به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، آپنه انسدادی خواب یا OSA یکی از شایع‌ترین اختلالات تنفسی مرتبط با خواب است، اما تشخیص آن همیشه به سادگی ثبت علائم در یک شب خلاصه نمی‌شود. در روش‌های متداول، شاخص آپنه ـ هیپوپنه یا AHI برای تعیین تعداد وقفه‌ها و کاهش‌های تنفسی در طول خواب استفاده می‌شود و نتیجه یک مطالعه خواب می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره وجود بیماری و شدت آن نقش مهمی داشته باشد. مسئله اینجاست که شدت آپنه خواب از یک شب به شب دیگر ثابت نمی‌ماند. وضعیت خوابیدن، مدت زمان خواب، میزان خوابیدن به پشت و حتی شرایط همان شب می‌تواند مقدار AHI را تغییر دهد. بنابراین ممکن است یک فرد در شبی که برای بررسی انتخاب شده، علائم خفیف‌تری داشته باشد و نتیجه آزمایش او با وضعیت معمولش تفاوت پیدا کند. مجموعه‌ای از پژوهش‌ها در سال‌های اخیر نشان داده‌اند که این تغییرپذیری می‌تواند به تشخیص اشتباه یا تعیین نادرست شدت بیماری منجر شود و اکنون یک مطالعه جدید با استفاده از فناوری هوش مصنوعی و پایش چندشبه، شواهد تازه‌ای درباره امکان کاهش این خطا ارائه کرده است.

پایش چندماهه در خانه با یک فناوری کم‌دردسر

در مطالعه جدید، ۱۰۰ فرد مشکوک به آپنه انسدادی خواب وارد بررسی شدند و از یک حسگر موسوم به Withings Sleep  Analyzer استفاده کردند که زیر تشک قرار می‌گیرد و بدون نیاز به پوشیدن وسیله‌ای روی بدن، اطلاعات مربوط به خواب را ثبت می‌کند. شرکت‌کنندگان این پایش خانگی را به مدت سه ماه انجام دادند و هم‌زمان یک شب تحت پلی‌سومنوگرافی، یعنی روش جامع آزمایش خواب در محیط بالینی، قرار گرفتند. از میان افراد واردشده به مطالعه، ۹۲ نفر داده‌های کافی برای تحلیل نهایی داشتند و ۸۵ نفر از آنها، معادل ۹۲ درصد، در نخستین ماه دست‌کم ۱۴ شب اطلاعات معتبر درباره AHI ثبت کردند. همین میزان پایبندی نشان می‌دهد که پایش چندشبه در شرایط واقعی زندگی لزوماً به تجهیزات پیچیده یا حضور مداوم در آزمایشگاه نیاز ندارد و می‌تواند با فناوری‌های کم‌مزاحمت انجام شود. نکته مهم آن است که هدف پژوهش جایگزین کردن فوری پلی‌سومنوگرافی با حسگر خانگی نبود؛ بلکه بررسی این موضوع بود که آیا اطلاعات حاصل از شب‌های متعدد می‌تواند بیمارانی را که احتمال دارد در یک آزمایش تک‌شبه اشتباه طبقه‌بندی شوند، بهتر شناسایی کند.

