به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، لوسمی حاد میلوئیدی یکی از خطرناک‌ترین انواع سرطان خون است که هر ساله هزاران نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند. اگرچه پیشرفت‌های قابل توجهی در حوزه درمان‌های هدفمند و ایمنی‌درمانی حاصل شده است، اما همچنان بسیاری از بیماران با عود بیماری یا عدم پاسخ مناسب به درمان مواجه هستند. یکی از مهم‌ترین چالش‌های درمان‌های سلولی موجود، زمان طولانی مورد نیاز برای تولید سلول‌های درمانی اختصاصی برای هر بیمار است. اکنون پژوهشگران با بهره‌گیری از سلول‌های ایمنی موجود در خون بند ناف نوزادان، موفق به توسعه محصولی شده‌اند که می‌تواند از پیش تولید، ذخیره و در زمان نیاز در اختیار بیماران قرار گیرد. این دستاورد می‌تواند افق تازه‌ای را در درمان سرطان‌های خون بگشاید و دسترسی بیماران به درمان‌های پیشرفته را تسهیل کند.

سرطان خون

در دهه‌های اخیر سرطان خون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت جهانی تبدیل شده است. در میان انواع مختلف این بیماری، لوسمی حاد میلوئیدی یا AML به دلیل سرعت پیشرفت بالا و دشواری درمان، توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده است. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های نابالغ مغز استخوان به‌صورت غیرطبیعی تکثیر شده و مانع تولید طبیعی سلول‌های خونی شوند. نتیجه این فرایند، بروز کم‌خونی، ضعف سیستم ایمنی و اختلال در انعقاد خون است که می‌تواند زندگی بیمار را به‌شدت تهدید کند. اگرچه شیمی‌درمانی، پیوند مغز استخوان و داروهای هدفمند توانسته‌اند بقای برخی بیماران را افزایش دهند، اما هنوز درصد قابل توجهی از مبتلایان با عود بیماری مواجه می‌شوند. از سوی دیگر، درمان‌های نوینی مانند سلول‌درمانی و ایمنی‌درمانی اگرچه نتایج امیدوارکننده‌ای ارائه کرده‌اند، اما هزینه بالا و زمان طولانی تولید آن‌ها مانع استفاده گسترده از این روش‌ها شده است. به همین دلیل دانشمندان در تلاش هستند تا درمان‌هایی طراحی کنند که علاوه بر اثربخشی بالا، در زمان کوتاه‌تری در اختیار بیماران قرار گیرند.

استفاده از خون بند ناف در پزشکی

ایده استفاده از خون بند ناف در پزشکی موضوع جدیدی نیست. بیش از سه دهه است که خون بند ناف به‌عنوان منبعی غنی از سلول‌های بنیادی و سلول‌های ایمنی شناخته می‌شود. در گذشته این خون پس از تولد نوزاد دور ریخته می‌شد، اما با پیشرفت دانش زیست‌پزشکی مشخص شد که این منبع زیستی ارزشمند می‌تواند در درمان بسیاری از بیماری‌ها مورد استفاده قرار گیرد. اولین پیوند موفق خون بند ناف در دهه ۱۹۸۰ انجام شد و از آن زمان تاکنون هزاران بیمار مبتلا به بیماری‌های خونی از این روش بهره‌مند شده‌اند. در سال‌های بعد بانک‌های خون بند ناف در کشورهای مختلف ایجاد شدند تا امکان ذخیره‌سازی و استفاده از این نمونه‌ها فراهم شود. همزمان پژوهشگران دریافتند که سلول‌های ایمنی موجود در خون بند ناف دارای ویژگی‌های منحصر به فردی هستند و می‌توانند به‌عنوان ابزار مؤثری برای مبارزه با سرطان مورد استفاده قرار گیرند. با ظهور فناوری‌های مهندسی ژنتیک و توسعه روش‌های نوین سلول‌درمانی، توجه دانشمندان به استفاده از سلول‌های ایمنی خون بند ناف برای تولید درمان‌های آماده مصرف افزایش یافت. اکنون نتیجه این تلاش‌ها در قالب پروژه‌ای جدید برای درمان لوسمی حاد میلوئیدی در حال ورود به مرحله بالینی است.

شیوه مطالعاتی

در این پروژه، نمونه‌های خون بندناف اهدایی پس از تولد نوزادان از بانک‌های تخصصی جمع‌آوری می‌شوند. سپس پژوهشگران سلول‌های ایمنی مورد نظر را از این نمونه‌ها جداسازی کرده و تحت شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی تکثیر می‌کنند. در ادامه، با استفاده از فناوری‌های پیشرفته زیست‌فناوری، این سلول‌ها به گونه‌ای آماده‌سازی می‌شوند که توانایی شناسایی و نابودی سلول‌های سرطانی را داشته باشند. یکی از ویژگی‌های مهم این طرح، امکان تولید انبوه سلول‌های درمانی است. برخلاف بسیاری از درمان‌های سلولی که باید برای هر بیمار به‌صورت جداگانه ساخته شوند، در این روش می‌توان تعداد زیادی سلول درمانی تولید و برای مدت طولانی ذخیره کرد. این سلول‌ها پس از تولید در شرایط ویژه منجمد شده و در بانک‌های زیستی نگهداری می‌شوند تا در زمان نیاز در اختیار بیماران قرار گیرند. پیش از ورود به مرحله انسانی، کارایی این سلول‌ها در محیط‌های آزمایشگاهی و مدل‌های پیش‌بالینی مورد بررسی قرار گرفت. پژوهشگران تلاش کردند اطمینان حاصل کنند که سلول‌های تولیدشده قادر به شناسایی و از بین بردن سلول‌های سرطانی هستند و در عین حال به سلول‌های سالم بدن آسیب وارد نمی‌کنند.

