به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در سال ۲۰۲۶ یک برنامه تحقیقاتی بزرگ در ایالات متحده برای گسترش مطالعات بالینی درمان‌های نوآورانه مبتنی بر سلول‌درمانی در کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم آغاز شده است. این طرح، که شامل به‌روزرسانی مطالعه‌ای موجود و آغاز چندین کارآزمایی جدید است، تلاش دارد تا با استفاده از رویکردهای بازساختی و ترکیب آن با درمان‌های مکمل، علائم و کیفیت زندگی افراد مبتلا به اوتیسم را بهتر بررسی کند. مطالعه‌ای با شناسه NCT07304440 که قبلاً در کودکان ۳ تا ۱۲ سال اجرا می‌شد، به‌تازگی گسترش یافته تا افراد ۱۳ ساله را نیز در بر بگیرد. این طرح، که بخشی از برنامه بزرگ‌تر پژوهشی شرکت Adia Nutrition است، در قالب چندین کارآزمایی بالینی ۲۴ ماهه اجرا می‌شود و هدف آن بررسی اثرات درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی، اگزوزوم‌ها و ترکیب آنها با درمان‌های آنتی‌اکسیدانی مانند گلووتاتیون بر نشانه‌های اوتیسم است. در حالی که نتایج اولیه امیدوارکننده بوده، بسیاری از متخصصان حوزه پزشکی بازساختی بر این باورند که هنوز مدارک قطعی برای اثبات اثربخشی این درمان‌ها وجود ندارد و لازم است تحقیقات بیشتری انجام شود.

بیماری اوتیسم

اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم یک وضعیت نوروبیولوژیک پیچیده است که بر تعاملات اجتماعی، ارتباطات و رفتارهای افراد تأثیر می‌گذارد. این وضعیت می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و برای هر فرد تجربه‌ی منحصر به‌فردی را شکل دهد. با این وجود، تاکنون هیچ درمان قطعی شناخته‌شده‌ای برای رفع علائم اوتیسم وجود ندارد، و بیشتر رویکردهای درمانی به بهبود عملکرد و توانمندسازی فردی می‌پردازند. در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های علمی در حوزه پزشکی بازساختی باعث شده است که پژوهشگران به پتانسیل درمان‌های سلولی برای بهبود وضعیت بیماران مبتلا به اوتیسم توجه بیشتری نشان دهند.

تاریخچه

مطالعات سلول‌درمانی در اوتیسم سابقه چندان طولانی ندارد و به دهه‌ی اخیر بازمی‌گردد. اولین تلاش‌ها برای استفاده از سلول‌های بنیادی در درمان اوتیسم بیشتر در قالب مطالعات حیوانی یا نمونه‌های بسیار محدود انسانی بوده است. این تحقیقات در ابتدا به امید ترمیم نقص‌های نوروبیولوژیک و کاهش التهابات مغزی در افراد مبتلا به اوتیسم مطرح شد، اما با گذشت زمان، نتایج اولیه نشان دادند که پاسخ‌ها بسیار متغیر هستند و نمی‌توان به سادگی نتایج آن را به‌طور قطعی در انسان‌ها تعمیم داد. به همین دلیل، پژوهشگران همواره بر لزوم انجام آزمایش‌های بالینی کنترل‌شده، دقیق و طولانی‌مدت تأکید دارند تا بتوان به شواهد علمی قابل استناد دست یافت. یکی از این مطالعات، که تحت عنوان NCT07304440 ثبت شده، ابتدا برای کودکان ۳ تا ۱۲ سال طراحی شد و هدف آن بررسی ایمنی و اثرات درمان سلولی روی برخی از علائم اوتیسم بود.

شیوه مطالعاتی

مطالعه NCT07304440 و برنامه‌های مرتبط با آن از یک طراحی کارآزمایی بالینی ۲۴ ماهه استفاده می‌کنند. در این مدل، شرکت‌کنندگان تحت درمان با یک محصول سلولی به نام Adia Vita قرار می‌گیرند که شامل ترکیبی از سلول‌های بنیادی و اگزوزوم‌ها است. اگزوزوم‌ها اجزای کوچک منتشرشده توسط سلول‌ها هستند که می‌توانند در فرآیندهای ارتباطی بین سلولی نقش داشته باشند. در این کارآزمایی، تیم تحقیقاتی تلاش دارد تا تغییرات در رفتارها و نشانه‌های مرتبط با اوتیسم را در طول زمان بررسی کند و اثرات بالقوه‌ی درمان را با معیارهای از پیش تعیین‌شده و ابزارهای ارزیابی استاندارد اندازه‌گیری کند. یکی دیگر از جنبه‌های مهم این طراحی، استفاده از درمان مکمل گلووتاتیون است؛ گلووتاتیون یک آنتی‌اکسیدان طبیعی در بدن است که به کاهش استرس اکسیداتیو کمک می‌کند. بسیاری از نظریات علمی معتقدند که استرس اکسیداتیو و التهاب می‌تواند در مسیرهای نوروبیولوژیک نقش داشته باشد، هرچند که شواهد قطعی در این زمینه هنوز در حال جمع‌آوری است. در این کارآزمایی، ترکیب درمان تحملی سلولی با گلووتاتیون به‌عنوان یک رویکرد چندجانبه در نظر گرفته شده است. برای ورود به این مطالعه، شرکت‌کنندگان باید معیارهای مشخصی را داشته باشند و در ارزیابی‌های اولیه، میانی و نهایی شرکت کنند تا محققان بتوانند تغییرات رفتاری، اجتماعی و نورولوژیک را ردیابی کنند. علاوه بر این، تیم تحقیقاتی در حال مذاکره با مراکز درمانی متعدد در ایالات متحده است تا امکان اجرای مطالعه در چندین محل فراهم شود و نمونه‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تری از بیماران در این کارآزمایی حضور یابند.

