به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی بنیان، نتایج ترکیبی از دو کارآزمایی بالینی بزرگ و طلایی در دانمارک و اسپانیا که در کنگرهٔ انجمن تنفسی اروپا (ERS) در بارسلونا ارائه شد، نشان می‌دهد که استفاده از واکسن پر‌دُز آنفلوآنزا در سالمندان مبتلا به بیماری‌های مزمن ریوی می‌تواند به طور قابل‌توجهی خطر بستری شدن در بیمارستان را کاهش دهد. این مطالعه که توسط دکتر لیزا استین دوس از بیمارستان گنتوفتهٔ کپنهاگ رهبری شده، داده‌های ۴۶۶,۳۲۰ شرکت‌کنندهٔ ۶۵ ساله و بالاتر را از دو کارآزمایی جداگانه (یکی در دانمارک طی سه فصل آنفلوآنزا و دیگری در گالیسیای اسپانیا طی دو فصل) ترکیب کرده و به طور خاص بر روی ۳۱,۹۷۶ نفر (حدود ۷٪ از کل) که مبتلا به بیماری مزمن ریوی از جمله آسم، برونشکتازی، برونشیت، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، فیبروز کیستیک، آمفیزم، بیماری بینابینی ریه، پیوند ریه، سل تنفسی و سارکوئیدوز بودند، متمرکز شد. در این مطالعات، نیمی از شرکت‌کنندگان به طور تصادفی واکسن استاندارد آنفلوآنزا و نیمی دیگر واکسن پر‌دُز (حاوی چهار برابر مادهٔ فعال محرک پاسخ ایمنی) دریافت کردند. نتایج نشان داد که در گروه دریافت‌کنندهٔ واکسن پر‌دُز، بستری شدن به دلیل آنفلوآنزا یا پنومونی ۸.۸٪ کمتر از گروه واکسن استاندارد بود. علاوه بر این، واکسن پر‌دُز میزان بستری به علت بیماری‌های قلبی‑تنفسی و همچنین بستری از هر علت دیگر را در مقایسه با واکسن استاندارد کاهش داد. دکتر دوس تأکید کرد که حتی این کاهش به‌ظاهر کوچک، به دلیل جمعیت بزرگ سالمندان مبتلا به بیماری ریوی، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر سیستم سلامت و کیفیت زندگی بیماران و خانواده‌های آنها داشته باشد و این یافته‌ها باید در تدوین دستورالعمل‌های واکسیناسیون برای سالمندان، به ویژه آنهایی که بیماری زمینه‌ای ریوی دارند، مورد توجه قرار گیرد. پروفسور توماس ویلکینسون از دانشگاه ساوتهمپتون و رئیس گروه عفونت‌های تنفسی و ایمونولوژی انجمن تنفسی اروپا که در این تحقیق نقشی نداشت، نیز این یافته‌ها را تأیید کرده و بر اهمیت واکسیناسیون سالانهٔ آنفلوآنزا در این گروه پرخطر تأکید نمود.

 آنفلوآنزا؛ تهدیدی جدی برای سالمندان دارای بیماری ریوی
آنفلوآنزا یک عفونت ویروسی حاد تنفسی است که هر ساله میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان مبتلا می‌کند. اگرچه در بسیاری از افراد سالم، این بیماری با علائمی مانند تب، سرفه، گلودرد و خستگی خود را نشان می‌دهد و پس از چند روز بهبود می‌یابد، اما در گروه‌های پرخطر از جمله سالمندان و به ویژه کسانی که بیماری‌های مزمن ریوی دارند، می‌تواند بسیار جدی و حتی کشنده باشد. در این افراد، آنفلوآنزا می‌تواند به عوارض شدیدی مانند پنومونی (ذات‌الریه)، تشدید بیماری زمینه‌ای ریوی، نارسایی تنفسی و در نهایت بستری شدن در بیمارستان و مرگ منجر شود. سیستم ایمنی سالمندان به طور طبیعی ضعیف‌تر عمل می‌کند و پاسخ به واکسن در آنها کمتر از افراد جوان است. این موضوع، اهمیت استفاده از واکسن‌های با دُز بالاتر را که بتوانند پاسخ ایمنی قوی‌تری را در این جمعیت القا کنند، دوچندان می‌کند. با وجود این، تا پیش از این مطالعه، شواهد بالینی تصادفی‌سازی‌شدهٔ کافی برای اثبات برتری واکسن پر‌دُز به طور خاص در سالمندان مبتلا به بیماری مزمن ریوی وجود نداشت.

