یادداشت
نتایج امیدوارکننده استفاده از سلولهای بنیادی جفت برای درمان همزمان زخم پای دیابتی و آسیبهای عصبی
پژوهشگران در یک مطالعه انسانی جدید، با استفاده از سلولهای بنیادی مشتق از جفت انسان، توانستند در یک دوره ششماهه بهبود زخم پای دیابتی را در هر ۱۰ شرکتکننده مشاهده کنند.
امتیاز:
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، زخم پای دیابتی یکی از جدیترین عوارض بیماری دیابت است که در بسیاری از موارد، به دلیل اختلال در خونرسانی و آسیب اعصاب محیطی، به زخمهای مزمن و مقاوم به درمان تبدیل میشود. در چنین شرایطی، روشهای درمانی متداول همیشه قادر به بازگرداندن سلامت بافت و عملکرد طبیعی اندام نیستند و برخی بیماران در معرض عفونتهای شدید و حتی قطع عضو قرار میگیرند. اکنون نتایج یک مطالعه انسانی منتشرشده در نوامبر ۲۰۲۶ در مجله Stem Cells Translational Medicine نشان میدهد که استفاده موضعی از سلولهای بنیادی مشتق از جفت میتواند رویکردی امیدوارکننده برای ترمیم زخمهای مزمن و بهبود همزمان برخی اختلالات عصبی مرتبط با دیابت باشد. در این پژوهش، ۱۰ بیمار مبتلا به زخم پای دیابتی و نوروپاتی محیطی، دوزهای متفاوتی از سلولهای بنیادی جفت دریافت کردند. بر اساس نتایج، زخم هر ۱۰ بیمار تا شش ماه پس از درمان بسته شد و در ۹ بیمار از ۱۰ بیمار، حس محافظتی طبیعی پا تا ماه دوازدهم مشاهده شد. اگرچه این یافتهها امیدوارکنندهاند، تعداد محدود شرکتکنندگان و نبود گروه کنترل نشان میدهد که برای تأیید اثربخشی این روش، مطالعات بالینی بزرگتر و کنترلشده ضروری است.
مقدمه: چرا درمان زخم پای دیابتی همچنان یک چالش پزشکی است؟
دیابت شیرین از مهمترین بیماریهای مزمن در جهان محسوب میشود و افزایش شیوع آن، بار قابلتوجهی بر نظامهای سلامت تحمیل کرده است. یکی از پیچیدهترین عوارض این بیماری، ایجاد زخمهای مزمن در پا است؛ عارضهای که معمولاً در نتیجه تعامل چند اختلال زیستی شکل میگیرد و صرفاً به آسیب سطحی پوست محدود نمیشود. در بیماران مبتلا به دیابت، افزایش طولانیمدت قند خون میتواند به عروق خونی کوچک و بزرگ آسیب برساند و جریان خون در اندامهای انتهایی، بهویژه پاها، را مختل کند. همزمان، آسیب به اعصاب محیطی موجب کاهش حس درد، فشار و دما میشود. در نتیجه، بیمار ممکن است متوجه ایجاد یک زخم کوچک، تاول یا آسیب ناشی از کفش نامناسب نشود. این آسیبهای اولیه در شرایطی که خونرسانی و توان ترمیم بافت کاهش یافته است، میتوانند به زخمهای عمیق و مزمن تبدیل شوند. نوروپاتی محیطی دیابتی نیز یکی از عوامل اصلی تشدید این وضعیت است. کاهش حس محافظتی پا باعث میشود آسیبهای مکرر بدون آنکه بیمار متوجه آنها شود، ادامه پیدا کنند. از سوی دیگر، اختلال در عملکرد عروق و پاسخهای التهابی، روند ترمیم زخم را با مشکل مواجه میکند. بنابراین، درمان مؤثر این عارضه تنها به بستهشدن سطح زخم محدود نیست؛ بلکه بازسازی بافت، بهبود شرایط عروقی و حفظ یا بازیابی عملکرد عصبی نیز اهمیت دارد.
شیوه مطالعاتی: تزریق موضعی سلولهای بنیادی جفت در بافت آسیبدیده
هدف اصلی مطالعه، بررسی ایمنی و امکان استفاده از سلولهای بنیادی مشتق از جفت انسان برای درمان همزمان زخم پای دیابتی و نوروپاتی محیطی بود. پژوهش از نوع مطالعه مداخلهای آیندهنگر، بدون گروه کنترل و با افزایش تدریجی دوز بود. بنابراین، در درجه نخست برای بررسی ایمنی روش طراحی شده بود و ارزیابی اثربخشی آن جنبه اکتشافی داشت. در این مطالعه، ۱۰ بیمار مبتلا به زخمهای مزمن پا وارد پژوهش شدند. زخمهای آنها با وجود دریافت مراقبتهای درمانی استاندارد، دستکم به مدت سه ماه بهبود نیافته بود. اندازه زخمها بین ۱۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر مربع متغیر بود. بیماران در محدوده سنی ۴۰ تا ۷۴ سال قرار داشتند. سلولهای مورد استفاده از جفتهای سالم انسان پس از زایمان طبیعی تهیه شدند. جداسازی و آمادهسازی این سلولها بر اساس یک پروتکل مصوب در مؤسسه پزشکی ویک فارست انجام شد. سپس فرآورده سلولی برای استفاده در مطالعه بالینی به نیکاراگوئه منتقل شد. این مطالعه با مجوزهای اخلاقی و نظارتی مربوطه و پس از دریافت رضایت آگاهانه از شرکتکنندگان انجام گرفت. یکی از ویژگیهای مهم روش درمانی، نحوه توزیع سلولها در نواحی مختلف پا بود. برخلاف برخی مطالعات قبلی که سلولها را بهصورت تزریق عضلانی تجویز کرده بودند، در این پژوهش از تزریق موضعی در چند ناحیه استفاده شد. سلولها در اطراف زخم، داخل بستر زخم و در امتداد مسیر شریانهای اصلی پا تزریق شدند. برای بررسی اثر دوزهای مختلف، بیماران در سه گروه قرار گرفتند. چهار بیمار ۳۰ میلیون سلول، سه بیمار ۴۰ میلیون سلول و سه بیمار ۶۰ میلیون سلول دریافت کردند. در مجموع، این طراحی امکان ارزیابی اولیه تحملپذیری دوزهای متفاوت را فراهم کرد.
