.به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در یکی از مهم‌ترین رویدادهای حوزه ایمنی‌درمانی سرطان در سال ۲۰۲۶، نخستین بیمار مبتلا به سرطان تخمدان پیشرفته موفق به دریافت درمان سلولی جدیدی به نام ZI-MA4-1 شد. این درمان که در قالب کارآزمایی بالینی ZIMA-101 در بریتانیا آغاز شده است، از ترکیب توانایی ذاتی سلول‌های کشنده طبیعی یا NK با ویژگی هدف‌گیری دقیق گیرنده‌های سلول‌های T استفاده می‌کند. پژوهشگران امیدوارند این فناوری بتواند یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ایمنی‌درمانی، یعنی درمان مؤثر تومورهای جامد، را برطرف کند. اگر نتایج این مطالعه امیدوارکننده باشد، مسیر جدیدی برای درمان سرطان تخمدان، سرطان ریه، سارکوم‌ها و برخی سرطان‌های سر و گردن گشوده خواهد شد.

سرطان تخمدان

سرطان تخمدان یکی از مرگبارترین سرطان‌های زنان محسوب می‌شود. علت اصلی این موضوع آن است که بیماری معمولاً در مراحل اولیه علائم مشخصی ایجاد نمی‌کند و در بسیاری از بیماران زمانی تشخیص داده می‌شود که سرطان به بخش‌های دیگر بدن گسترش یافته است. به همین دلیل، باوجود پیشرفت‌های چشمگیر در جراحی، شیمی‌درمانی و درمان‌های هدفمند، میزان بقای بلندمدت بیماران همچنان پایین‌تر از بسیاری از سرطان‌های دیگر باقی مانده است. در دهه‌های گذشته درمان سرطان تخمدان عمدتاً بر جراحی و شیمی‌درمانی استوار بوده است. اگرچه بسیاری از بیماران در ابتدا به درمان پاسخ می‌دهند، اما عود بیماری یکی از مشکلات اصلی این سرطان به شمار می‌رود. در موارد پیشرفته، تومورها اغلب نسبت به درمان‌های رایج مقاوم می‌شوند و گزینه‌های درمانی محدودتر می‌گردند.

تاریخچه

استفاده از سلول‌های ایمنی برای درمان سرطان سابقه‌ای چند دهه‌ای دارد. در ابتدا پژوهشگران تلاش کردند سلول‌های T را استخراج و پس از فعال‌سازی مجدد به بدن بیمار بازگردانند. بعدها فناوری‌های پیشرفته‌تری مانند CAR-T توسعه یافتند که موفقیت‌های بزرگی در درمان برخی سرطان‌های خونی به همراه داشتند. با وجود این، انتقال این موفقیت به تومورهای جامد آسان نبود. محیط اطراف تومورهای جامد اغلب به گونه‌ای طراحی شده است که فعالیت سلول‌های ایمنی را سرکوب می‌کند. علاوه بر آن، بسیاری از آنتی‌ژن‌های موجود در تومورهای جامد اختصاصی نیستند و هدف قرار دادن آن‌ها می‌تواند به بافت‌های سالم نیز آسیب برساند. فناوری ZI-MA4-1 حاصل تلاش برای ترکیب مزایای هر دو سیستم است. در این روش سلول‌های NK از اهداکنندگان سالم تهیه شده و سپس به گیرنده‌های مهندسی‌شده‌ای مجهز می‌شوند که قادر به شناسایی پروتئین MAGE-A4 هستند. این پروتئین در طیف وسیعی از سرطان‌ها از جمله سرطان تخمدان، ریه، سارکوم‌ها و برخی سرطان‌های سر و گردن بیان می‌شود و به همین دلیل هدفی جذاب برای درمان‌های نوین محسوب می‌شود.

شیوه مطالعاتی

مطالعه ZIMA-101 نخستین ارزیابی بالینی این فناوری در انسان است. این کارآزمایی در مراکز تخصصی سرطان در بریتانیا آغاز شده و هدف اصلی آن بررسی ایمنی، قابلیت تحمل و شناسایی دوز مناسب درمان است. در این مطالعه بیمارانی وارد می‌شوند که به سرطان‌های پیشرفته مبتلا هستند و گزینه‌های درمانی محدودی در اختیار دارند. نخستین بیماری که این درمان را دریافت کرده، زنی ۵۸ ساله مبتلا به سرطان تخمدان پیشرفته بوده است که پس از سال‌ها درمان و ده‌ها دوره شیمی‌درمانی همچنان با عود مکرر بیماری مواجه بوده است. یکی از ویژگی‌های مهم این فناوری آن است که برخلاف برخی درمان‌های شخصی‌سازی‌شده، به صورت «آماده مصرف» تولید می‌شود. به عبارت دیگر، صدها دوز درمانی می‌توانند از یک فرایند تولید واحد تهیه شوند و برای بیماران مختلف مورد استفاده قرار گیرند. این موضوع می‌تواند زمان انتظار بیماران را کاهش داده و هزینه تولید را نیز پایین‌تر بیاورد.