اعدادی که اهمیت چند شب را نشان می‌دهند

عملکرد حسگر در مقایسه با پلی‌سومنوگرافی نشان داد که این روش برای شناسایی آپنه خواب متوسط تا شدید، حساسیتی حدود ۷۷ درصد و ویژگی حدود ۸۵ درصد داشت و امتیاز F1  آن به ۸۰ درصد رسید. این اعداد به معنای آن نیستند که فناوری خانگی می‌تواند در تمام شرایط جایگزین آزمایش استاندارد شود. اهمیت اصلی یافته در جای دیگری است. پژوهشگران دریافتند افرادی که در پایش خانگی مبتلا به آپنه خواب تشخیص داده می‌شدند اما نتیجه پلی‌سومنوگرافی یک‌شبه آنها این تشخیص را تأیید نمی‌کرد، تغییرپذیری بیشتری در شدت بیماری از شبی به شب دیگر داشتند. به بیان ساده‌تر، اختلاف میان دو نتیجه الزاماً به معنای خطای حسگر نبود و می‌توانست ناشی از این باشد که یک شب خاص، تصویر کاملی از وضعیت معمول فرد ارائه نکرده است. این یافته اهمیت نگاه کردن به الگوی خواب در طول چند شب را برجسته می‌کند، زیرا میانگین یا روند چندین شب ممکن است اطلاعات متفاوتی نسبت به یک اندازه‌گیری منفرد در اختیار پزشک قرار دهد.

وقتی خوابیدن به پشت و کوتاه خوابیدن نتیجه را تغییر می‌دهد

یکی از نکات قابل توجه مطالعه، ارتباط نتیجه متفاوت آزمایش‌ها با شرایط خواب در شب پلی‌سومنوگرافی بود. در میان افرادی که پایش چندشبه آنها وجود آپنه را نشان می‌داد اما آزمایش یک‌شبه چنین نتیجه‌ای نداشت، مدت خواب و میزان خوابیدن به پشت در شب آزمایش اهمیت داشت. این افراد در مقایسه با گروه مورد نظر، حدود ۹۷ دقیقه خواب کمتری در شب پلی‌سومنوگرافی داشتند و بسیاری از آنها مدت کمی را در وضعیت طاق‌باز سپری کرده بودند. وضعیت بدن اهمیت زیادی دارد، زیرا در برخی افراد انسداد راه هوایی هنگام خوابیدن به پشت بیشتر رخ می‌دهد. بنابراین اگر فردی در شب آزمایش عمدتاً به پهلو بخوابد، ممکن است تعداد وقفه‌های تنفسی او کمتر از چیزی باشد که در شب‌های دیگر تجربه می‌کند. کوتاه بودن زمان خواب نیز می‌تواند فرصت مشاهده رخدادهای تنفسی را کاهش دهد و در نتیجه تصویری ناقص از شدت واقعی اختلال ایجاد کند. این موضوع نشان می‌دهد که «شب آزمایش» همیشه الزاماً نماینده تمام شب‌های فرد نیست.

شواهد یک مطالعه بزرگ

یافته‌های مطالعه جدید با نتایج یک بررسی بسیار بزرگ‌تر هم‌جهت است که داده‌های بیش از ۶۷ هزار نفر را بررسی کرده بود. در آن پژوهش، بیش از ۱۱.۶ میلیون شب خواب ثبت شد و میانگین مدت پایش برای هر فرد حدود ۱۷۰ شب بود. بر اساس داده‌های چندشبه، شیوع جهانی آپنه خواب متوسط تا شدید حدود ۲۲.۶ درصد برآورد شد. اما بخش مهم‌تر تحقیق، میزان طبقه‌بندی نادرست بر اساس یک شب بود. احتمال تشخیص اشتباه در افراد مبتلا، بسته به شرایط و تعریف مورد استفاده، حدود ۲۰ تا ۵۰ درصد گزارش شد. هنگامی که تعداد شب‌های پایش افزایش یافت، عملکرد طبقه‌بندی بهتر شد؛ امتیاز F1 از ۰.۷۷ در یک شب به ۰.۹۴ پس از ۱۴ شب رسید و پس از این مدت تغییر قابل توجهی در عملکرد مشاهده نشد. این یافته‌ها نشان می‌دهند که افزایش تعداد شب‌های اندازه‌گیری می‌تواند اثر نوسانات طبیعی بیماری را کاهش دهد و تصویر پایدارتری از وضعیت فرد ایجاد کند. مزیت اصلی پایش چندشبه زمانی بیشتر آشکار می‌شود که انجام آزمایش‌های متعدد در آزمایشگاه دشوار یا پرهزینه باشد. حسگرهای زیرتشکی یا پوشیدنی می‌توانند امکان جمع‌آوری داده در محیط طبیعی خانه را فراهم کنند. محیطی که فرد در آن با تجهیزات آزمایشگاهی متعدد، کابل‌ها و تغییرات ناشی از حضور در مرکز خواب مواجه نیست. مطالعه جدید نشان داد که بخش بزرگی از شرکت‌کنندگان توانستند تعداد قابل توجهی شب داده معتبر تولید کنند. این موضوع می‌تواند برای شناسایی افرادی که شدت بیماری آنها نوسان زیادی دارد ارزشمند باشد. با این حال، چنین فناوری‌هایی هنوز باید در گروه‌های بزرگ‌تر و جمعیت‌های متنوع‌تر ارزیابی شوند و نباید نتایج آنها به‌عنوان اثبات برتری کامل نسبت به پلی‌سومنوگرافی تفسیر شود. کاربرد محتمل‌تر، دست‌کم در شرایط فعلی، ایجاد یک مسیر تکمیلی برای تشخیص و کمک به پزشکان در تشخیص مواردی است که نتیجه یک آزمایش منفرد با علائم یا الگوی خواب فرد همخوانی ندارد.

