به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، باران، نعمت آسمانی است که همیشه با طراوت و زندگی همراه بوده، اما امروز گاهی همان قطره‌های باران به جای شادی، نگرانی می‌آورند. وقتی صحبت از «باران اسیدی» می‌شود، دیگر فقط یک پدیده طبیعی نیست؛ بلکه نتیجه مستقیم دستکاری‌های انسان در طبیعت است. بارانی که اسیدی‌تر از حد معمول است، می‌تواند جنگل‌ها را خشک کند، دریاچه‌ها را بی‌جان سازد، خاک را فقیر کند و حتی سلامتی ما انسان‌ها را به خطر بیندازد.

باران اسیدی چیست و چرا به وجود می‌آید؟

باران به طور طبیعی کمی اسیدی است؛ چون دی‌اکسید کربن موجود در هوا با آب ترکیب می‌شود و اسید کربنیک ضعیفی می‌سازد که پی‌اچ باران معمولی را حدود ۵/۶ نگه می‌دارد. اما وقتی پی‌اچ باران به زیر ۵/۶ برسد، آن را «باران اسیدی» می‌نامند. دلیل اصلی این کاهش این عدد، ورود دو گاز خطرناک به جو است: دی‌اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن.

این دو گاز عمدتاً از سوختن زغال‌سنگ، نفت و گاز در نیروگاه‌ها، کارخانه‌ها، کوره‌های ذوب فلزات و اگزوز خودروها و کامیون‌ها آزاد می‌شوند. وقتی این گازها به ابرها می‌رسند، با بخار آب ترکیب شده و اسید سولفوریک و اسید نیتریک می‌سازند. سپس همراه باران، برف یا مه به زمین می‌نشینند. حتی وقتی باران نمی‌بارد، این ذرات اسیدی به صورت خشک روی درختان، ساختمان‌ها و خاک می‌نشینند و بعداً با اولین باران شسته شده و اسیدی‌ترش می‌کنند.

جالب است بدانید که گاهی یک کشور گازهای آلاینده را تولید می‌کند، اما باران اسیدی در کشور دیگری می‌بارد! باد می‌تواند این گازها را هزاران کیلومتر جابه‌جا کند. به همین دلیل، باران اسیدی یک مشکل فرامرزی است.

تأثیرات وحشتناک باران اسیدی بر طبیعت

وقتی باران اسیدی به خاک می‌رسد، یون هیدروژن (+H) زیاد می‌شود و عناصر مفید مثل کلسیم، منیزیم و پتاسیم را از خاک شست‌وشو می‌دهد. نتیجه؟ خاک فقیر و بی‌جان می‌شود. در جنگل‌های آلمان، کانادا و اسکاندیناوی هزاران هکتار درخت به دلیل باران اسیدی خشک شده‌اند. در دریاچه‌های کانادا و شمال اروپا، پی‌اچ آب گاهی به زیر ۵ رسیده و تقریباً همه ماهی‌ها و دوزیستان از بین رفته‌اند.

در آسیا هم وضعیت نگران‌کننده است. در جنوب چین، بیش از ۲۰ سال است که خاک به شدت اسیدی شده و محصول برنج به طور چشمگیری کم شده است. در مالزی، خاک‌های سری نیالاو (که به طور طبیعی اسیدی و فقیر هستند) با باران اسیدی حتی ضعیف‌تر هم می‌شوند و عناصر غذایی بیشتری از دست می‌دهند. حتی جنگل‌های بارانی آمازون و بورنئو که تصور می‌شد دور از آلودگی هستند، امروز نشانه‌های باران اسیدی را نشان می‌دهند.

باران اسیدی چه بلایی سر سلامتی انسان می‌آورد؟

باران اسیدی فقط جنگل و دریاچه را نابود نمی‌کند؛ مستقیم و غیرمستقیم به انسان هم آسیب می‌زند:

• بیماری‌های تنفسی: ذرات ریز اسیدی همراه مه یا گردوغبار وارد ریه می‌شوند و باعث آسم، برونشیت مزمن، سرفه‌های خشک و التهاب گلو می‌شوند. کودکان و سالمندان بیشتر آسیب می‌بینند.
• بیماری‌های پوستی: تماس مستقیم با باران خیلی اسیدی باعث خارش، سوزش و حتی تاول می‌شود.
• فلزات سنگین در آب آشامیدنی: باران اسیدی آلومینیوم، سرب، جیوه و کادمیوم را از خاک و لوله‌های قدیمی آزاد می‌کند. این فلزات با آب زیرزمینی و رودخانه مخلوط شده و وارد بدن می‌شوند؛ نتیجه طولانی‌مدت: آسیب به کلیه، کبد، مغز و حتی افزایش خطر سرطان.
• کاهش مواد غذایی مفید: وقتی خاک کلسیم و منیزیم خود را از دست می‌دهد، سبزیجات و غلات هم این عناصر را کمتر جذب می‌کنند. کمبود کلسیم و منیزیم در رژیم غذایی باعث پوکی استخوان و مشکلات قلبی می‌شود.