نتایج اولیه

از آنجا که این مطالعه در مراحل ابتدایی قرار دارد، هنوز داده‌های اثربخشی نهایی منتشر نشده است. با این حال، آغاز موفقیت‌آمیز تزریق نخستین بیمار و ادامه روند درمان از دید پژوهشگران یک گام بسیار مهم محسوب می‌شود. گزارش‌های اولیه نشان می‌دهد که بیمار نخست چندین نوبت تزریق درمانی را دریافت کرده است و تحت پایش دقیق قرار دارد. هدف اصلی در این مرحله بررسی ایمنی درمان و شناسایی هرگونه عارضه احتمالی است. پژوهشگران همچنین با استفاده از تصویربرداری‌های پیشرفته و آزمایش‌های مولکولی، رفتار سلول‌های تزریق‌شده و واکنش تومور را ارزیابی می‌کنند. اگرچه برای قضاوت درباره میزان کوچک شدن تومورها یا افزایش بقا هنوز زود است، اما بسیاری از متخصصان معتقدند رسیدن یک درمان مبتنی بر TCR-NK به مرحله آزمایش انسانی خود یک موفقیت علمی مهم به شمار می‌رود. این موضوع نشان می‌دهد که داده‌های پیش‌بالینی به اندازه کافی امیدوارکننده بوده‌اند که نهادهای نظارتی اجازه آغاز آزمایش در انسان را صادر کنند.

دستاورد

بزرگ‌ترین دستاورد این پروژه آن است که می‌تواند محدودیت‌های موجود در درمان تومورهای جامد را به چالش بکشد. تاکنون بسیاری از درمان‌های سلولی در سرطان‌های خونی موفق بوده‌اند، اما اثربخشی آن‌ها در تومورهای جامد محدودتر بوده است. فناوری جدید تلاش می‌کند با بهره‌گیری از قدرت سلول‌های NK و دقت هدف‌گیری گیرنده‌های مهندسی‌شده، سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی و نابود کند. علاوه بر این، استفاده از سلول‌های اهداکننده امکان تولید انبوه درمان را فراهم می‌سازد؛ مسئله‌ای که برای دسترسی گسترده بیماران اهمیت زیادی دارد. اگر نتایج مطالعه مثبت باشد، این فناوری می‌تواند به عنوان یکی از نخستین درمان‌های TCR-NK برای تومورهای جامد وارد مراحل پیشرفته‌تر توسعه شود. چنین موفقیتی نه تنها برای بیماران مبتلا به سرطان تخمدان، بلکه برای طیف وسیعی از بیماران مبتلا به سرطان‌های پیشرفته اهمیت خواهد داشت.

گام بعدی مطالعه

در ماه‌ها و سال‌های آینده پژوهشگران به جذب بیماران بیشتر ادامه خواهند داد. داده‌های حاصل از ایمنی، پاسخ تومور و کیفیت زندگی بیماران به دقت بررسی خواهد شد تا مشخص شود این فناوری تا چه اندازه می‌تواند در کنترل سرطان مؤثر باشد. در صورت مشاهده نتایج امیدوارکننده، مطالعه وارد فازهای بالینی گسترده‌تر خواهد شد. در آن مرحله امکان مقایسه مستقیم این درمان با روش‌های رایج وجود خواهد داشت و پژوهشگران خواهند توانست تأثیر آن را بر بقای بیماران ارزیابی کنند. بسیاری از متخصصان معتقدند آغاز مطالعه ZIMA-101 صرفاً شروع یک کارآزمایی جدید نیست، بلکه نشانه ورود نسل تازه‌ای از درمان‌های سلولی به عرصه مبارزه با سرطان‌های جامد است. اگر این مسیر با موفقیت ادامه یابد، ممکن است در سال‌های آینده شاهد درمان‌هایی باشیم که با استفاده از سلول‌های زنده مهندسی‌شده، سرطان‌هایی را هدف قرار دهند که تاکنون به سختی قابل درمان بوده‌اند. این موضوع می‌تواند یکی از مهم‌ترین تحولات ایمنی‌درمانی سرطان در دهه جاری باشد.

پایان مطالب/.