن انسان به دست آوردند. این داده‌ها می‌توانند در طراحی نسل‌های بعدی اندام‌های مهندسی‌شده نقش مهمی ایفا کنند.

دستاورد

اهمیت این مطالعه فراتر از یک موفقیت جراحی است. این پژوهش نشان داد که پیوند همزمان چند اندام حیاتی از یک حیوان مهندسی‌شده به انسان امکان‌پذیر است و می‌تواند در آینده به یک راهکار درمانی عملی تبدیل شود. اگر این فناوری به مرحله کاربرد گسترده برسد، بحران کمبود عضو تا حد زیادی کاهش خواهد یافت. در چنین شرایطی بیماران دیگر مجبور نخواهند بود سال‌ها در فهرست انتظار باقی بمانند و احتمال مرگ ناشی از کمبود عضو نیز کاهش پیدا خواهد کرد. این مطالعه همچنین موفقیت فناوری‌های جدید مهندسی ژنتیک را به نمایش گذاشت. اصلاحات ژنتیکی انجام‌شده در خوک‌ها توانستند موانع مهمی را که سال‌ها مانع پیشرفت این حوزه بودند تا حد زیادی برطرف کنند. از سوی دیگر، نتایج این تحقیق می‌تواند به توسعه راهبردهای جدید برای کنترل پاسخ ایمنی و افزایش طول عمر اندام‌های پیوندی کمک کند. به همین دلیل بسیاری از متخصصان این پژوهش را یکی از نقاط عطف مهم در تاریخ پزشکی پیوند می‌دانند.

گام بعدی مطالعه

پژوهشگران اکنون در تلاش هستند مدت زمان عملکرد اندام‌های پیوندشده را افزایش دهند و راهکارهای مؤثرتری برای کنترل واکنش‌های ایمنی ارائه کنند. مطالعات آینده بر روی تعداد بیشتری از نمونه‌ها انجام خواهد شد تا ایمنی و کارایی این روش با دقت بیشتری ارزیابی شود. همچنین توسعه خوک‌های دارای اصلاحات ژنتیکی پیشرفته‌تر از دیگر اهداف مهم پژوهشگران است. انتظار می‌رود نسل‌های جدید این حیوانات دارای اندام‌هایی با سازگاری بیشتر و خطر کمتر برای گیرندگان انسانی باشند. در صورت موفقیت این برنامه‌های پژوهشی، پیوند بین‌گونه‌ای می‌تواند از یک فناوری آزمایشی به یک روش درمانی رایج تبدیل شود. چنین دستاوردی نه تنها زندگی بیماران نیازمند پیوند را متحول خواهد کرد، بلکه می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پزشکی جهان یعنی کمبود عضو را تا حد زیادی برطرف سازد.

پایان مطالب/.