به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی بنیان، شرکت‌های مدرنا (Moderna) و مرک (Merck) روز چهارشنبه از نتایج مثبت نخستین کارآزمایی بالینی فاز ۳ واکسن شخصی‌ساز سرطان خود خبر دادند. این واکسن که بر پایه فناوری mRNA طراحی شده، در ترکیب با داروی ایمنی‌درمانی Keytruda (پمبرولیزوماب) مورد آزمایش قرار گرفت و توانست به هدف اصلی مطالعه که افزایش مدت زمان عاری‌بودن بیماران از بازگشت ملانوما بود، دست یابد. بر اساس داده‌های اولیه، این رژیم درمانی ترکیبی در بیش از ۱۱۰۰ بیمار مبتلا به ملانومای پیشرفته یا با ریسک بالا که تومور آن‌ها به طور کامل با جراحی برداشته شده بود، به طور معنی‌داری زمان بازگشت بیماری را نسبت به درمان با Keytruda به تنهایی افزایش داد و همچنین خطر گسترش سرطان به نقاط دور از بدن را کاهش داد. نتایج این کارآزمایی که بر اساس موفقیت‌های قبلی در فاز ۲ به دست آمده، نه‌تنها یک گزینه درمانی جدید برای مرگبارترین نوع سرطان پوست محسوب می‌شود، بلکه رویکرد شخصی‌سازی درمان سرطان را نیز تأیید می‌کند. سهام مدرنا پس از انتشار این خبر بیش از ۱۷۷ درصد و سهام مرک بیش از ۱۲ درصد افزایش یافت و مدیرعامل مدرنا این رویداد را «لحظه‌ای بزرگ برای پزشکی و بیماران» توصیف کرد. این واکسن با طراحی منحصربه‌فرد خود که بر اساس جهش‌های ژنتیکی خاص هر تومور ساخته می‌شود، سیستم ایمنی بیمار را برای شناسایی و حمله به سلول‌های سرطانی آموزش می‌دهد و سپس با Keytruda که به عنوان یک مهارکننده نقطه‌ای بازرسی ایمنی عمل می‌کند، پاسخ ایمنی را تقویت می‌نماید.

 ملانوما؛ سرطان نادر اما مرگبار پوست

ملانوما، نوعی سرطان پوست است که اگرچه تنها حدود ۱ درصد از کل سرطان‌های پوست را تشکیل می‌دهد، اما عامل اکثریت قریب‌به‌اتفاق مرگ‌ومیر ناشی از این نوع سرطان محسوب می‌شود. این بیماری از سلول‌های تولیدکننده رنگدانه (ملانوسیت‌ها) منشأ گرفته و در صورت تشخیص دیرهنگام یا گسترش به سایر اندام‌ها، پیش‌آگهی بسیار بدی دارد. اکثر موارد عود ملانوما در دو تا سه سال اول پس از درمان اولیه و برداشت جراحی رخ می‌دهد که نشان‌دهنده نیاز مبرم به استراتژی‌های درمانی مؤثرتر برای جلوگیری از بازگشت بیماری است. تاکنون، درمان استاندارد طلایی برای این بیماران، استفاده از داروهای ایمنی‌درمانی مانند Keytruda بوده است. با این حال، بسیاری از بیماران همچنان با خطر عود بیماری مواجه بوده و نیاز به گزینه‌های درمانی جدید و مؤثرتر احساس می‌شود. واکسن شخصی‌ساز مدرنا و مرک دقیقاً با هدف پر کردن همین شکاف درمانی طراحی شده است.

