به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، شرکت زیست فناوری NatureCell America موفق به دریافت مجوز Investigational New Drug از سازمان غذا و داروی آمریکا برای آغاز فاز یک کارآزمایی بالینی درمان AstroStem-AU شده است. این درمان که از سلول‌های  بنیادی مزانشیمی مشتق از بافت چربی خود بیمار ساخته میشود، نخستین رویکرد سلول درمانی تأیید شده توسط نهاد نظارتی برای اختلال طیف اوتیسم در جمعیت بزرگسال در جهان محسوب میشود. در تاریخ ۱۵ آوریل ۲۰۲۶، شرکت زیستفناوری NatureCell America، زیرمجموعه شرکت NatureCell کره جنوبی، اعلام کرد که سازمان غذا و داروی آمریکا درخواست IND این شرکت برای آغاز کارآزمایی بالینی فاز یک داروی سلول‌های  بنیادی AstroStem-AU را تأیید کرده است. این نخستین بار است که یک درمان سلول‌های  بنیادی برای اوتیسم بزرگسالان مجوز ورود به فاز بالینی را دریافت میکند و نقطه عطفی مهم در تاریخ پزشکی بازساختی برای بیماریهای عصبی تحولی به شمار میرود.

اختلال طیف اوتیسم

اختلال طیف اوتیسم یک اختلال عصبی تحولی پیچیده است که با نقص در تعاملات اجتماعی، ارتباطات و وجود رفتارهای تکراری و محدود مشخص میشود. این اختلال در طول عمر فرد تداوم داشته و تأثیر عمیقی بر کیفیت زندگی، استقلال فردی و توانایی مشارکت اجتماعی بیماران میگذارد. در حالی که مداخلات رفتاری و توانبخشی میتوانند به مدیریت علائم کمک کنند، تا به امروز هیچ درمان دارویی یا سلولی تأیید شدهای که به مکانیسمهای زمینهای این اختلال بپردازد، وجود ندارد. این خلأ درمانی به ویژه در جمعیت بزرگسال مبتلا به اوتیسم که تعداد آنها در ایالات متحده حدود یک تا دو درصد از جمعیت بزرگسال را تشکیل میدهد، به شدت احساس میشود.

تاریخچه پژوهش

پژوهش در زمینه استفاده از سلول‌های  بنیادی برای درمان اوتیسم حدود دو دهه پیش آغاز شد. مطالعات اولیه عمدتاً بر روی سلول‌های  بنیادی خون بند ناف متمرکز بود. یکی از معروفترین مطالعات اولیه، کارآزمایی فاز یک دانشگاه دوک بود که در آن از سلول‌های  بنیادی مزانشیمی مشتق از خون بند ناف در کودکان مبتلا به اوتیسم استفاده شد. در این مطالعه، کودکان دوزهای یک میلیون سلول به ازای کیلوگرم وزن بدن یا دو میلیون سلول به ازای کیلوگرم را به صورت وریدی دریافت کردند. نتایج نشاندهنده امکانپذیری و ایمنی این روش بود و برخی کودکان بهبودهایی را در معیارهای بالینی نشان دادند. شرکت NatureCell پیش از این، تجربه موفقیتآمیزی در انجام کارآزماییهای بالینی با تأیید FDA برای درمان بیماری آلزایمر با استفاده از روش مشابه تزریق وریدی تکراری سلول‌های  بنیادی مزانشیمی مشتق از بافت چربی داشته است. این تجربه بالینی ارزشمند، زیربنای مهمی برای طراحی و اجرای کارآزمایی فعلی در اوتیسم بزرگسالان فراهم کرده است.