نتایج: بستهشدن زخم در تمام بیماران و بهبود حس محافظتی پا
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، مشاهده روند بهبود زخم در تمام ۱۰ شرکتکننده بود. بر اساس نتایج گزارششده، بستهشدن کامل زخم در دو بیمار از همان ماه دوم مشاهده شد و تا پایان ماه ششم، هر ۱۰ بیمار به بستهشدن کامل زخم دست یافتند. این یافته از نظر بالینی اهمیت دارد؛ زیرا بیماران انتخابشده در مطالعه، افرادی بودند که زخمهای آنها با وجود دریافت درمان استاندارد، حداقل سه ماه بهبود نیافته بود. افزون بر این، در برخی بیماران، زخمها با نمایانشدن ساختارهای عمقی مانند تاندون همراه بودند. گزارش پژوهش نشان داد که در این موارد نیز پوشش بافت نرم و بستهشدن زخم اتفاق افتاد. میانگین زمان بستهشدن زخم در گروه دریافتکننده ۳۰ میلیون سلول، حدود ۲٫۵ ماه بود. این مقدار در گروه ۴۰ میلیون سلولی حدود ۴٫۷ ماه و در گروه ۶۰ میلیون سلولی حدود ۵ ماه گزارش شد. با این حال، نباید از این اعداد نتیجه گرفت که دوز پایینتر الزاماً مؤثرتر است؛ زیرا تعداد بیماران هر گروه بسیار کم بود و اندازه و ویژگیهای اولیه زخمها نیز تفاوت داشت. در نتیجه، مطالعه برای مقایسه قطعی اثربخشی دوزها طراحی نشده بود.
ایمنی درمان: آیا تزریق سلولهای جفت با عارضه جدی همراه بود؟
یکی از اهداف اصلی پژوهش، بررسی ایمنی تزریق موضعی سلولهای بنیادی جفت بود. نتایج نشان داد که درمان در هر سه سطح دوز، تحملپذیری مناسبی داشت و هیچ عارضه جدی مرتبط با تزریق سلولها گزارش نشد. بیماران پس از تزریق به مدت ۲۴ ساعت در بیمارستان تحت پایش قرار گرفتند. واکنشهای احتمالی شامل حساسیت، بثورات پوستی، خونریزی، عفونت و عوارض ترومبوآمبولیک بررسی شدند. همچنین وضعیت فشار خون، ضربان قلب و تعداد تنفس بیماران مورد ارزیابی قرار گرفت. یکی از علائمی که در تمام شرکتکنندگان گزارش شد، احساس تورم در پای درمانشده بود که تا روز بعد برطرف شد. در دوره پیگیری ۱۲ ماهه نیز عوارض جدی مرتبط با درمان، از جمله عفونت، هماتوم یا واکنش پوستی گزارش نشد. این یافتهها از نظر ارزیابی اولیه ایمنی امیدوارکننده هستند، اما باید توجه داشت که مطالعه تنها ۱۰ شرکتکننده داشته است. بنابراین، نبود عارضه جدی در چنین جمعیت کوچکی به معنای اثبات ایمنی کامل یا رد احتمال عوارض نادر در جمعیتهای بزرگتر نیست.
گام بعدی مطالعه: از نتایج امیدوارکننده تا کارآزماییهای کنترلشده
با وجود نتایج قابلتوجه، این پژوهش را باید یک مطالعه اولیه انسانی دانست، نه یک درمان اثباتشده برای زخم پای دیابتی. نبود گروه کنترل، تعداد محدود بیماران، تفاوت اندازه و شدت زخمها و محدودیت در مقایسه دوزها از جمله عواملی هستند که تفسیر نتایج را محدود میکنند. در مطالعات آینده لازم است تعداد بیشتری از بیماران در قالب کارآزماییهای تصادفیسازیشده و کنترلشده بررسی شوند. مقایسه مستقیم تزریق سلولهای بنیادی جفت با مراقبت استاندارد از زخم میتواند مشخص کند که چه میزان از بهبود مشاهدهشده واقعاً به مداخله سلولی مربوط است.همچنین، تعیین بهترین دوز، تعداد دفعات تزریق و محل مناسب تجویز سلولها از موضوعات مهم پژوهشهای بعدی خواهد بود. یکی دیگر از پرسشهای اساسی، دوام اثر درمان است. اگرچه پیگیری ۱۲ ماهه در مطالعه حاضر اطلاعات اولیه ارزشمندی فراهم کرده است، بررسی طولانیمدتتر بیماران برای تعیین میزان عود زخم، پایداری بهبود حسی و احتمال بروز عوارض دیررس ضروری است. آینده این فناوری به توانایی پژوهشگران در تبدیل نتایج امیدوارکننده اولیه به شواهد بالینی قابل اعتماد وابسته خواهد بود.
پایان مطالب/.