به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در دنیای علم و پزشکی ایران، نام دکتر سعید کاظمی آشتیانی همچون نگینی می‌درخشد. او نه تنها بنیان‌گذار پژوهشگاه رویان بود، بلکه با تلاش‌های بی‌وقفه‌اش، راه را برای درمان ناباروری، ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی و حتی شبیه‌سازی حیوانات در کشور هموار کرد. داستان زندگی او، پر از چالش‌ها و پیروزی‌های علمی است که هنوز هم الهام‌بخش نسل‌های جدید پژوهشگران ایرانی است. پژوهشگاه رویان، که امروز یکی از قطب‌های برجسته جهان در حوزه سلول‌های بنیادی و تولیدمثل به شمار می‌رود، از دل ایده‌های نوآورانه این دانشمند جوان زاده شد.

زندگی‌نامه دکتر سعید کاظمی آشتیانی: از نوجوانی تا قله‌های علم

دکتر سعید کاظمی آشتیانی در نخستین روز بهار، یعنی اول فروردین ۱۳۴۰، در تهران چشم به جهان گشود. از همان کودکی، نشانه‌های نبوغ در او آشکار بود. خانواده‌، او را با ارزش‌های انسانی و تلاش بزرگ پروراند. در نوجوانی، علاقه‌اش به علوم زیستی شکوفا شد و با ورود به دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال ۱۳۵۸، مسیر تحصیل در رشته فیزیوتراپی را آغاز کرد. 

پس از پایان جنگ، در سال ۱۳۶۹، با تلاش فراوان مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته علوم تشریح با گرایش جنین‌شناسی از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد. این گرایش، دریچه‌ای به دنیای پیچیده تولیدمثل و سلول‌های بنیادی باز کرد. دکتر آشتیانی همزمان با تحصیل، در جهاد دانشگاهی فعال شد. در سال ۱۳۶۱، با همکاری دو همکارش، گروه جهاد پزشکی را در دانشگاه علوم پزشکی ایران تأسیس کرد که هسته اولیه جهاد دانشگاهی علوم پزشکی ایران شد. تا سال ۱۳۷۰، مسئولیت بخش طرح‌ها و تحقیقات این جهاد را بر عهده داشت و مراکز درمانی متعددی راه‌اندازی کرد. در سال ۱۳۷۶، با رتبه ممتاز دکترای جنین‌شناسی را گرفت و همزمان مدیریت جهاد دانشگاهی علوم پزشکی ایران را پذیرفت.

در آبان ۱۳۷۷، با حکم رئیس جهاد دانشگاهی، ریاست پژوهشکده رویان را بر عهده گرفت. متأسفانه، در ۱۴ دی ۱۳۸۴، در سن ۴۴ سالگی، بر اثر بیماری درگذشت. اما میراث او، پژوهشگاه رویان، همچنان زنده است و هزاران پژوهشگر را هدایت می‌کند.

تأسیس پژوهشگاه رویان: رویایی که به واقعیت پیوست

ایده تأسیس پژوهشگاه رویان، ریشه در دغدغه‌های دکتر آشتیانی نسبت به زوج‌های نابارور داشت. در اواخر دهه ۱۳۶۰، وقتی جهاد دانشگاهی علوم پزشکی ایران مجری اولین کنگره باروری و ناباروری بود، دکتر آشتیانی و همکارانش به فکر ایجاد مرکزی پیشرفته افتادند. آن زمان، درمان ناباروری در ایران محدود و پرهزینه بود و بسیاری از زوج‌ها مجبور به سفر به خارج می‌شدند. دکتر آشتیانی باور داشت که علم باید در خدمت مردم باشد و ایران می‌تواند خودکفا شود.

با پیگیری‌های خستگی‌ناپذیر، در خرداد ۱۳۷۰، پژوهشکده رویان جهاد دانشگاهی رسماً افتتاح شد. ساختمان اولیه، یک فضای کوچک ۱۲ متری در خیابان حافظ تهران بود، اما با حمایت مقام معظم رهبری و بنیاد مستضعفان، به سرعت تجهیز گردید. وزیر بهداشت وقت، دکتر ملک‌زاده، در مراسم افتتاح حضور یافت و رویان را به عنوان مرکزی برای درمان ناباروری و پژوهش‌های تولیدمثل معرفی کرد. دکتر آشتیانی، با هوش مدیریتی‌اش، تیمی از متخصصان نخبه را گرد آورد و گروه‌های پژوهشی در زمینه‌های ناباروری زنان، مردان، ژنتیک، جنین‌شناسی و اپیدمیولوژی را راه‌اندازی کرد.