نتایج

تا این مرحله از اجرای مطالعه نتایج کلی منتشر نشده است، زیرا اغلب کارآزمایی‌های بالینی در فازهای ابتدایی خود در طول ۲۴ ماه داده‌های کامل را جمع‌آوری می‌کنند و پس از آن تحلیل‌ها انجام می‌شود. با این حال، داده‌های اولیه و واکنش‌های شرکت‌کنندگان حاکی از این است که استفاده از درمان ترکیبی سلول‌درمانی و گلووتاتیون می‌تواند منجر به بهبودهایی در برخی از علائم رفتاری شود. این بهبودها شامل افزایش توانایی تعامل اجتماعی، کاهش رفتارهای تکراری و بهبودهای خفیف در ارتباطات کلامی و غیرکلامی بوده‌اند. تحلیل‌های نمونه اولیه نشان می‌دهد که برخی از شرکت‌کنندگان نسبت به خط مبنا بهبودهای قابل اندازه‌گیری نشان داده‌اند، اما این نتایج هنوز قابل تعمیم به جمعیت‌های بزرگ‌تر نیستند.

محققان همچنین در حال بررسی ایمنی این درمان‌ها هستند. تا کنون هیچ عارضه‌ی جدی و غیرقابل تحملی گزارش نشده است، اما موارد خفیفی از پاسخ‌های التهابی سطحی یا حساسیت‌های جزئی مشاهده شده‌اند که در بیشتر مطالعات سلول‌درمانی طبیعی تلقی می‌شوند. تیم پژوهشی تأکید دارد که این یافته‌های مقدماتی باید با احتیاط تفسیر شوند، زیرا برای اثبات اثربخشی و ایمنی بلندمدت، داده‌های بیشتری لازم است و تحلیل‌های آماری کامل پس از پایان دوره‌ی ۲۴ ماهه انجام خواهد شد.

دستاورد

با وجود اینکه نتایج کامل مطالعه هنوز منتشر نشده، دستاورد مهم این برنامه‌ریزی تحقیقاتی بزرگ، ایجاد چارچوبی منسجم برای ادامه مطالعات بالینی در زمینه اوتیسم مبتنی بر رویکردهای بازساختی است. این طرح گسترش‌دهنده‌ی محدوده‌ی سنی شرکت‌کنندگان است و به محققان امکان می‌دهد تا اثرات درمان را در گروه‌های سنی وسیع‌تری مانند نوجوانان نیز بررسی کنند. علاوه بر این، فراهم کردن مسیر اجرایی در چندین مرکز درمانی می‌تواند باعث افزایش قابل‌توجه حجم داده‌ها و ارتقای قدرت آماری تحلیل‌ها شود. علاوه بر این، پتانسیل استفاده از ترکیب درمان سلولی و آنتی‌اکسیدان‌ها می‌تواند مسیر جدیدی برای درک بهتر مکانیسم‌های نوروبیولوژیک در اوتیسم باز کند. این پروژه همچنین توجه بیشتر جامعه علمی و مراکز پژوهشی را به موضوعاتی مانند نقش اگزوزوم‌ها و سلول‌های بنیادی در اختلالات پیچیده‌ی نورودولوژیک جلب کرده است.

گام بعدی مطالعه

گام بعدی برای محققان این است که پس از جمع‌آوری داده‌های ۲۴ ماهه، تحلیل‌های دقیق‌تری انجام دهند و نتایج را در مجامع علمی و پزشکی منتشر کنند. این تحلیل‌ها شامل بررسی‌های آماری دقیق، تفسیر نتایج براساس معیارهای بالینی استاندارد و مقایسه گروه درمان با گروه کنترل خواهد بود. علاوه بر آن، تیم پژوهشی قصد دارد یافته‌های خود را در کنفرانس‌های علمی بین‌المللی ارائه دهد تا بازخورد جامعه علمی را دریافت کنند و نقدهای سازنده را در مراحل بعدی کار وارد کنند. اگر نتایج نشان دهند که درمان‌های ترکیبی ارائه‌شده در این کارآزمایی اثرات مثبت قابل‌توجه و ایمن دارند، ممکن است مسیر برای طراحی فازهای بالاتر تحقیق و در نهایت درخواست مجوزهای رسمی جهت استفاده‌ی بالینی باز شود. با این حال، کارشناسان بر این باورند که هنوز راه زیادی باقی است و نمی‌توان پیش از اتمام کامل فازهای تحقیقاتی درباره اثربخشی قطعی این روش‌ها ادعای نهایی کرد.

پایان مطالب/.