به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی بنیان، پژوهشگران لهستانی در مطالعه‌ای جدید، پتانسیل سه «میکرو‌آر‌ان‌ای» (miRNA) گردشی در خون را به عنوان نشانگر زیستی تشخیصی برای بیماری التهابی روده (IBD) ارزیابی کرده‌اند. این بیماری‌ها که شامل کولیت اولسراتیو (UC) و بیماری کرون (CD) می‌شوند، اغلب با علائم غیراختصاصی ظاهر شده و تشخیص قطعی آن‌ها معمولاً نیازمند آندوسکوپی‌های تهاجمی است. در این تحقیق، سطح سه miRNA به نام‌های miR-103a، miR-145 و miR-191 در سرم خون ۴۷ بیمار مبتلا به IBD و ۳۰ فرد سالم اندازه‌گیری و مقایسه شد. نتایج نشان داد که سطح هر سه miRNA در بیماران به طور قابل توجهی افزایش یافته است. در میان آن‌ها، miR-103a بهترین عملکرد تشخیصی را نشان داد و توانست بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو و بیماری کرون را با حساسیت و ویژگی بیش از ۸۰ درصد از افراد سالم متمایز کند. این یافته‌ها بر پتانسیل بالا و نویدبخش miRNAهای گردشی به عنوان یک ابزار تشخیصی غیرتهاجمی و مکمل در مدیریت بیماری التهابی روده تأکید می‌کنند.  

ارزیابی عملکرد تشخیصی سه میکرو‌آر‌ان‌ای

در این مطالعه، عملکرد تشخیصی هر یک از miRNAها با استفاده از تحلیل منحنی ویژگی عملیاتی گیرنده (ROC) و محاسبه مساحت زیر منحنی (AUC)، حساسیت و ویژگی به طور کمی ارزیابی شد. نتایج به وضوح نشان می‌دهد که miR-103a برجسته‌ترین و قوی‌ترین نشانگر در بین سه گزینه مورد بررسی است. این miRNA هم برای تشخیص کولیت اولسراتیو و هم برای بیماری کرون، عملکردی عالی از خود نشان داد. برای کولیت اولسراتیو، مساحت زیر منحنی آن ۰.۸۹۳ بود که نشان‌دهنده دقت تشخیصی بسیار بالا است. حساسیت ۸۹.۳ درصدی به این معنی است که این آزمایش می‌تواند تقریباً ۹۰ درصد از بیماران واقعی را به درستی شناسایی کند. ویژگی ۸۰ درصدی نیز بیانگر آن است که ۸۰ درصد از افراد سالم به درستی به عنوان غیربیمار تشخیص داده می‌شوند. عملکرد آن در تشخیص بیماری کرون حتی کمی بهتر بود، با مساحت زیر منحنی ۰.۹۰۵، حساسیت ۸۴.۲ درصد و ویژگی ۸۳.۳ درصد.

در رده بعدی، miR-191 قرار دارد که عملکرد تشخیصی بسیار خوبی، به ویژه برای کولیت اولسراتیو داشت. این miRNA توانست بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو را با حساسیت ۸۹.۳ درصد و ویژگی ۸۰ درصد از افراد سالم متمایز کند که از نظر آماری قابل مقایسه با عملکرد miR-103a برای این بیماری است. با این حال، عملکرد آن در تشخیص بیماری کرون، از نظر حساسیت (۷۳.۷ درصد) ضعیف‌تر گزارش شد که نشان می‌دهد احتمال منفی کاذب در تشخیص بیماری کرون با این نشانگر بیشتر است.

سومین نشانگر، miR-145، نیز توانایی خوبی در تشخیص هر دو بیماری نشان داد. نکته قوت این نشانگر، حساسیت بالای آن است (۸۵.۷ درصد برای کولیت اولسراتیو و ۸۴.۲ درصد برای بیماری کرون). این بدان معناست که این آزمایش تعداد کمی از بیماران واقعی را از قلم می‌اندازد. با این حال، ویژگی متوسط این نشانگر (۶۶.۷ درصد برای UC و ۶۳.۳ درصد برای CD) نقطه ضعف آن محسوب می‌شود. ویژگی پایین‌تر به این معنی است که احتمال مثبت کاذب بالاتر است؛ یعنی ممکن است افراد سالم بیشتری به اشتباه به عنوان بیمار تشخیص داده شوند. بنابراین، اگرچه miR-145 یک نشانگر اولیه مفید است، اما برای تشخیص قطعی احتمالاً نیاز به تأیید با روش‌های دیگر دارد.