نام "رویان" از پیشنهاد خود دکتر آشتیانی آمد، که به معنای جنین و نماد زندگی نو است. او همزمان مجله "یاخته" را برای انتشار پژوهش‌ها تأسیس کرد. در سال‌های اولیه، رویان با چالش‌های مالی و تجهیزاتی روبرو بود، اما تعهد دکتر آشتیانی، آن را به یک مؤسسه پیشرو تبدیل کرد. تا امروز، رویان دو پژوهشکده اصلی (علوم تولیدمثل و زیست‌فناوری) و مراکز درمانی ناباروری، سلول‌درمانی و دیابت دارد. تأسیس رویان، نه تنها یک دستاورد علمی، بلکه نمادی از خودباوری ایرانی است که دکتر آشتیانی آن را بنا نهاد.

انقلاب در درمان ناباروری: امید برای هزاران خانواده

یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای دکتر آشتیانی و رویان، تحول در درمان ناباروری است. پیش از تأسیس رویان، نرخ موفقیت درمان‌های IVF در ایران پایین و دسترسی محدود بود. دکتر آشتیانی، با تمرکز بر روش‌های پیشرفته، رویان را به یکی از بزرگ‌ترین مراکز درمان ناباروری جهان تبدیل کرد. از سال ۱۳۷۱، اولین نوزاد حاصل از روش IVF (لقاح آزمایشگاهی) در تهران در رویان به دنیا آمد. این موفقیت، دری را به روی هزاران زوج باز کرد.

در سال ۱۳۷۳، روش ICSI (تزریق مستقیم اسپرم به تخمک) برای اولین بار در ایران اجرا شد و بار دیگر، رویان پیشگام بود. این روش، برای مردان با مشکلات شدید اسپرم، نجات‌بخش بود. تا دهه ۱۳۸۰، رویان نرخ موفقیت بالای ۴۰ درصدی در IVF داشت که با استانداردهای جهانی برابری می‌کرد. در سال ۱۳۸۳، اولین کودک حاصل از PGD (تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی) در ایران متولد شد. این روش، از تولد نوزادان با بیماری‌های ژنتیکی جلوگیری می‌کند.

دکتر آشتیانی، با راه‌اندازی مراکز درمانی، خدمات را ارزان و در دسترس کرد. تاکنون، بیش از ۵۰ هزار نوزاد از طریق رویان به دنیا آمده‌اند. پژوهش‌های رویان در زمینه‌های تصویربرداری جنین و بهداشت باروری، استانداردهای جدیدی در ایران ایجاد کرد. این دستاوردها، نه تنها خانواده‌ها را خوشحال کرد، بلکه ایران را به عنوان مقصدی برای زوج‌های خارجی از خاورمیانه تبدیل نمود.

ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی: گامی به سوی پزشکی آینده

دکتر آشتیانی، چشم‌انداز وسیعی به سلول‌های بنیادی داشت. او باور داشت که این سلول‌ها، کلید درمان بیماری‌های لاعلاج هستند. در اوایل دهه ۱۳۸۰، رویان را به سمت تولید، تکثیر و انجماد سلول‌های بنیادی جنینی هدایت کرد. در سال ۱۳۸۱، با دریافت مجوز شرعی از مقام معظم رهبری، رویان اولین بانک خصوصی سلول‌های بنیادی در ایران را تأسیس کرد. این بانک، سلول‌های بنیادی بند ناف را ذخیره می‌کند و تا امروز، هزاران نمونه را برای درمان بیماری‌هایی مانند سرطان خون و کم‌خونی ذخیره کرده است.

