جنین، قهرمانی پنهان است که با سلولهای بنیادی خود، قلب آسیبدیده مادر را ترمیم میکند!
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در مطالعه پیشگامانهای که توسط تیمی به رهبری دکتر چادهری هینا در دانشکده پزشکی مونت سینای نیویورک انجام شد، شواهد قابل توجهی از توانایی شگفتانگیز سلولهای بنیادی جنینی در ترمیم آسیبهای قلبی مادر به دست آمده است. این تحقیق که توجه جامعه علمی جهانی را به خود جلب کرده، نه تنها درک ما از رابطه مادر و جنین را متحول ساخته، بلکه افقهای جدیدی در درمان بیماریهای قلبی گشوده است.
طراحی مبتکرانه مطالعه
این پژوهش با روشی هوشمندانه طراحی شد. محققان از دو گروه موش استفاده کردند: موشهای سالم معمولی و موشهای مهندسی شدهای که قادر به تولید پروتئین فلورسنت سبز (GFP) در تمام سلولهای بدن خود بودند. این پروتئین به عنوان یک نشانگر طبیعی عمل میکرد و امکان ردیابی سلولهای جنینی را در بدن مادر فراهم میساخت.
موشهای ماده طبیعی با موشهای نر تولیدکننده GFP جفتگیری کردند. در نتیجه این جفتگیری، نیمی از جنینها این پروتئین سبز را به ارث بردند. سپس محققان در موشهای باردار حمله قلبی القا کردند. این رویکرد امکان بررسی دقیق نقش سلولهای جنینی در ترمیم بافت قلبی آسیبدیده را فراهم میکرد.
نتایج شگفتانگیز
پس از دو هفته، بررسی قلب مادران نتایج حیرتانگیزی را نشان داد. سلولهای فلورسنت سبز با منشأ جنینی به منطقه آسیبدیده قلب مادر مهاجرت کرده و در ترمیم بافت آسیبدیده مشارکت فعال داشتند. این سلولها نه تنها به محل آسیب رسیده بودند، بلکه به انواع مختلفی از سلولهای قلبی از جمله کاردیومیوسیتهای ضرباندار و سلولهای عروق خونی تبدیل شده بودند.
مکانیسم تکاملی هوشمند
دکتر چادهری در تفسیر این پدیده میگوید: "این یک مکانیسم تکاملی هوشمندانه است که در آن جنین با محافظت از سلامت قلب مادر، در واقع بقای خود را تضمین میکند. طبیعت راهی یافته تا اطمینان حاصل کند که مادر میتواند به سلامت دوره بارداری را پشت سر گذاشته و نوزاد را به دنیا آورد."
به نظر میرسد بین سلولهای جنینی و بافت آسیبدیده مادر یک "گفتگوی مولکولی" برقرار میشود. سلولهای آسیبدیده قلب مادر سیگنالهای شیمیایی خاصی منتشر میکنند که سلولهای بنیادی جنینی را به سمت خود جذب میکنند. این سلولها سپس در بافت آسیبدیده مستقر شده و شروع به ترمیم آن میکنند.
توضیح پدیده پزشکی ناشناخته
این کشف میتواند توضیحی برای پدیدهای باشد که مدتهاست پزشکان را متحیر کرده است: چرا تقریباً نیمی از زنانی که در دوره بارداری دچار نارسایی قلبی میشوند، درست پس از زایمان به طور خودبهخودی بهبود مییابند؟ به نظر میرسد سلولهای جنینی نقش کلیدی در این بهبودی ایفا میکنند.
جفت: منبعی ارزشمند برای سلولهای بنیادی
یکی از جنبههای امیدوارکننده این تحقیق، منبع این سلولهای بنیادی است. جفت که معمولاً پس از زایمان به عنوان یک زائدۀ بیولوژیک دور انداخته میشود، میتواند به منبعی ارزشمند و بالقوه نامحدود برای سلولهای بنیادی تبدیل شود. هر ساله میلیونها جفت در سراسر جهان دور انداخته میشوند که میتوانند منبعی غنی برای سلولهای بنیادی باشند.
از آنجا که سلولهای بنیادی جنینی از جفت قابل استخراج هستند و احتمال واکنش ایمنی بدن در برابر آنها بسیار کم است، میتوانند گزینهای ایدهآل برای درمانهای ترمیمی باشند. این سلولها از نظر اخلاقی نیز نسبت به سلولهای بنیادی جنینی انسان مشکلات کمتری دارند.
فناوریهای نوین در خدمت پزشکی ترمیمی
انجماد و بانکداری سلولهای بنیادی
امروزه با پیشرفت فناوریهای نگهداری سلولهای بنیادی، امکان انجماد و ذخیرهسازی این سلولها در بانکهای تخصصی فراهم شده است. سلولهای بنیادی جفت میتوانند در دمای بسیار پایین (معمولاً ۱۹۶- درجه سانتیگراد در نیتروژن مایع) برای دههها نگهداری شوند بدون آنکه توانایی تکثیر و تمایز خود را از دست بدهند.
فرآیند بانکداری سلولهای بنیادی جفت شامل مراحل متعددی است: جمعآوری جفت بلافاصله پس از زایمان، استخراج سلولهای بنیادی در شرایط استریل، انجام آزمایشهای کنترل کیفیت، انجماد تدریجی با استفاده از cryoprotectants و در نهایت ذخیرهسازی در نیتروژن مایع.
