به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، بیماری کلیوی دیابتی یکی از مهم‌ترین علل نارسایی کلیه در سراسر جهان محسوب می‌شود و سالانه میلیون‌ها نفر را درگیر می‌کند. درمان‌های موجود عمدتاً بر کنترل قند خون و کاهش سرعت پیشرفت بیماری متمرکز هستند و توانایی محدودی در ترمیم بافت آسیب‌دیده کلیه دارند. اکنون نتایج یک کارآزمایی بالینی نشان داده است که سلول‌های بنیادی مزانشیمی می‌توانند از طریق کاهش التهاب و مهار فرآیندهای تخریبی، عملکرد کلیه را برای مدت طولانی‌تری حفظ کنند. این دستاورد گامی مهم در مسیر تبدیل سلول‌درمانی به یک گزینه درمانی واقعی برای بیماران کلیوی به شمار می‌رود.

بیماری دیابت

دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن جهان است و عوارض آن می‌تواند بسیاری از اندام‌های بدن را تحت تأثیر قرار دهد. در میان این عوارض، آسیب کلیوی یکی از مهم‌ترین دلایل بستری شدن بیماران، وابستگی به دیالیز و نیاز به پیوند کلیه محسوب می‌شود. با افزایش شیوع دیابت در جهان، تعداد مبتلایان به بیماری کلیوی دیابتی نیز رو به افزایش است. با وجود پیشرفت‌های دارویی در سال‌های اخیر، هنوز درمانی که بتواند بافت آسیب‌دیده کلیه را بازسازی کرده و روند تخریب آن را متوقف کند، در دسترس نیست. به همین دلیل دانشمندان توجه ویژه‌ای به پزشکی بازساختی و استفاده از سلول‌های بنیادی برای درمان بیماری‌های کلیوی معطوف کرده‌اند.

تاریخچه

سلول‌های بنیادی مزانشیمی طی بیش از یک دهه گذشته به عنوان یکی از مهم‌ترین گزینه‌های درمانی در پزشکی بازساختی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. این سلول‌ها توانایی تنظیم پاسخ‌های ایمنی، کاهش التهاب و ترشح فاکتورهای ترمیم‌کننده بافت را دارند. مطالعات حیوانی و آزمایشگاهی نشان داده‌اند که سلول‌های بنیادی مزانشیمی می‌توانند آسیب‌های واردشده به بافت کلیه را کاهش دهند و از تشکیل بافت فیبروتیک که عامل اصلی از دست رفتن عملکرد کلیه است جلوگیری کنند. نتایج امیدوارکننده این مطالعات، زمینه را برای آغاز کارآزمایی‌های بالینی در بیماران فراهم کرد.

شیوه مطالعه

در این مطالعه، گروهی از بیماران مبتلا به بیماری کلیوی دیابتی در مراحل متوسط تا پیشرفته مورد بررسی قرار گرفتند. پژوهشگران از سلول‌های بنیادی مزانشیمی مشتق از مغز استخوان استفاده کردند که پس از آماده‌سازی و کنترل‌های کیفی لازم، از طریق تزریق وریدی به بیماران منتقل شدند. پس از تزریق سلول‌ها، وضعیت بیماران به مدت طولانی تحت نظر قرار گرفت. عملکرد کلیه، میزان دفع پروتئین در ادرار، شاخص‌های التهابی و بروز عوارض احتمالی به صورت منظم ارزیابی شد. هدف اصلی مطالعه، بررسی ایمنی درمان و میزان تأثیر آن بر حفظ عملکرد کلیه بود.

نتایج

یافته‌های مطالعه نشان داد بیمارانی که سلول‌درمانی دریافت کرده بودند، افت آهسته‌تری در عملکرد کلیه نسبت به گروه کنترل داشتند. بررسی‌ها نشان داد سرعت کاهش نرخ فیلتراسیون گلومرولی در این بیماران کمتر بوده و برخی شاخص‌های مرتبط با التهاب نیز بهبود یافته‌اند. همچنین نتایج حاکی از آن بود که بیماران درمان را به خوبی تحمل کرده‌اند و عوارض جدی مرتبط با تزریق سلول‌ها مشاهده نشده است. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا ایمنی یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی درمان‌های سلولی در مراحل بالینی به شمار می‌رود پژوهشگران معتقدند اثرات مشاهده‌شده احتمالاً ناشی از توانایی سلول‌های بنیادی در تعدیل پاسخ‌های التهابی و ایجاد محیطی مناسب برای حفظ سلول‌های باقی‌مانده کلیوی است. این مکانیسم می‌تواند نقش مهمی در کند کردن روند پیشرفت بیماری داشته باشد.

دستاوردهای مطالعه

اهمیت این پژوهش در آن است که برای نخستین بار شواهد بالینی قابل توجهی درباره توانایی سلول‌درمانی در حفظ عملکرد کلیه بیماران دیابتی ارائه می‌دهد. در حالی که بیشتر درمان‌های موجود تنها بر کنترل عوامل خطر تمرکز دارند، سلول‌درمانی می‌تواند مستقیماً فرآیندهای زیستی مؤثر در تخریب بافت کلیه را هدف قرار دهد. از مهم‌ترین دستاوردهای این مطالعه می‌توان به کاهش سرعت پیشرفت بیماری، حفظ طولانی‌تر عملکرد کلیه، احتمال تأخیر در نیاز به دیالیز و ارائه شواهد جدید برای استفاده از درمان‌های بازساختی در بیماری‌های مزمن کلیوی اشاره کرد. علاوه بر این، ایمنی مطلوب درمان نشان می‌دهد که امکان استفاده از این رویکرد در مطالعات گسترده‌تر وجود دارد و می‌توان آن را به عنوان یکی از گزینه‌های آینده درمان بیماری کلیوی دیابتی در نظر گرفت.

گام بعدی مطالعه

پژوهشگران در حال برنامه‌ریزی برای اجرای مطالعات بزرگ‌تر و چندمرکزی هستند تا اثربخشی این روش در تعداد بیشتری از بیماران ارزیابی شود. همچنین بررسی بهترین دوز سلولی، تعداد دفعات تزریق و شناسایی بیمارانی که بیشترین سود را از درمان می‌برند، از اهداف مطالعات آینده خواهد بود. متخصصان معتقدند در صورت تأیید نتایج کنونی در کارآزمایی‌های فاز بعدی، سلول‌درمانی می‌تواند در سال‌های آینده به بخشی از راهبرد درمانی بیماران مبتلا به بیماری کلیوی دیابتی تبدیل شود. چنین دستاوردی نه تنها کیفیت زندگی بیماران را بهبود خواهد بخشید، بلکه می‌تواند بار اقتصادی ناشی از دیالیز و پیوند کلیه را نیز کاهش دهد و افق تازه‌ای در پزشکی بازساختی کلیه بگشاید.

پایان مطالب/