کلینیکهای غیرمجاز سلولدرمانی با ارائه درمانهای اثباتنشده و استفاده از روشهای خطرناک، نه تنها سلامت بیماران را به شدت تهدید میکنند، بلکه اعتماد عمومی به تحقیقات معتبر سلولهای بنیادی را نیز تحت تأثیر قرار میدهند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در سالهای اخیر، بحث درباره استفاده از سلولهای بنیادی برای درمان بیماریها به یکی از موضوعات داغ در حوزه پزشکی تبدیل شده است. این سلولها به دلیل توانایی خود در بازسازی بافتهای آسیبدیده، امیدهای زیادی را در میان بیماران و محققان زنده کردهاند. اما در کنار این پیشرفتها، ظهور کلینیکهای غیرمجاز و درمانهای اثباتنشده، بهویژه در زمینههایی مثل کووید-۱۹، نگرانیهای جدی را به دنبال داشته است.
ظهور کلینیکهای غیرمجاز: تهدیدی برای سلامت عمومی
کلینیکهای غیرمجاز سلول بنیادی در نقاط مختلف جهان، از جمله ایالات متحده، به سرعت در حال گسترش هستند. این مراکز اغلب با وعدههای اغواکننده برای درمان بیماریهای صعبالعلاج مثل پارکینسون، دیستروفی عضلانی، و حتی کووید-۱۹، بیماران را جذب میکنند. طبق گزارشها، در آمریکا بیش از ۵۷۰ کسبوکار بهطور مستقیم به مصرفکننده خدمات سلول درمانی ارائه میدهند، بدون اینکه مجوزهای لازم از سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) را داشته باشند. این کلینیکها معمولاً از روشهایی مثل تزریق سلولهای بنیادی مشتقشده از چربی (SVF) استفاده میکنند که نه تنها تأییدیه علمی ندارند، بلکه میتوانند عوارض جدی مثل عفونت، آمبولی، و حتی کوری را به دنبال داشته باشند.
یکی از مشکلات اصلی این است که این کلینیکها اغلب اطلاعات نادرست ارائه میدهند. مثلاً، آنها ممکن است ادعا کنند که درمانهایشان در حال آزمایش است، اما هیچکدام در آزمایشهای بالینی تأییدشده شرکت نکردهاند. این موضوع باعث شده که بیماران با پرداخت هزینههای بالا، از ۵۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ دلار، خود را در معرض خطر قرار دهند، بدون اینکه بیمه هزینهها را پوشش دهد. در برخی موارد، این درمانها حتی به نابینایی منجر شدهاند، بهویژه وقتی تزریقها بهطور نادرست در چشم انجام شده باشند.
بازاریابی مستقیم به مصرفکننده: ابزار جذب بیماران
یکی از راههای اصلی گسترش این کلینیکها، بازاریابی مستقیم به مصرفکننده است. این مراکز از وبسایتها، ویدئوهای تبلیغاتی، و حتی مشاورههای تلفنی رایگان استفاده میکنند تا بیماران را متقاعد کنند. برای مثال، یک کلینیک در کلرادو با تبلیغ "اگزوزومهای سلول بنیادی مزانشیمی" بهعنوان یک مهارکننده ویروسی و تقویتکننده سیستم ایمنی، هزینههای ۳۰۰۰ دلار برای هر فرد و تخفیف برای خانوادهها را پیشنهاد داده است. این تبلیغات اغلب با اشاره به مطالعات کوچک و غیرقابلاعتماد، مثل یک مطالعه چینی درباره کووید-۱۹، سعی در جلب اعتماد دارند.