 فناوری شخصی‌سازی؛ انقلابی در درمان سرطان

برخلاف واکسن‌های سنتی که از یک ترکیب ثابت برای همه افراد استفاده می‌کنند، واکسن شخصی‌ساز مدرنا-مرک بر اساس ویژگی‌های منحصربه‌فرد تومور هر بیمار طراحی می‌شود. به گفته دکتر جین هیلی، مسئول توسعه اولیه سرطان‌شناسی مرک، هر توموری حتی در بین بیماران با یک نوع سرطان، دارای مجموعه منحصربه‌فردی از جهش‌های ژنتیکی است. این رویکرد نوین، با هدف قرار دادن جهش‌های اختصاصی همان بیمار (نئوآنتی‌ژن‌ها)، یک اثر «چندگانه» را بر روی سلول‌های سرطانی ایجاد می‌کند و شناسایی و نابودی آن‌ها را توسط سیستم ایمنی تسهیل می‌نماید. در این استراتژی، ابتدا تومور برداشته‌شده بیمار از نظر ژنتیکی توالی‌یابی می‌شود، سپس جهش‌های خاص شناسایی و با استفاده از فناوری mRNA، یک واکسن اختصاصی برای آن فرد ساخته می‌شود که به سیستم ایمنی آموزش می‌دهد تا سلول‌های سرطانی را به عنوان یک عامل خارجی تشخیص داده و از بین ببرد. این رویکرد شخصی‌سازی‌شده، که حاصل دهه‌ها تحقیق و توسعه توسط این دو شرکت است، یک جهش پارادایمی از درمان «یک اندازه برای همه» به سمت پزشکی دقیق محسوب می‌شود.

 مکانیسم اثر؛ ترکیب دو سلاح قدرتمند ایمنی

رژیم درمانی ترکیبی شامل دو جزء اصلی است که به صورت هماهنگ با یکدیگر عمل می‌کنند:

۱. واکسن شخصی‌ساز mRNA (mRNA-4157/V940): این واکسن که توسط مدرنا ساخته شده، حاوی اطلاعات ژنتیکی (mRNA) مربوط به جهش‌های خاص سلول‌های سرطانی بیمار است. پس از تزریق، سلول‌های سیستم ایمنی این اطلاعات را دریافت کرده و شروع به تولید نسخه‌هایی از پروتئین‌های سرطانی جهش‌یافته (نئوآنتی‌ژن‌ها) می‌کنند. این امر سیستم ایمنی را آموزش می‌دهد تا این پروتئین‌های غیرطبیعی را شناسایی کرده و لنفوسیت‌های T اختصاصی را برای حمله به سلول‌های سرطانی حاوی این جهش‌ها فعال کند.

۲. ایمنی‌درمانی Keytruda (پمبرولیزوماب): این دارو که توسط مرک ساخته شده، یک مهارکننده نقطه‌ای بازرسی ایمنی (PD-1 inhibitor) است که با مسدود کردن پروتئین PD-1 بر روی سطح لنفوسیت‌های T، «ترمز» سیستم ایمنی را رها کرده و به سلول‌های ایمنی اجازه می‌دهد تا با قدرت بیشتری به سلول‌های سرطانی حمله کنند.

ترکیب این دو رویکرد، یک اثر سینرژیستی ایجاد می‌کند: واکسن، سلول‌های ایمنی اختصاصی را علیه سلول‌های سرطانی تولید می‌کند و Keytruda با رهاسازی ترمزهای ایمنی، به این سلول‌ها اجازه می‌دهد تا به طور مؤثرتری به هدف خود حمله کنند و از بازگشت یا گسترش سرطان جلوگیری نمایند.

 نتایج کارآزمایی فاز ۳؛ گامی به سوی تأیید بالینی

نتایج کارآزمایی فاز ۳ که بر روی بیش از ۱۱۰۰ بیمار مبتلا به ملانومای با ریسک بالا یا پیشرفته انجام شده، بسیار امیدوارکننده بوده است. این مطالعه به هدف اصلی خود یعنی افزایش معنی‌دار مدت زمان عاری‌بودن بیماران از بیماری (Recurrence-Free Survival) در گروه دریافت‌کننده ترکیب واکسن + Keytruda در مقایسه با گروه Keytruda به تنهایی، دست یافت. همچنین، این رژیم درمانی توانست خطر گسترش سرطان (متاستاز) به نواحی دور از بدن را به طور قابل توجهی کاهش دهد. نکته مهم اینکه عوارض جانبی این درمان ترکیبی مشابه سایر واکسن‌های معمول بوده و به خوبی توسط بیماران تحمل شده است. این موفقیت، که بر اساس داده‌های مثبت کارآزمایی فاز ۲ که اوایل امسال منتشر شده بود، حاصل شده، اکنون احتمال ثبت رسمی این درمان را در ماه‌های آینده بسیار تقویت کرده است. شرکت‌ها قصد دارند نتایج کامل این مطالعه را در یکی از کنفرانس‌های بین‌المللی پزشکی ارائه دهند و در ماه‌های آینده مذاکرات خود را با سازمان‌های نظارتی از جمله FDA آغاز خواهند کرد.

