به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، پژوهشگران در مطالعه‌ای تازه موفق شده‌اند روشی نوین برای بازسازی سیستم خون‌ساز و تقویت عملکرد سیستم ایمنی در موش‌های سالمند ارائه دهند. روشی که برخلاف بسیاری از فناوری‌های پیشرفته سلول‌درمانی، نیازی به دستکاری ژنتیکی سلول‌ها ندارد. این دستاورد می‌تواند مسیر تازه‌ای برای مقابله با کاهش توان ایمنی ناشی از افزایش سن و همچنین پیشگیری از برخی بیماری‌های خونی وابسته به سالمندی باز کند. با افزایش سن، مغز استخوان به‌تدریج توانایی خود را در تولید متعادل سلول‌های خونی از دست می‌دهد و این تغییرات، زمینه را برای کاهش قدرت دفاعی بدن، افزایش التهاب مزمن، کاهش پاسخ به واکسن‌ها و در نهایت بروز اختلالات خونی فراهم می‌کند. در این پژوهش، محققان نشان دادند که انتقال سلول‌های بنیادی خون‌ساز جوان می‌تواند بدون ایجاد آسیب ژنتیکی یا تغییر دائمی در ساختار سلول‌ها، عملکرد سیستم ایمنی را به میزان قابل توجهی بهبود ببخشد و روند پیری سیستم خون‌ساز را تا حدی معکوس کند. نتایج این مطالعه نه‌تنها از نظر زیست‌شناسی سالمندی اهمیت زیادی دارد، بلکه می‌تواند پایه‌ای برای توسعه درمان‌هایی باشد که در آینده کیفیت زندگی سالمندان را افزایش دهند.

چرا سیستم خون‌ساز با افزایش سن تغییر می‌کند

یکی از ویژگی‌های مهم پیری، تغییر در عملکرد سلول‌های بنیادی خون‌ساز است. سلول‌هایی که در مغز استخوان قرار دارند و مسئول تولید تمام سلول‌های خونی هستند. در افراد جوان، این سلول‌ها تعادل مناسبی میان تولید سلول‌های ایمنی، گلبول‌های قرمز و سایر اجزای خون برقرار می‌کنند، اما با افزایش سن این تعادل به‌هم می‌خورد. سلول‌های بنیادی پیر بیشتر به سمت تولید سلول‌های میلوئیدی گرایش پیدا می‌کنند و در مقابل، تولید لنفوسیت‌ها که بخش اصلی سیستم ایمنی تطبیقی را تشکیل می‌دهند، کاهش می‌یابد. پیامد این تغییر، ضعف در مقابله با عفونت‌ها، کاهش کارایی واکسن‌ها و افزایش احتمال ابتلا به سرطان‌های خونی است. از سوی دیگر، التهاب مزمن ناشی از سالمندی نیز محیط مغز استخوان را تغییر داده و عملکرد طبیعی سلول‌های بنیادی را مختل می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران معتقدند که بازگرداندن ویژگی‌های جوان به سلول‌های بنیادی خون‌ساز می‌تواند یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش اثرات پیری بر سیستم ایمنی باشد.

سلول‌های بنیادی جوان چگونه روند پیری را تغییر دادند

در این مطالعه، پژوهشگران از سلول‌های بنیادی خون‌ساز جوان استفاده کردند و آن‌ها را به موش‌های سالمند منتقل کردند. تفاوت مهم این روش با بسیاری از درمان‌های سلولی رایج، استفاده از سلول‌هایی بود که هیچ‌گونه دستکاری ژنتیکی روی آن‌ها انجام نشده بود. بررسی‌های طولانی‌مدت نشان داد که این سلول‌ها پس از استقرار در مغز استخوان توانستند تولید لنفوسیت‌ها را افزایش دهند و تعادل ازدست‌رفته سیستم خون‌سازی را تا حد زیادی بازگردانند. افزایش تولید سلول‌های ایمنی نه‌تنها باعث بهبود عملکرد دفاعی بدن شد، بلکه نشانه‌های مرتبط با پیری سیستم خون‌ساز نیز کاهش یافت. پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که این روش خطر ایجاد تغییرات ژنتیکی ناخواسته را که در برخی فناوری‌های مبتنی بر ویرایش ژن وجود دارد، به همراه نداشت و همین موضوع می‌تواند ایمنی این رویکرد را برای مطالعات آینده افزایش دهد.