نتایج

بررسی‌های اولیه نشان داده‌اند که سلول‌های ایمنی مشتق از خون بندناف دارای توانایی قابل توجهی در مقابله با سلول‌های سرطانی هستند. این سلول‌ها پس از تکثیر و ذخیره‌سازی نیز ویژگی‌های عملکردی خود را حفظ می‌کنند و می‌توانند در شرایط مختلف فعالیت ضدسرطانی مناسبی از خود نشان دهند. پژوهشگران گزارش کرده‌اند که سلول‌های تولیدشده از قدرت تکثیر بالا و توانایی مناسبی برای شناسایی سلول‌های بدخیم برخوردار هستند. همچنین مطالعات پیش‌بالینی نشان داده‌اند که این سلول‌ها می‌توانند رشد سلول‌های سرطانی را مهار کرده و میزان بقای نمونه‌های آزمایشی را افزایش دهند. یکی از مهم‌ترین نتایج این پژوهش، امکان استفاده فوری از سلول‌های درمانی است. در روش‌های متداول ممکن است بیمار برای دریافت درمان هفته‌ها منتظر تولید سلول‌های اختصاصی خود بماند، اما در فناوری جدید سلول‌ها از قبل آماده شده‌اند و می‌توانند در کوتاه‌ترین زمان ممکن مورد استفاده قرار گیرند. این موضوع به‌ویژه برای بیماران مبتلا به AML که بیماری آن‌ها به سرعت پیشرفت می‌کند، اهمیت بسیار زیادی دارد.

دستاورد

توسعه این فناوری را می‌توان یکی از مهم‌ترین گام‌ها در مسیر تجاری‌سازی و عمومی‌سازی سلول‌درمانی دانست. مهم‌ترین مزیت این روش، تبدیل یک درمان پیچیده و زمان‌بر به محصولی آماده مصرف است که می‌تواند در مراکز درمانی مختلف در دسترس قرار گیرد. این دستاورد علاوه بر کاهش زمان انتظار بیماران، می‌تواند هزینه‌های تولید را نیز کاهش دهد. از آنجا که یک نمونه خون بند ناف قابلیت تولید تعداد زیادی سلول درمانی را دارد، امکان بهره‌برداری گسترده‌تر از منابع موجود فراهم می‌شود. همچنین استفاده از خون بند ناف که پیش‌تر اغلب بدون استفاده دور ریخته می‌شد، ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد می‌کند. از منظر علمی نیز این فناوری نشان می‌دهد که خون بند ناف تنها منبعی برای سلول‌های بنیادی نیست، بلکه می‌تواند به‌عنوان منبعی ارزشمند برای تولید نسل جدید درمان‌های ایمنی‌محور مورد استفاده قرار گیرد. بسیاری از متخصصان معتقدند موفقیت این پروژه می‌تواند مسیر توسعه درمان‌های مشابه برای سایر سرطان‌های خونی و حتی برخی تومورهای جامد را هموار کند.

گام بعدی مطالعه

گام بعدی این پروژه آغاز کارآزمایی بالینی فاز یک در بیماران مبتلا به لوسمی حاد میلوئیدی است. هدف اصلی این مرحله ارزیابی ایمنی درمان و بررسی عوارض احتمالی آن خواهد بود. در صورت موفقیت، مطالعات بزرگ‌تری برای ارزیابی اثربخشی درمان در جمعیت‌های بیشتر طراحی خواهد شد. پژوهشگران امیدوارند نتایج این کارآزمایی‌ها بتواند زمینه را برای دریافت مجوزهای قانونی و ورود این فناوری به مراکز درمانی فراهم کند. در صورت تحقق این هدف، بیماران مبتلا به سرطان خون خواهند توانست در آینده‌ای نه‌چندان دور از درمانی بهره‌مند شوند که هم سریع‌تر در دسترس است و هم امکان استفاده گسترده‌تری نسبت به روش‌های فعلی دارد. اگر نتایج بالینی مطابق انتظار پیش برود، سلول‌درمانی آماده مصرف مبتنی بر خون بند ناف می‌تواند به یکی از مهم‌ترین دستاوردهای پزشکی بازساختی و ایمنی‌درمانی در سال‌های آینده تبدیل شود و الگویی جدید برای توسعه درمان‌های سلولی در سراسر جهان ارائه دهد.

پایان مطالب/.