از تشخیص عددی تا شناخت الگوی واقعی خواب

آپنه انسدادی خواب یک بیماری کاملاً ثابت و یکنواخت نیست و همین ویژگی می‌تواند تفسیر آزمایش را پیچیده کند. یک عددAHI که در یک شب ثبت می‌شود، اطلاعات ارزشمندی دارد، اما ممکن است به تنهایی نتواند الگوی واقعی فرد را نشان دهد. یافته‌های جدید نشان می‌دهند که ترکیب پایش چندشبه، حسگرهای کم‌مزاحمت و تحلیل داده‌ها با فناوری‌های هوشمند می‌تواند راهی برای کاهش این عدم قطعیت ایجاد کند. در چنین رویکردی، به جای آنکه تنها پرسیده شود AHI این بیمار در شب آزمایش چقدر بوده است، می‌توان بررسی کرد که این شاخص طی چند شب چگونه تغییر کرده، چه زمانی به بیشترین مقدار رسیده و آیا نتیجه یک شب با الگوی کلی خواب فرد همخوانی دارد یا خیر. چنین تغییری در نگاه به داده‌های خواب می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر درباره تشخیص و شدت بیماری کمک کند و در مواردی که نتیجه یک آزمایش منفرد با شرایط بالینی بیمار سازگار نیست، اطلاعات بیشتری برای ارزیابی فراهم آورد.

نتیجه گیری

نتایج مطالعه منتشرشده داد که پایش چندشبه بدون ایجاد بار قابل توجه برای بیمار، از نظر اجرایی امکان‌پذیر است و می‌تواند افرادی را که احتمال دارد در یک مطالعه خواب تک‌شبه به اشتباه طبقه‌بندی شوند، شناسایی کند. اهمیت این یافته زمانی بیشتر می‌شود که آن را در کنار مطالعات قبلی قرار دهیم. پژوهش‌هایی که از جمعیت‌های بزرگ تا گروه‌های بالینی کوچک‌تر، همگی بر وجود تغییرپذیری قابل توجه آپنه خواب از شبی به شب دیگر تأکید کرده‌اند. هنوز برای تعیین دقیق بهترین تعداد شب‌ها، نحوه استفاده از این داده‌ها در تصمیم‌های درمانی و جایگاه هر نوع فناوری خانگی به مطالعات بیشتری نیاز است، اما مسیر پژوهش روشن‌تر شده است. اندازه‌گیری‌های متعدد در شرایط طبیعی زندگی می‌توانند تصویری کامل‌تر از یک بیماری متغیر ارائه دهند.

پایان مطلب./