آلودگی هوا و آب، نه تنها سلامت امروزمان را نشانه رفته، بلکه با تهدید باروری و ایجاد تغییرات ژنتیکی، بنیان نسلهای آینده را به مخاطره میاندازد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در دنیای امروز، آلودگی محیط زیست به یکی از بزرگترین چالشهای بشریت تبدیل شده است. شهرهای بزرگ با دود خودروها و کارخانهها پوشیده شدهاند و رودخانهها و دریاها با مواد شیمیایی و زبالههای صنعتی آلوده میشوند. این آلودگیها نه تنها سلامت فعلی ما را تهدید میکنند، بلکه بر باروری افراد و حتی نسلهای آینده تاثیر میگذارند. بر اساس تحقیقات اخیر، قرار گرفتن در معرض آلایندههای هوا و آب میتواند منجر به مشکلات باروری شود و حتی تغییرات ژنتیکی و اپیژنتیکی ایجاد کند که به فرزندان منتقل میشود.
بحران آلودگی و سلامت باروری
آلودگی هوا و آب بخشی از زندگی روزمره بسیاری از مردم جهان شده است. سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که بیش از ۹۹ درصد جمعیت جهان در هوایی تنفس میکنند که فراتر از استانداردهای ایمنی است. این آلایندهها شامل ذرات معلق، گازهای سمی مانند دیاکسید نیتروژن و مونواکسید کربن در هوا، و مواد شیمیایی مانند فلزات سنگین، پلاستیکها و آفتکشها در آب هستند. تاثیر این آلایندهها بر سلامت باروری، موضوعی است که در سالهای اخیر توجه زیادی را جلب کرده است. ناباروری، که به عنوان عدم توانایی در بارداری پس از یک سال تلاش تعریف میشود، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد زوجها را در جهان تحت تاثیر قرار میدهد. اما چرا آلودگی در این میان نقش دارد؟ آلایندهها میتوانند هورمونها را مختل کنند، التهاب ایجاد کنند و حتی DNA را تغییر دهند، که این تغییرات میتواند به نسلهای بعدی منتقل شود.
تصور کنید یک زوج جوان در شهری پرجمعیت مانند تهران یا شانگهای زندگی میکنند. هر روز در معرض دود خودروها و کارخانهها قرار میگیرند و آب آشامیدنیشان ممکن است حاوی فلزات سنگین باشد. این زوج ممکن است سالها برای بچهدار شدن تلاش کنند، بدون اینکه بدانند آلودگی محیطی یکی از عوامل اصلی است. مطالعات نشان میدهد که در شهرهای آلوده، نرخ ناباروری بالاتر است و کودکان متولدشده ممکن است با مشکلات سلامتی روبرو شوند.
آلودگی هوا: اختلال در باروری زنان و مردان
آلودگی هوا یکی از اصلیترین عوامل محیطی است که بر باروری تاثیر میگذارد. ذرات معلق ریز PM2.5 و PM1،دیاکسید نیتروژن (NO2)، دیاکسید گوگرد (SO2) و ازن (O3) از جمله آلایندههای رایج هستند که از خودروها، کارخانهها و سوختهای فسیلی منتشر میشوند.
در زنان، قرار گرفتن طولانیمدت در معرض این آلایندهها میتواند منجر به ناباروری اولیه (عدم بارداری قبلی) یا ثانویه (ناباروری پس از بارداری قبلی) شود. برای مثال، در یک مطالعه در شهر چنگدو چین، که بیش از ۲۱ میلیون جمعیت دارد، محققان بیش از ۳۷۰۰ زن را بررسی کردند. نتایج نشان داد که افزایش NO2 در شش ماه قبل از تشخیص، خطر ناباروری اولیه را ۱۷ درصد افزایش میدهد. همچنین، PM10 در ۲۴ ماه قبل، خطر را تا ۳۲ درصد بالا میبرد. در مورد ناباروری ثانویه، PM2.5 در سه ماه قبل، خطر را ۳۲ درصد افزایش داد. جالب است که دمای بالاتر محیطی میتواند این خطرات را کاهش دهد، اما ترکیب دمای پایین با آلایندههای بالا، خطر را دو برابر میکند.
در مردان، تاثیر حتی شدیدتر است. یک مطالعه سراسری در دانمارک بر روی بیش از ۹۰۰ هزار نفر نشان داد که PM2.5 با افزایش ۲۴ درصدی خطر ناباروری در مردان ۳۰ تا ۴۵ ساله همراه است. این ذرات میتوانند کیفیت اسپرم را کاهش دهند، مانند کاهش تعداد، تحرک و شکل طبیعی اسپرم. علاوه بر این، نویز ترافیکی جادهای، که اغلب با آلودگی هوا همراه است، خطر ناباروری را در زنان بالای ۳۵ سال ۱۴ درصد و در مردان بالای ۳۷ سال ۶ درصد افزایش میدهد. نویز باعث استرس میشود و محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-غدد جنسی را مختل میکند، که منجر به کاهش هورمونهای جنسی میشود.
علاوه بر این، آلودگی هوا میتواند بر باروری از طریق مکانیسمهای اپیژنتیکی عمل کند. تغییرات اپیژنتیکی، مانند متیلاسیون DNA، میتوانند ژنها را بدون تغییر توالی DNA خاموش یا روشن کنند. قرار گرفتن مادران باردار در معرض آلایندهها میتواند این تغییرات را در جنین ایجاد کند، که منجر به مشکلات باروری در نسل بعدی میشود. برای مثال، در موشها، قرار گرفتن در معرض هوای آلوده شهرهای بزرگ مانند سائوپائولو، تعداد جنینهای کاشتهشده را کاهش داد و نرخ شکست ایمپلنتاسیون را افزایش داد.