در شهرهای بزرگ چین و هند که باران اسیدی شدید دارند، آمار بیماری‌های تنفسی کودکان در روزهای بارانی به طور قابل‌توجهی بالا می‌رود.

آیا باران اسیدی هیچ فایده‌ای هم دارد؟

باور کنید یا نه، در مقادیر بسیار کم و در مناطق خاصی، باران اسیدی می‌تواند کمی فایده هم داشته باشد! گوگرد و نیتروژن موجود در آن مثل کود عمل می‌کنند و در خاک‌های خیلی فقیر گوگرد، باعث رشد بهتر گیاهان می‌شوند. همچنین اسید ضعیف می‌تواند برخی سنگ‌های آهکی را حل کند و مواد معدنی مفید آزاد کند. اما این فواید ناچیز در برابر خسارت‌های عظیم هیچ است و به هیچ‌وجه توجیهی برای ادامه آلودگی نیست.

راهکارهای فردی؛ هر کدام از ما چه می‌توانیم بکنیم؟

خوشبختانه هر فرد می‌تواند تأثیر خود را کم کند:

۱. مصرف انرژی را کم کنیم

• لامپ‌های کم‌مصرف و ال‌ای‌دی استفاده کنیم
• لوازم برقی غیرضروری را از پریز بکشیم
• در خانه عایق‌بندی مناسب کنیم تا زمستان کمتر بخاری و تابستان کمتر کولر روشن باشد

۲. کمتر خودرو شخصی استفاده کنیم

• پیاده‌روی، دوچرخه یا حمل‌ونقل عمومی
• اگر حتماً باید ماشین داشته باشیم، خودروهای برقی یا هیبریدی انتخاب بهتری هستند

۳. در خانه کمتر زغال و چوب بسوزانیم

• به جای بخاری زغالی از بخاری گازی یا برقی پاک استفاده کنیم

۴. خرید مسئولانه

• محصولاتی بخریم که بسته‌بندی کمتر و قابل بازیافت دارند
• از اسپری‌های حاوی مواد شیمیایی مضر دوری کنیم

۵. وقتی باران اسیدی می‌بارد چه کنیم؟

• تا حد امکان زیر باران نرویم، به‌خصوص کودکان و سالمندان
• اگر مجبور شدیم، از چتر و لباس بارانی بلند استفاده کنیم
• بعد از برگشتن به خانه صورت و دست‌ها را خوب بشوییم
• سبزی و میوه را حتماً چند بار با آب و کمی سرکه بشوییم تا فلزات سنگین جدا شوند

۶.۶ درخت بکاریم هر درخت مثل یک کارخانه کوچک تصفیه هوا عمل می‌کند و دی‌اکسید کربن و گازهای آلاینده را جذب می‌کند.

برنامه‌ها و راهکارهای بزرگ و آینده امیدوارکننده

در دهه‌های اخیر دنیا دست به کار شده است:

• اروپا و آمریکا با نصب فیلترهای گوگردزدایی در دودکش کارخانه‌ها و استفاده از بنزین بدون سرب، باران اسیدی را تا ۸۰٪ کاهش دادند.
• چین از سال ۲۰۱۳ برنامه عظیم کاهش گوگرد را شروع کرد و تا امروز بیش از ۹۰٪ نیروگاه‌های زغال‌سنگی را مجهز به سیستم پاک‌کننده کرده است.
• هند، مالزی، اندونزی و تایلند هم برنامه‌های مشابهی را آغاز کرده‌اند.
• اتحادیه اروپا و کشورهای آسه‌آن توافق‌نامه‌های فرامرزی امضا کرده‌اند تا هیچ کشوری گازهای خود را به همسایه‌اش «صادر» نکند.

در آینده قرار است:

• تا سال ۲۰۳۰ بیشتر خودروها برقی شوند
• انرژی خورشیدی و بادی جایگزین زغال‌سنگ شود
• فناوری جذب و ذخیره کربن (CCS) در نیروگاه‌ها فراگیر شود
• جنگل‌کاری گسترده در مناطق آسیب‌دیده انجام شود (درختان نه تنها دی‌اکسید کربن جذب می‌کنند، بلکه خاک را هم تثبیت می‌کنند)

حرف آخر؛ هنوز دیر نشده است

باران اسیدی مثل بسیاری از مشکلات محیط‌زیستی، ساخته دست خود ماست و خوشبختانه درمانش هم دست خودمان است. اگر هر کدام از ما فقط کمی مصرف انرژی را کم کنیم، کمتر خودرو شخصی سوار شویم و صدایمان را برای سیاست‌های پاک‌تر بلند کنیم، می‌توانیم آسمانی پاک‌تر و بارانی سالم‌تر برای فرزندانمان به جا بگذاریم.

یادمان باشد: قطره‌قطره باران اسیدی جمع شود، اقیانوسی از ویرانی می‌شود؛ اما قطره‌قطره تلاش ما هم جمع گردد، اقیانوسی از امید و زندگی می‌سازد.

پایان مطلب./