در برخی موارد، این کلینیکها از ترس و اضطراب عمومی، بهویژه در زمان همهگیریها، بهرهبرداری میکنند. مثلاً در زمان پاندمی کووید-۱۹، برخی کسبوکارها ادعا کردند که سلولهای بنیادی میتوانند آسیب ریه را ترمیم کنند یا از ابتلا به ویروس جلوگیری کنند. این ادعاها، که هیچ پایه علمی محکمی ندارند، بیماران را به پرداخت مبالغ هنگفت ترغیب کردهاند، در حالی که هیچ مدرکی برای اثربخشی این روشها وجود ندارد.
خطرات درمانهای اثباتنشده
درمانهای غیرمجاز سلول بنیادی میتوانند عوارض جبرانناپذیری داشته باشند. گزارشها نشان دادهاند که تزریق نادرست سلولها ممکن است به التهاب شدید، عفونت، یا حتی مرگ منجر شود. در یک مورد، سه بیمار در آمریکا پس از تزریق دوطرفه سلولهای بنیادی در چشم، نابینا شدند. این عوارض به دلیل استفاده از روشهای غیراستاندارد و عدم رعایت پروتکلهای بهداشتی رخ داد. همچنین، چون این درمانها تحت نظارت دقیق نیستند، بیماران اغلب از خطرات احتمالی آگاه نمیشوند.
یکی دیگر از مشکلات، استفاده از مواد شیمیایی مثل آنزیمها یا مواد شوینده در فرآیند جداسازی سلولها است که میتواند سمیت ایجاد کند. این موضوع باعث شده که سازمان غذا و داروی آمریکا بارها هشدار دهد که چنین محصولاتی بهعنوان "محصولات حداقل دستکاریشده" طبقهبندی نمیشوند و نیاز به تأیید رسمی دارند. با این حال، بسیاری از کلینیکها این قوانین را نادیده میگیرند و بیماران را فریب میدهند.
کلینیکهای غیرمجاز در زمان کووید-۱۹
در زمان همهگیری کووید-۱۹، کلینیکهای غیرمجاز فرصت را غنیمت شمردند و درمانهای سلول بنیادی را بهعنوان راهحلی برای بهبود ریهها یا تقویت سیستم ایمنی تبلیغ کردند. یک کلینیک در پنسیلوانیا مدعی شد که تزریق سلولهای مزانشیمی میتواند سلامت ریه را در بیماران کووید-۱۹ بهبود بخشد و حتی با استناد به یک مطالعه کوچک چینی، این ادعا را تقویت کرد. اما این مطالعه هیچگاه بهعنوان درمان استاندارد تأیید نشد.
برخی کلینیکها حتی روشهای عجیبی مثل ارسال اگزوزومها به خانه بیماران با استفاده از یخ خشک پیشنهاد دادند. بیماران باید این مواد را با دستگاههای بخور در خانه استفاده میکردند، بدون اینکه آموزش کافی ببینند یا از عوارض احتمالی آگاه شوند. این روشها نه تنها بیاثرند، بلکه میتوانند خطراتی مثل التهاب ریه یا واکنشهای آلرژیک را افزایش دهند.
مدلهای کسبوکار فرامرزی
بعضی از کلینیکهای آمریکایی برای فرار از نظارتهای محلی، با مراکز خارج از کشور همکاری میکنند. مثلاً یک شرکت در کلرادو سلولهای بنیادی را به جزایر کیمن ارسال میکند تا درمانهایی برای کووید-۱۹ ارائه دهد. این مدل کسبوکار به آنها اجازه میدهد از قوانین سختگیرانه آمریکا دور بمانند، اما بیماران همچنان در معرض خطر هستند، چون این درمانها در محیطهای کنترلشده انجام نمیشوند.
بیوبانکینگ بهعنوان "بیمه زیستی"
یکی دیگر از تاکتیکهای این کلینیکها، تبلیغ بیوبانکینگ یا ذخیرهسازی سلولهای بنیادی بهعنوان "بیمه زیستی" برای آینده است. آنها به افراد سالم پیشنهاد میدهند که سلولهای خود را برای استفاده در صورت ابتلا به کووید-۱۹ ذخیره کنند. یک کلینیک در آلاباما ادعا کرد که داشتن سلولهای منجمد میتواند در صورت ابتلا به ویروس نجاتبخش باشد. این روش نه تنها هزینهبر است، بلکه هیچ تضمینی برای کارایی آن در آینده وجود ندارد.