کاهش خطر بیماری‌های خونی وابسته به سالمندی

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، کاهش احتمال بروز اختلالات خونی مرتبط با افزایش سن بود. با بالا رفتن سن، تجمع جهش‌های ژنتیکی در سلول‌های بنیادی و کاهش کیفیت عملکرد آن‌ها می‌تواند زمینه را برای ایجاد بیماری‌هایی مانند سندرم‌های پیش‌سرطانی و برخی انواع سرطان خون فراهم کند. نتایج این مطالعه نشان داد که حضور سلول‌های بنیادی جوان باعث حفظ تعادل طبیعی تولید سلول‌های خونی شده و احتمال گسترش سلول‌های غیرطبیعی را کاهش می‌دهد. همچنین عملکرد مغز استخوان در تولید سلول‌های سالم پایدارتر شد و نشانه‌های مرتبط با اختلالات خون‌سازی در موش‌های دریافت‌کننده درمان کاهش پیدا کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که جوان‌سازی سیستم خون‌ساز ممکن است تنها به تقویت ایمنی محدود نباشد و بتواند از ایجاد برخی بیماری‌های جدی نیز جلوگیری کند.

مزیت رویکرد بدون دستکاری ژنتیکی

یکی از دغدغه‌های اصلی در بسیاری از درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی، احتمال ایجاد تغییرات ناخواسته در ژنوم سلول‌هاست. هرچند فناوری‌های ویرایش ژن پیشرفت چشمگیری داشته‌اند، اما همچنان نگرانی‌هایی درباره جهش‌های خارج از هدف، ایجاد ناپایداری ژنتیکی و افزایش خطر سرطان وجود دارد. روش معرفی‌شده در این مطالعه از این نظر ویژگی متفاوتی دارد، زیرا سلول‌ها بدون تغییر ژنتیکی مورد استفاده قرار گرفتند. این مسئله می‌تواند روند انتقال چنین فناوری‌هایی به مطالعات بالینی را آسان‌تر کند و از نظر ایمنی نیز مزیت مهمی به شمار می‌رود. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که برای ارزیابی کامل ایمنی این روش، انجام مطالعات طولانی‌مدت در مدل‌های جانوری و سپس کارآزمایی‌های انسانی ضروری خواهد بود.

برداشت تازه از نقش لنفوسیت‌ها در سالمندی

کاهش تعداد لنفوسیت‌ها تنها به معنای افزایش احتمال ابتلا به عفونت نیست. این سلول‌ها در تنظیم پاسخ ایمنی، حذف سلول‌های سرطانی و حتی کنترل التهاب مزمن نقش اساسی دارند. هنگامی که تولید آن‌ها کاهش پیدا می‌کند، بدن نه‌تنها در برابر عوامل بیماری‌زا آسیب‌پذیرتر می‌شود، بلکه توانایی شناسایی سلول‌های غیرطبیعی نیز افت می‌کند.

نتیجه گیری

 در این پژوهش مشاهده شد که افزایش تولید لنفوسیت‌ها پس از انتقال سلول‌های بنیادی جوان، مجموعه‌ای از پاسخ‌های ایمنی را بهبود بخشید و تعادل سیستم دفاعی را به وضعیت طبیعی نزدیک‌تر کرد. این موضوع نشان می‌دهد که اصلاح عملکرد سلول‌های بنیادی می‌تواند اثراتی گسترده‌تر از افزایش ساده تعداد سلول‌های ایمنی داشته باشد و بر کیفیت پاسخ‌های ایمنی نیز تأثیر بگذارد. با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز فاصله قابل توجهی میان این دستاورد و استفاده گسترده در بیماران وجود دارد. نخست باید مشخص شود که آیا همین اثرات در انسان نیز قابل دستیابی است یا خیر، زیرا تفاوت‌های زیستی میان موش و انسان می‌تواند بر نتیجه درمان اثر بگذارد. همچنین لازم است مدت ماندگاری سلول‌های بنیادی جوان، احتمال بروز واکنش‌های ایمنی، نحوه انتخاب بهترین اهداکننده و میزان اثربخشی در افراد با بیماری‌های زمینه‌ای بررسی شود. از سوی دیگر، پژوهشگران باید روش‌هایی طراحی کنند که امکان تولید تعداد کافی سلول بنیادی با کیفیت بالا را برای استفاده بالینی فراهم کند. اگر این موانع با موفقیت پشت سر گذاشته شوند، ممکن است در آینده سلول‌درمانی بدون دستکاری ژنتیکی به یکی از گزینه‌های مهم برای مقابله با ضعف ایمنی ناشی از سالمندی تبدیل شود.

پایان مطلب./