روشهای تکثیر سلولهای بنیادی
تکثیر سلولهای بنیادی در محیط آزمایشگاه یکی دیگر از زمینههای پیشرفت علمی است. محققان با استفاده از محیطهای کشت تخصصی و فاکتورهای رشد میتوانند سلولهای بنیادی را به تعداد زیاد تکثیر کنند. این فرایند که "انبوهسازی سلولی" نامیده میشود، امکان تولید مقادیر کافی از سلولها برای درمانهای بالینی را فراهم میسازد.
تکنیکهای جدیدی مانند سیستمهای بیوراکتور سه بعدی، محیطهای کشت بدون سرم، استفاده از فاکتورهای رشد و کنترل دقیق شرایط فیزیکوشیمیایی محیط کشت، امکان تکثیر کارآمد سلولهای بنیادی را فراهم میکنند.
مهندسی بافت و پزشکی بازساختی
با ترکیب سلولهای بنیادی جنینی و فناوریهای مهندسی بافت، دانشمندان در حال توسعه روشهایی برای ساخت بافتهای قلبی در آزمایشگاه هستند. این بافتها میتوانند برای ترمیم مناطق آسیبدیده قلب مورد استفاده قرار گیرند. این رویکرد که به پزشکی بازساختی معروف است، نویدبخش تحولی اساسی در درمان بیماریهای قلبی است.
کاربردهای بالینی آینده
درمان نارسایی قلبی
سلولهای بنیادی جفتی میتوانند برای درمان بیماران مبتلا به نارسایی قلبی مورد استفاده قرار گیرند. این سلولها قادرند به منطقه آسیبدیده قلب مهاجرت کرده و بافت جدیدی تشکیل دهند. این رویکرد میتواند به بهبود عملکرد قلب و کیفیت زندگی بیماران منجر شود.
ترمیم پس از سکته قلبی
پس از سکته قلبی، بخشی از بافت قلب میمیرد و جای آن بافت اسکار تشکیل میشود. تزریق سلولهای بنیادی جفتی میتواند به ترمیم این بافت و بهبود عملکرد قلب کمک کند. این روش میتواند آسیبهای ناشی از سکته قلبی را تا حد زیادی جبران کند.
درمان بیماریهای عروقی
این سلولها میتوانند در تشکیل عروق خونی جدید مشارکت کرده و به درمان بیماریهای عروقی کمک کنند. این ویژگی به ویژه در درمان بیماران مبتلا به بیماریهای عروق محیطی و بیماریهای عروق کرونر قلب اهمیت دارد.
چالشها و مسیر پیش رو
چالشهای فنی
اگرچه این کشف بسیار امیدوارکننده است، اما محققان هشدار میدهند که راه زیادی تا استفاده بالینی از این یافتهها باقی است. چالشهای متعددی از جمله استانداردسازی روشهای استخراج و تکثیر سلولها، اطمینان از ایمنی درمان و انجام آزمایشهای بالینی گسترده پیش روی دانشمندان قرار دارد.
چالشهای اخلاقی و قانونی
استفاده از سلولهای بنیادی جنینی همواره با مسائل اخلاقی همراه بوده است. هرچند سلولهای جفتی از این نظر مشکلات کمتری دارند، اما همچنان نیازمند تنظیم مقررات و راهنماییهای اخلاقی دقیق هستند. ایجاد چارچوبهای قانونی مناسب برای استفاده از این سلولها ضروری است.
مسیر تحقیقات آینده
تحقیقات آینده باید بر روی بهینهسازی روشهای استخراج و تکثیر سلولها، درک مکانیسمهای دقیق تمایز سلولی، انجام مطالعات طولانیمدت ایمنی و اجرای آزمایشهای بالینی کنترل شده متمرکز شود. همکاری بینالمللی محققان میتواند سرعت پیشرفت در این زمینه را افزایش دهد.
چشمانداز آینده
این کشف نه تنها درک ما از رابطه مادر و جنین را متحول میکند، بلکه راههای جدیدی برای درمان بیماریهای قلبی پیش روی ما میگذارد. بیماریهای قلبی-عروقی همچنان عامل اصلی مرگومیر در جهان هستند و یافتن راههای مؤثر برای ترمیم بافت آسیبدیده قلب میتواند جان میلیونها نفر را نجات دهد.
پروفسور یاکوب تولار در این زمینه میگوید: "این اولین مطالعهای است که نقش سلولهای جنینی موجود در جفت را در ترمیم بافت قلب نشان میدهد و میتواند پایهای برای توسعه درمانهای جدید باشد."
دکتر دایانا بیانچی از دانشگاه بوستون نیز میافزاید: "تا به امروز، جامعه تحقیقاتی سلولهای بنیادی توجه چندانی به نقش سلولهای بنیادی جنینی در بدن مادر نداشته است. امیدوارم این مقاله زیبا محققان را بیدار کند و راه را برای تحقیقات بیشتر در این زمینه هموار سازد."
نتیجهگیری
کشف توانایی سلولهای بنیادی جنینی در ترمیم قلب مادر، گواه دیگری بر پیچیدگی و هوشمندی سیستمهای زیستی است. این یافته نه تنها درک ما از رابطه متقابل مادر و جنین را عمیقتر میکند، بلکه دریچهای به سوی روشهای درمانی نوین برای بیماریهای قلبی میگشاید.
شاید روزی نه چندان دور، با استفاده از سلولهای بنیادی جفت بتوانیم قلبهای آسیبدیده را ترمیم کنیم و زندگیهای بسیاری را نجات دهیم. این پیوند شگفتانگیز بین مادر و جنین، که زمانی تنها یک رابطه زیستی تصور میشد، اکنون به نمادی از امید برای میلیونها بیمار قلبی تبدیل شده است.
پایان مطلب./