نقش نهادهای نظارتی و چالشها
نهادهایی مثل سازمان غذا و داروی آمریکا و سازمانهای بینالمللی سعی کردهاند با صدور هشدارها و راهنماییها، جلوی فعالیتهای غیرمجاز را بگیرند. سازمان غذا و داروی آمریکا اعلام کرده که محصولات مشتقشده از بافت چربی، مثل SVF، به دلیل دستکاری شیمیایی، نمیتوانند بهعنوان محصولات بیولوژیکی ساده طبقهبندی شوند. با این حال، اجرای این قوانین دشوار است، چون تعریف "حداقل دستکاری" هنوز مبهم است و کلینیکها از این ابهام سوءاستفاده میکنند.
در سال ۲۰۱۵، سازمان غذا و داروی آمریکا راهنماییهایی منتشر کرد که استفاده از SVF را برای درمان بیماریهایی مثل آرتروز یا پارکینسون غیرقانونی اعلام کرد، اما بسیاری از کلینیکها همچنان به کار خود ادامه میدهند. این نشان میدهد که نیاز به نظارت دقیقتر و جریمههای سنگینتر احساس میشود.
تأثیر بر پیشرفت تحقیقات معتبر
یکی از نگرانیهای اصلی این است که فعالیت کلینیکهای غیرمجاز میتواند به اعتماد عمومی به تحقیقات سلول بنیادی آسیب بزند. اگر یک فاجعه ناشی از درمانهای غیرمجاز رخ دهد، ممکن است مردم و سیاستگذاران نسبت به کل این حوزه بدبین شوند. این موضوع میتواند بودجه و حمایت از تحقیقات معتبر را کاهش دهد، که در نهایت به ضرر بیماران واقعی است.
راهکارها و توصیهها برای بیماران
برای محافظت از خود، بیماران باید قبل از هر درمان، مجوزهای کلینیک را بررسی کنند و از مراکز تأییدشده استفاده کنند. مشاوره با پزشکان متخصص و اجتناب از پرداخت هزینههای بالا بدون مدارک علمی ضروری است. همچنین، آگاهی از قوانین محلی و گزارش کلینیکهای مشکوک به نهادهای نظارتی میتواند کمککننده باشد.
آینده درمانهای سلول بنیادی
با وجود چالشها، تحقیقات معتبر در زمینه سلولهای بنیادی همچنان ادامه دارد. در کشورهایی مثل ژاپن و هند، آزمایشهای بالینی برای درمان بیماریها با سلولهای بنیادی در حال انجام است. این تحقیقات میتواند در آینده به روشهای ایمن و مؤثری منجر شود، به شرطی که از سوءاستفادههای تجاری جلوگیری شود.
نتیجهگیری
نیازهای غیرمجاز سلول بنیادی در جهان، بهویژه در زمان بحرانهایی مثل کووید-۱۹، نشاندهنده شکاف بین علم و سودجویی است. این کلینیکها با بهرهبرداری از امید و ترس بیماران، نه تنها سلامت آنها را به خطر میاندازند، بلکه پیشرفت علم را نیز تهدید میکنند. آگاهی عمومی، نظارت دقیقتر، و حمایت از تحقیقات معتبر تنها راهی است که میتواند این "غرب وحشی پزشکی" را به مسیری امن و قابلاعتماد هدایت کند. بیماران باید با دقت عمل کنند و به جای اعتماد به وعدههای غیرواقعی، به دنبال راهحلهای علمی و تأییدشده باشند تا از عوارض جبرانناپذیر در امان بمانند.
پایان مطلب./