واکسن پر‌دُز؛ پاسخی قوی‌تر برای ایمنی ضعیف‌تر
واکسن‌های استاندارد آنفلوآنزا حاوی مقداری مشخص از آنتی‌ژن (مادهٔ محرک سیستم ایمنی) هستند که برای ایجاد ایمنی در جمعیت عمومی کافی است. اما در سالمندان، به دلیل پیری سیستم ایمنی (ایمونوسنسنس)، پاسخ به همین مقدار آنتی‌ژن ممکن است به اندازهٔ کافی قوی نباشد. به همین دلیل، واکسن‌های پر‌دُز (High‑dose) طراحی شده‌اند که حاوی چهار برابر آنتی‌ژن بیشتر (معمولاً ۶۰ میکروگرم در مقابل ۱۵ میکروگرم در هر سویه) هستند. این دُز بالاتر، سیستم ایمنی را بیشتر تحریک می‌کند و تولید آنتی‌بادی بیشتری را به دنبال دارد، که در نتیجه محافظت بهتری در برابر ابتلا به آنفلوآنزا و عوارض آن ایجاد می‌کند. واکسن‌های پر‌دُز چندین سال است که برای افراد ۶۵ ساله و بالاتر در برخی کشورها تأیید شده‌اند، اما سؤال این بود که آیا این مزیت به ویژه در بیمارانی که سیستم تنفسی آنها از قبل آسیب‌دیده است، همچنان پایدار است یا خیر. مطالعهٔ حاضر با تمرکز بر همین گروه آسیب‌پذیر، پاسخ روشنی به این سؤال ارائه داد.

 طراحی مطالعه؛ ترکیب دو کارآزمایی طلایی
پژوهشگران دانمارکی و اسپانیایی برای دستیابی به یک نتیجهٔ قدرتمند، داده‌های دو کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده (استاندارد طلایی تحقیقات بالینی) را با یکدیگر ترکیب کردند. کارآزمایی نخست در دانمارک و طی سه فصل آنفلوآنزا (۲۰۲۲‑۲۰۲۳، ۲۰۲۳‑۲۰۲۴ و ۲۰۲۴‑۲۰۲۵) و کارآزمایی دوم در منطقهٔ گالیسیا در شمال غربی اسپانیا طی دو فصل (۲۰۲۳‑۲۰۲۴ و ۲۰۲۴‑۲۰۲۵) انجام شد. مجموع شرکت‌کنندگان این دو کارآزمایی به ۴۶۶,۳۲۰ نفر از افراد ۶۵ ساله و بالاتر می‌رسید که آن را به یکی از بزرگ‌ترین مطالعات در نوع خود تبدیل کرده است. در هر دو مطالعه، شرکت‌کنندگان به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: یک گروه واکسن استاندارد و گروه دیگر واکسن پر‌دُز دریافت کردند. سپس محققان از ۱۴ روز پس از واکسیناسیون تا پایان فصل آنفلوآنزا (معمولاً تا ماه مه سال بعد در اروپا) وضعیت شرکت‌کنندگان را از نظر بستری شدن در بیمارستان به دلیل آنفلوآنزا، پنومونی و سایر علل پیگیری کردند. در مطالعهٔ جدید، تیم تحقیقاتی به طور خاص بر روی ۳۱,۹۷۶ نفر از این جمعیت بزرگ که سابقهٔ حداقل یکی از بیماری‌های مزمن ریوی را داشتند، متمرکز شد.