آلودگی آب: سمومی که باروری را نابود میکنند
آلودگی آب، اغلب نادیده گرفته میشود، اما تاثیرات آن بر باروری کمتر از هوا نیست. آبهای آلوده به فلزات سنگین مانند سرب، جیوه و کادمیوم، مواد شیمیایی مانند بیسفنول A (BPA) از پلاستیکها، و آفتکشها مانند DDT، میتوانند وارد بدن شوند و سیستم تولیدمثلی را مختل کنند. این آلایندهها اغلب از فاضلاب صنعتی، کشاورزی و زبالههای شهری ناشی میشوند.
در زنان، آلودگی آب میتواند چرخه قاعدگی را نامنظم کند، ذخیره تخمدان را کاهش دهد و خطر سقط جنین را افزایش دهد. برای مثال، قرار گرفتن در معرض PFOA (یک ماده شیمیایی پایدار در آب) میتواند شانس ناباروری را تا ۳۱ درصد افزایش دهد. این مواد به عنوان اختلالگرهای غدد درونریز عمل میکنند و هورمونهای استروژن و پروژسترون را تقلید یا مسدود میکنند. در مردان، فلزات سنگین میتوانند DNA اسپرم را آسیب بزنند.
تاثیرات بر نسلهای آینده: جهشهای ژنتیکی و تغییرات اپیژنتیک
یکی از نگرانکنندهترین جنبههای آلودگی، تاثیر آن بر نسلهای آینده است. آلایندههای هوا و آب میتوانند DNA را مستقیماً تغییر دهند یا تغییرات اپیژنتیکی ایجاد کنند که بدون تغییر ژنها، بیان آنها را تحت تاثیر قرار میدهد. این تغییرات میتواند از والدین به فرزندان منتقل شود و حتی نسلهای بعدی را تحت تاثیر قرار دهد.
در مورد هوا، قرار گرفتن جنین در معرض PM2.5 میتواند متیلاسیون DNA در پلاسنتا و خون بند ناف را تغییر دهد، که منجر به مشکلات تنفسی، شناختی و باروری در کودک میشود. مطالعات نشان میدهد که مادران باردار در مناطق آلوده، فرزندانی با وزن کم هنگام تولد، مشکلات ریوی و حتی اختلالات رفتاری دارند. این کودکان در بزرگسالی ممکن است خودشان با مشکلات باروری روبرو شوند.
برای آب، مواد شیمیایی مانند endocrine disruptors میتوانند جهشهای ژنتیکی ایجاد کنند. برای مثال، BPA میتواند ژنهای مرتبط با باروری را خاموش کند، منجر به کاهش کیفیت اسپرم در فرزندان نر شود. در حیوانات، قرار گرفتن در معرض این مواد منجر به کاهش باروری در سه نسل شده است. جهشهای ژنتیکی میتواند خطر سرطان، اوتیسم و دیگر بیماریها را افزایش دهد. تصور کنید نسلی که در آب آلوده بزرگ شده، فرزندانش با مشکلات ژنتیکی متولد میشوند – این یک تهدید واقعی برای بقای بشر است.
علاوه بر این، آلودگی میتواند استرس اکسیداتیو ایجاد کند، که DNA را آسیب میزند و منجر به جهش میشود. در نوزادان، این میتواند به مشکلات عصبی مانند کمبود شناختی منجر شود.
راهکارها برای کاهش خطرات و حفاظت از باروری
خوشبختانه، میتوان با اقدامات ساده و سیاستی خطرات را کاهش داد. در سطح فردی، زنان باردار و زوجهای جوان باید از مناطق پرترافیک دوری کنند، از ماسک استفاده کنند و آب تصفیهشده بنوشند. رژیم غذایی غنی از آنتیاکسیدانها مانند میوهها و سبزیجات میتواند استرس اکسیداتیو را کاهش دهد. اجتناب از سیگار و دود دست دوم نیز ضروری است.
در سطح دولتی، سیاستهایی مانند کاهش انتشار گازهای گلخانهای، ترویج خودروهای الکتریکی و افزایش فضای سبز میتواند کمک کند. شهرهایی مانند کپنهاگ با تمرکز بر حملونقل عمومی، نرخ آلودگی پایینتری دارند و باروری بالاتری نشان میدهند. برای آب، تصفیه فاضلاب و ممنوعیت مواد شیمیایی مضر کلیدی است. آموزش عمومی نیز مهم است – آگاهی از این خطرات میتواند رفتارها را تغییر دهد.
علاوه بر این، تحقیقات بیشتر برای درک مکانیسمهای دقیق لازم است. فناوریهای جدید مانند فیلترهای پیشرفته و نظارت واقعیزمان میتواند کمک کند. در نهایت، حفاظت از محیط زیست نه تنها برای باروری، بلکه برای سلامت کلی نسلهای آینده ضروری است.
نتیجهگیری: زمان اقدام فرا رسیده است
آلودگی هوا و آب یک تهدید خاموش برای باروری و نسلهای آینده است. از ناباروری مستقیم تا جهشهای ژنتیکی و تغییرات اپیژنتیک، تاثیرات آن گسترده است. با افزایش آگاهی و اقدامات پیشگیرانه، میتوان این بحران را مدیریت کرد. هر فرد و جامعهای مسئولیت دارد تا محیطی پاکتر برای فرزندان آینده بسازد. اگر امروز اقدام نکنیم، نسلهای آینده هزینه سنگینی پرداخت خواهند کرد. این نه تنها یک مسئله پزشکی، بلکه یک تعهد اخلاقی است.
پایان مطلب./