 مقایسه با نشانگرهای کنونی و جایگاه این کشف

در حال حاضر، تشخیص و پیگیری بیماری التهابی روده به ترکیبی از علائم بالینی، آندوسکوپی (که روشی تهاجمی و طاقت‌فرساست) و نشانگرهای آزمایشگاهی متکی است. نشانگرهای خونی رایج مانند پروتئین واکنش‌گر C (CRP)، اگرچه به آسانی اندازه‌گیری می‌شوند، اما التهاب خاص روده را نشان نمی‌دهند و در بسیاری از شرایط التهابی دیگر نیز افزایش می‌یابند. از سوی دیگر، کالپروتکتین مدفوعی حساسیت خوبی دارد اما در تشخیص بیماری التهابی روده از سایر بیماری‌های گوارشی با مشکل مواجه است.

کشف miRNAهای گردشی مانند miR-103a از این جهت مهم است که مستقیماً با مکانیسم‌های مولکولی دخیل در بیماری التهابی روده مرتبط هستند. این مولکول‌ها در تنظیم التهاب، یکپارچگی سد روده‌ای و فرآیند فیبروز نقش دارند. بنابراین، آن‌ها نه تنها نشان‌دهنده وجود التهاب هستند، بلکه سرنخ‌هایی از فرآیندهای بیماری‌زایی زیرین ارائه می‌دهند. این مطالعه بخشی از جریان تحقیقاتی رو به رشدی است که به بررسی پتانسیل miRNAها، چه در خون و چه در نمونه‌های دیگری مانند بزاق یا مدفوع، به عنوان نشانگرهای غیرتهاجمی برای بیماری التهابی روده می‌پردازد.

محدودیت‌های مطالعه و گام‌های بعدی

علیرغم نتایج امیدوارکننده، این پژوهش محدودیت‌هایی دارد که باید در تفسیر یافته‌ها در نظر گرفته شود و مسیر تحقیقات آینده را مشخص می‌کند:
- اندازه نمونه نسبتاً کوچک: مطالعه تنها روی ۴۷ بیمار و ۳۰ فرد سالم انجام شده است. برای تأیید قطعی این یافته‌ها، انجام مطالعات در مقیاس بزرگ‌تر و با جمعیت‌های متنوع‌تر ضروری است.
- تمرکز بر مرحله بهبودی: اکثر بیماران حاضر در این مطالعه در مرحله بهبودی بالینی بودند. برای درک کامل پتانسیل تشخیصی و به‌ویژه نظارتی این نشانگرها، ارزیابی سطح آن‌ها در مراحل فعال بیماری و طی تغییرات درمان نیز حیاتی است. مطالعات دیگر نشان داده‌اند که پروفایل miRNAها می‌تواند بین مراحل فعال و غیرفعال بیماری کولیت اولسراتیو تفاوت داشته باشد.
- کاربرد نظارتی محدود: در این مطالعه، سطح miRNAها با شاخص‌های فعالیت بیماری (مانند شاخص Mayo جزئی) یا سطح CRP همبستگی نشان نداد. این نشان می‌دهد که این miRNAهای خاص ممکن است بیشتر برای تشخیص اولیه مفید باشند تا برای نظارت کوتاه‌مدت بر شعله‌ور شدن بیماری. برای نظارت بر فعالیت بیماری، miRNAهای دیگری مانند miR-21 یا miR-223 در مطالعات دیگر امیدوارکننده نشان داده‌اند.
- نیاز به استانداردسازی: قبل از استفاده در مطب پزشک، روش‌های استخراج، اندازه‌گیری و تفسیر نتایج این miRNAها باید در سطح بین‌المللی استاندارد و اعتبارسنجی شوند تا نتایج در آزمایشگاه‌های مختلف قابل مقایسه و تکرارپذیر باشند.

نتیجه‌گیری نهایی
 یافته‌های این مطالعه، به ویژه در مورد miR-103a، گام مهمی به سوی توسعه ابزارهای تشخیصی غیرتهاجمی، دقیق و مبتنی بر مکانیسم بیماری برای بیماری التهابی روده است. این نشانگرهای نوظهور می‌توانند در آینده به عنوان یک آزمایش خون ساده، تشخیص زودهنگام و دقیق‌تر را فراهم کرده و به تصمیم‌گیری برای انجام یا عدم انجام آندوسکوپی‌های تهاجمی کمک کنند. با این حال، انتقال این یافته‌ها از محیط پژوهش به کلینیک، مستلزم انجام مطالعات گسترده‌تر و رفع محدودیت‌های ذکر شده است.

پایان مطلب/