 نتایج کلیدی؛ کاهش ۸.۸٪ در بستری به دلیل آنفلوآنزا و پنومونی
نتایج این تحلیل اختصاصی نشان داد که در میان سالمندان مبتلا به بیماری مزمن ریوی، دریافت واکسن پر‌دُز در مقایسه با واکسن استاندارد، خطر بستری شدن به دلیل آنفلوآنزا یا پنومونی را به میزان ۸.۸٪ کاهش می‌دهد. این کاهش، هرچند به‌ظاهر عددی کوچک است، اما با توجه به تعداد بالای افراد در معرض خطر و هزینه‌های سنگین بستری شدن در بیمارستان، تأثیر قابل‌توجهی بر سیستم سلامت و همچنین بر کیفیت زندگی بیماران و خانواده‌های آنها دارد. به عنوان مثال، اگر در یک جامعهٔ بزرگ از سالمندان ریوی، هزاران نفر واکسن پر‌دُز دریافت کنند، ده‌ها بستری شدن در بیمارستان که می‌توانستند بسیار پرهزینه و طاقت‌فرسا باشند، جلوگیری خواهد شد. علاوه بر این، محققان دریافتند که واکسن پر‌دُز نه تنها بستری به دلیل بیماری‌های تنفسی را کاهش می‌دهد، بلکه میزان بستری به دلیل بیماری‌های قلبی‑تنفسی (ترکیبی از بیماری‌های قلبی و ریوی) و همچنین بستری از هر علت دیگر (همه‌علل) را نیز در مقایسه با واکسن استاندارد به طور معناداری پایین می‌آورد. این یافته نشان می‌دهد که مزیت واکسن پر‌دُز فراتر از پیشگیری مستقیم از آنفلوآنزا است و احتمالاً از طریق کاهش بار التهابی کلی بدن، از سایر عوارض جدی نیز پیشگیری می‌کند.

 اهمیت بالینی و پیامدهای سلامت عمومی
دکتر لیزا استین دوس، نویسندهٔ اصلی این پژوهش، در سخنرانی خود در کنگرهٔ ERS بر اهمیت بالینی این یافته‌ها تأکید کرد. او گفت: «برای سالمندان مبتلا به بیماری مزمن ریوی و خانواده‌های آنها، این یافته‌ها اطمینان‌بخش هستند که واکسیناسیون با دُز بالا می‌تواند محافظت بهتری در برابر بیماری جدی که نیاز به درمان بیمارستانی دارد، نسبت به واکسن استاندارد فراهم کند. بستری شدن در بیمارستان بار قابل‌توجهی بر بیماران، خانواده‌ها و سیستم‌های درمانی تحمیل می‌کند، بنابراین حتی یک کاهش به‌ظاهر اندک نیز می‌تواند مزیت قابل‌توجهی در سلامت عمومی داشته باشد. به همین دلیل، این نتایج از در نظر گرفتن واکسن‌های پر‌دُز آنفلوآنزا برای سالمندان، از جمله آنهایی که بیماری مزمن ریوی دارند، در هنگام تدوین توصیه‌های واکسیناسیون حمایت می‌کند.» این اظهارات نشان می‌دهد که جامعهٔ پزشکی باید در دستورالعمل‌های خود تجدید نظر کرده و استفاده از واکسن پر‌دُز را به عنوان گزینهٔ ارجح برای این گروه پرخطر توصیه نماید.

 تأییدیه از سوی کارشناسان مستقل
پروفسور توماس ویلکینسون از دانشگاه ساوتهمپتون بریتانیا، که رئیس گروه عفونت‌های تنفسی و ایمونولوژی انجمن تنفسی اروپا است و در این تحقیق نقشی نداشته، نیز در مورد این یافته‌ها اظهار نظر کرد. او گفت: «عفونت آنفلوآنزا برای هر کسی ناخوشایند است، اما برای برخی افراد می‌تواند یک خطر جدی برای سلامتی باشد. سالمندان مبتلا به بیماری ریوی خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری شدید، بستری شدن و مرگ ناشی از آنفلوآنزا دارند، به همین دلیل است که انجمن تنفسی اروپا واکسیناسیون سالانهٔ آنفلوآنزا را برای این گروه توصیه می‌کند. این تحقیق نتایج دو مطالعهٔ بزرگ و خوب اجرا شده را ترکیب کرده است که واکسن استاندارد آنفلوآنزا را با واکسن پر‌دُز در افراد ۶۵ ساله و بالاتر مقایسه می‌کنند. محققان به طور خاص به افرادی در این کارآزمایی‌ها نگاه کرده‌اند که تشخیص بیماری ریوی مانند COPD یا آسم نیز داشته‌اند. تحلیل آنها نشان می‌دهد که واکسن پر‌دُز آنفلوآنزا می‌تواند در این گروه حتی مفیدتر باشد.» این تأیید از سوی یک کارشناس مستقل، وزن علمی این یافته‌ها را افزایش می‌دهد.