 واکنش بازار و چشم‌انداز تجاری

انتشار خبر موفقیت این کارآزمایی، واکنش بسیار مثبتی را در بازارهای مالی به دنبال داشت؛ به طوری که سهام مدرنا حدود ۱۷۷ درصد و سهام مرک بیش از ۱۲ درصد افزایش یافت. این افزایش چشمگیر سهام مدرنا، که نشان‌دهنده حجم بالای انتظارات سرمایه‌گذاران است، به ویژه با توجه به اینکه ارزش بازار این شرکت قبل از اعلام نتایج حدود ۲۵ میلیارد دلار بود، بسیار قابل توجه بود. تحلیلگران معتقدند که موفقیت در ملانوما می‌تواند دریچه‌ای به سوی استفاده از این فناوری برای سایر انواع سرطان‌ها باز کند. شرکت‌های مدرنا و مرک در حال حاضر مطالعات بالینی مشابهی را بر روی سایر تومورهای جامد از جمله سرطان ریه از نوع غیرسلول‌کوچک (NSCLC)، سرطان مثانه و سرطان سلول‌های کلیوی (RCC) نیز آغاز کرده‌اند که نشان‌دهنده چشم‌انداز وسیع این پلتفرم درمانی است.

 چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

با وجود نتایج امیدوارکننده، چالش‌هایی نیز در مسیر این درمان قرار دارد. تولید واکسن شخصی‌ساز یک فرآیند پیچیده و زمان‌بر است که نیازمند توالی‌یابی ژنتیکی، ساخت اختصاصی برای هر بیمار و زمان تحویل چندین هفته‌ای است. همچنین، هزینه‌های بالای تولید و نیاز به زیرساخت‌های پیشرفته، چالش‌های قابل‌توجهی برای دسترسی همگانی به این درمان ایجاد خواهد کرد. علاوه بر این، موفقیت این رویکرد در سایر انواع سرطان‌ها هنوز به اثبات نرسیده و نیازمند مطالعات بالینی گسترده‌تری است. با این حال، این موفقیت بزرگ، عصر جدیدی را در درمان سرطان آغاز کرده است که در آن، درمان بر اساس ویژگی‌های دقیق ژنتیکی تومور هر بیمار شخصی‌سازی می‌شود و این نوید را می‌دهد که در آینده، سرطان‌ها با رویکردی بسیار هدفمندتر و مؤثرتر درمان شوند.

 جمع‌بندی

نتایج مثبت کارآزمایی فاز ۳ واکسن شخصی‌ساز mRNA مدرنا در ترکیب با Keytruda، یک نقطه عطف تاریخی در حوزه درمان سرطان به شمار می‌رود. این دستاورد نشان می‌دهد که پزشکی دقیق و شخصی‌سازی‌شده، که سال‌ها به عنوان یک آرمان مطرح بود، اکنون به واقعیتی بالینی برای بیماران مبتلا به ملانوما تبدیل شده است. موفقیت این رویکرد در کاهش چشم‌گیر خطر بازگشت و گسترش سرطان، نه‌تنها مسیر جدیدی را برای درمان مؤثرتر این بیماری کشنده گشوده، بلکه اعتماد به کارایی پلتفرم mRNA در حوزه انکولوژی را نیز به طور بی‌سابقه‌ای افزایش داده است. با وجود چالش‌های پیش‌روی تولید و هزینه، این موفقیت، فصل جدیدی را در مبارزه با سرطان آغاز کرده و افق‌های روشنی را برای میلیون‌ها بیمار در سراسر جهان ترسیم می‌کند.

پایان مطلب/