تحقیقات دکتر آشتیانی در تمایز سلول‌های بنیادی به انواع بافت‌ها، پیشگامانه بود. در سال ۱۳۸۳، برای اولین بار در ایران، از سلول‌های بنیادی برای ترمیم ضایعات قلبی ناشی از سکته استفاده شد. این روش، امید را به بیماران قلبی بازگرداند. رویان همچنین در سلول‌درمانی برای قطع نخاعی و دیابت پیشرفت کرد. شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان، که از دل ایده‌های دکتر آشتیانی زاده شد، آزمایش‌های HLA و فلوسایتومتری را ارائه می‌دهد.

ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی، بخشی از میراث دکتر آشتیانی است که زندگی‌ها را نجات می‌دهد. او با برگزاری سمینارهای بین‌المللی، دانش را به اشتراک گذاشت و ایران را در رتبه‌های بالای جهانی قرار داد. امروز، رویان بیش از ۲۰ سال نوآوری در این زمینه دارد و از درمان بیماری‌ها تا تولید داروهای نوترکیب، گام‌های بلندی برداشته است.

شبیه‌سازی رویانا: تولد اولین گوسفند کلون‌شده در خاورمیانه

یکی از هیجان‌انگیزترین دستاوردها، پروژه شبیه‌سازی حیوانات بود که دکتر آشتیانی آن را پیگیری کرد. الهام‌گرفته از دالی (اولین گوسفند کلون‌شده جهان)، او تیم رویان را به سمت کلونینگ هدایت کرد. در سال ۱۳۸۵، پس از تلاش‌های شبانه‌روزی، اولین گوسفند شبیه‌سازی‌شده خاورمیانه به نام "رویانا" در پژوهشکده رویان اصفهان متولد شد. این گوسفند نر، در ۸ مهر ۱۳۸۵، با عمل سزارین به دنیا آمد و نامش به یاد مؤسس رویان گذاشته شد.

رویانا، نماد خودباوری علمی ایران بود. او در گله‌ای از ۴۰۰ گوسفند در اصفهان رشد کرد و برای ۱۵ ماه، با موفقیت زندگی طبیعی داشت. این پروژه، برای تولید داروهای نوترکیب از شیر حیوانات کلون‌شده طراحی شده بود. متأسفانه، اولین تلاش در مرداد ۱۳۸۵ با تولد گوسفندی که چند دقیقه پس از تولد مرد، ناکام ماند، اما رویانا پیروزی بود. دکتر آشتیانی، دو ماه پیش از تولد رویانا درگذشت.

دستاوردهای پایدار رویان در ایران: از درمان تا نوآوری

پژوهشگاه رویان، تحت هدایت دکتر آشتیانی، به سرعت به یک قطب علمی تبدیل شد. در ۲۵ سال اخیر، بیش از ۳۰ سال تجربه در درمان ناباروری، بیش از ۵۰ هزار تولد موفق، و صدها مقاله علمی منتشر کرده است. رویان در ژنتیک ناباروری، اپیدمیولوژی و تصویربرداری جنین، استانداردهای ملی را تعیین کرد. در سلول‌های بنیادی، از ترمیم بافت‌ها تا درمان دیابت، نوآوری‌های بی‌شماری داشته است.

در زیست‌فناوری، رویان کارخانه تولید سلول‌های بنیادی راه‌اندازی کرد و به کشورهای منطقه خدمات صادر می‌کند. برگزاری کنگره‌های سالانه رویان، دانش را جهانی کرد و ایران را مرجع خاورمیانه ساخت. دستاوردهای دیگر شامل استفاده از سلول‌درمانی برای بیماران قطع نخاعی و تولید حیوانات تراریخته است. رویان، با تمرکز بر سلامت جامعه، در افزایش باروری و کاهش بیماری‌های ژنتیکی نقش کلیدی دارد.

امروز، ۲۷ سال پس از تأسیس، رویان از آن اتاق ۱۲ متری به مجموعه‌ای عظیم تبدیل شده. میراث دکتر آشتیانی، نه تنها علمی، بلکه فرهنگی است: باور به اینکه با ایمان و تلاش، می‌توان جهان را تغییر داد.

در پایان، داستان دکتر آشتیانی و رویان، روایتی از امید و پیشرفت است. او رفت، اما بذرهایش شکوفا شد و ایران را در عرصه علم سربلند کرد. این دستاوردها، یادآوری می‌کنند که علم، ابزاری برای خدمت به انسانیت است.

پایان مطلب./