 محدودیت‌ها و ملاحظات
با وجود نتایج امیدوارکننده، این مطالعه نیز مانند هر پژوهش علمی، دارای محدودیت‌هایی است. اولاً، این مطالعه یک تحلیل ترکیبی (post‑hoc) از داده‌های دو کارآزمایی بزرگ است که به طور خاص برای بررسی بیماری‌های ریوی طراحی نشده بودند. هرچند حجم نمونه بسیار بزرگ است، اما ممکن است برخی از زیرگروه‌های بیماری‌های ریوی نادر به اندازهٔ کافی در مطالعه حضور نداشته باشند تا بتوان نتایج را به طور جداگانه برای آنها تعمیم داد. دوماً، این مطالعه در اروپا انجام شده و الگوی سویه‌های آنفلوآنزا و همچنین جمعیت‌های مورد مطالعه ممکن است در سایر نقاط جهان متفاوت باشد. سوماً، هزینهٔ واکسن پر‌دُز معمولاً بیشتر از واکسن استاندارد است و ممکن است در برخی سیستم‌های سلامت با محدودیت‌های بودجه‌ای مواجه شود. با این حال، با توجه به کاهش قابل توجه بستری شدن در بیمارستان، به نظر می‌رسد که هزینه‑اثربخشی واکسن پر‌دُز در این گروه پرخطر توجیه‌پذیر باشد، هرچند که نیاز به تحلیل‌های اقتصادی دقیق‌تری در این زمینه وجود دارد.

جایگاه واکسن پر‌دُز در دستورالعمل‌های آینده
با توجه به شواهد قوی به دست آمده از این مطالعه، به نظر می‌رسد که زمان آن فرا رسیده است که سازمان‌های بهداشتی و کمیته‌های تدوین دستورالعمل‌های واکسیناسیون در سراسر جهان، استفاده از واکسن پر‌دُز آنفلوآنزا را به عنوان گزینهٔ ارجح برای همهٔ سالمندان ۶۵ ساله و بالاتر، به ویژه آنهایی که بیماری مزمن ریوی دارند، توصیه کنند. در حال حاضر، برخی کشورها مانند ایالات متحده استفاده از واکسن پر‌دُز را برای افراد بالای ۶۵ سال توصیه می‌کنند، اما در بسیاری از کشورهای دیگر، این واکسن هنوز به طور گسترده در دسترس نیست یا به عنوان گزینهٔ خط اول توصیه نمی‌شود. با انتشار این یافته‌ها در کنگرهٔ معتبر ERS و متعاقباً در مجلات علمی، انتظار می‌رود که فشار بر سیاست‌گذاران سلامت برای فراهم کردن دسترسی همگانی به واکسن پر‌دُز افزایش یابد. این اقدام می‌تواند جان هزاران سالمند را در هر سال نجات دهد و بار سنگین بیمارستان‌ها را در فصل آنفلوآنزا به طور قابل توجهی کاهش دهد.

جمع‌بندی و نگاه به آینده
مطالعهٔ ترکیبی دانمارک و اسپانیا، قوی‌ترین شواهد تا به امروز را برای اثربخشی بالاتر واکسن پر‌دُز آنفلوآنزا در سالمندان مبتلا به بیماری مزمن ریوی فراهم آورده است. این پژوهش نشان داد که این واکسن نه تنها خطر بستری شدن به دلیل آنفلوآنزا و پنومونی را به میزان ۸.۸٪ کاهش می‌دهد، بلکه از بستری شدن به دلیل بیماری‌های قلبی‑تنفسی و هر علت دیگر نیز جلوگیری می‌کند. با توجه به اینکه سالمندان مبتلا به آسم، COPD و سایر بیماری‌های ریوی یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌های جامعه در برابر عفونت‌های تنفسی هستند، استفاده از واکسنی که محافظت قوی‌تری ارائه دهد، یک اولویت سلامت عمومی محسوب می‌شود. اگرچه هزینهٔ بالاتر واکسن پر‌دُز ممکن است چالشی باشد، اما با در نظر گرفتن هزینه‌های هنگفت بستری شدن در بیمارستان و همچنین عوارض انسانی آن، به نظر می‌رسد که سرمایه‌گذاری در این واکسن یک انتخاب هوشمندانه و هزینه‑اثربخش باشد. امید است که با انتشار این یافته‌ها، شاهد تغییر در سیاست‌های واکسیناسیون در سراسر جهان باشیم و بتوانیم از میلیون‌ها سالمند در برابر عواقب جدی آنفلوآنزا محافظت کنیم. انجمن تنفسی اروپا نیز از این یافته‌ها استقبال کرده و بر اهمیت واکسیناسیون سالانه در این گروه پرخطر تأکید نموده است.

پایان مطلب/