روش مطالعه و شیوه مداخله

کارآزمایی بالینی AstroStem-AU به عنوان یک مطالعه فاز یک، تک مرکزی، باز و با افزایش تدریجی دوز طراحی شده است. هدف اولیه این مطالعه، ارزیابی ایمنی و تحمل پذیری درمان در بزرگسالان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم است. اهداف ثانویه شامل بررسی نشانه‌های اولیه اثربخشی، از جمله تغییرات در رفتار، عملکرد شناختی و کیفیت زندگی بیماران میشود. نوع سلول مورد استفاده در این درمان، سلول‌های  بنیادی مزانشیمی است که از بافت چربی خود بیمار به روش لیپوساکشن از ناحیه شکم یا ران استخراج میشود. فرایند درمان با استخراج بافت چربی از بیمار آغاز میشود. سلول‌های  استخراج شده به آزمایشگاه GMP منتقل شده و تحت شرایط کنترل شده کشت و تکثیر مییابند. برنامه درمانی شامل ده نوبت تزریق وریدی تکراری است و هر نوبت تزریق حدود سی تا شصت دقیقه به طول میانجامد. مکانیسم اثر پیشنهادی سلول‌های  بنیادی مزانشیمی در اوتیسم شامل چند مسیر است. مدولاسیون ایمنی به این معنا که این سلولها توانایی تنظیم پاسخهای ایمنی را دارند و در بسیاری از بیماران مبتلا به اوتیسم، شواهدی از التهاب مزمن عصبی وجود دارد که MSCs با ترشح فاکتورهای ضدالتهابی میتوانند این التهاب را کاهش دهند. اثرات پاراکرین به این صورت که بر خلاف تصور اولیه، سلول‌های  MSCs عمدتاً از طریق ترشح مولکولهای سیگنالدهنده به نام وزیکولهای خارج سلولی و اگزوزومها اثر میکنند. این مولکولها شامل فاکتورهای رشد، میکروRNAها و سیتوکینها هستند که بر سلول‌های  مجاور تأثیر میگذارند. همچنین حفاظت عصبی از طریق ترشح فاکتورهای نوروتروفیک و افزایش انعطافپذیری سیناپسی از دیگر مکانیسمهای پیشنهادی هستند.

نتایج و دستاوردها

نقطه پایانی اولیه این کارآزمایی، ارزیابی ایمنی و تحملپذیری درمان است. محققان عوارض جانبی، رویدادهای نامطلوب، رویدادهای نامطلوب جدی و تغییرات در علائم حیاتی و پارامترهای آزمایشگاهی را در طول دوره مطالعه ثبت خواهند کرد. نقاط پایانی ثانویه شامل ارزیابی نشانههای اولیه اثربخشی از طریق ابزارهای استاندارد شده مانند مقیاس پاسخگویی اجتماعی، مقیاس رفتاری تکراری، پرسشنامه کیفیت زندگی و ارزیابی شناختی است. دستاوردهای این کارآزمایی عبارتند از نخستین درمان سلول‌های  بنیادی برای اوتیسم بزرگسالان با مجوز FDA. همچنین شرکت قصد دارد همزمان با پیشرفت کارآزمایی، درخواست دریافت تعیینکننده RMAT را به FDA ارائه دهد که در صورت اعطای این وضعیت، شرکت قادر خواهد بود از مسیرهای تسریعشده توسعه و تأیید نهایی بهرهمند شود. از آنجا که این درمان از سلول‌های  خود بیمار استفاده میکند، خطر پسزدگی ایمنی وجود ندارد و میتوان آن را نمونهای از پزشکی دقیق در نظر گرفت. با وجود هیجانانگیز بودن این دستاورد، لازم است به چند محدودیت و چالش مهم اشاره شود. این یک کارآزمایی فاز یک است و هدف اصلی آن ارزیابی ایمنی است، نه اثربخشی قطعی. کارآزماییهای فاز یک معمولاً تعداد محدودی بیمار را شامل میشوند که برای نتیجهگیری قطعی در مورد اثربخشی کافی نیست. طراحی باز به این معناست که هم بیماران و هم محققان میدانند چه درمانی دریافت میشود که میتواند منجر به سوگیری در ارزیابی نتایج به ویژه در معیارهای ذهنی شود. اوتیسم یک اختلال با طیف وسیعی از فنوتیپها و احتمالاً مکانیسمهای زمینهای متفاوت است که این تنوع میتواند پاسخ به درمان را تحت تأثیر قرار دهد.

گامهای بعدی مطالعه

در گامهای فوری طی شش تا دوازده ماه آینده، شرکت فرایند جذب و غربالگری بیماران واجد شرایط را آغاز خواهد کرد. انتظار میرود فاز یک این کارآزمایی حدود دوازده تا هجده ماه به طول انجامد و پس از تکمیل، دادههای ایمنی به FDA ارسال خواهد شد. در برنامه میانمدت طی یک تا سه سال آینده، همزمان با جمعآوری دادههای اولیه اثربخشی، شرکت درخواست تعیینکننده RMAT را به FDA ارائه خواهد داد. در صورت تأیید ایمنی و مشاهده نشانههای مثبت اثربخشی، فاز دو با طراحی تصادفیسازی شده، دوسوکور و با گروه کنترل دارونما طراحی خواهد شد. در برنامه بلندمدت طی سه تا هفت سال آینده، فاز سه که شامل تعداد بیشتری بیمار و مراکز چندگانه است، برای تأیید نهایی اثربخشی ضروری است. در صورت موفقیت در تمام فازها، شرکت درخواست Biological License Application را به FDA ارائه خواهد داد. انتظار میرود در صورت دریافت تأیید نهایی، اولین محصول تجاری حدود سال ۲۰۳۰ تا ۲۰۳۲ وارد بازار شود.

پایان مطلب/.