به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بنیان، در تاریخ بیست و هشتم آوریل سال دو هزار و بیست و شش، شرکت آکوراستم اعلام کرد که مؤسسه پزشکی بازساختی کالیفرنیا مبلغ هفت و نیم میلیون دلار بودجه تحقیقاتی برای پیشبرد داروی ای اس-۲۴۱ به مرحله نخستین کارآزمایی انسانی به این شرکت اعطا کرده است. این دارو برای درمان بیماری ای ال اس و همچنین نوعی از زوال عقل پیشانی-گیجگاهی طراحی شده است. نکته کلیدی و متمایز این دارو در آن است که اختلال پروتئین تی دی پی-۴۳ را هدف قرار می‌دهد که در حدود نود و هفت درصد از بیماران ای ال اس، صرف نظر از علت ژنتیکی زمینه‌ای بیماری، مشاهده می‌شود. این ویژگی، ای اس-۲۴۱ را از داروی تأیید شده قبلی به نام کالسی دی که تنها برای دو درصد از بیماران دارای جهش ژن اس او دی-یک مؤثر است، به طور چشمگیری متمایز می‌کند. بودجه اعطایی توسط مؤسسه پزشکی بازساختی کالیفرنیا که یکی از سخت‌گیرانه‌ترین فرآیندهای بررسی علمی و ترجمه‌ای را در این حوزه دارد، نشانگر اعتبار بالای داده‌های پیش‌بالینی این دارو و پتانسیل درمانی بالای آن است. این جایزه مالی یک گام بزرگ و عملی برای تبدیل یک کشف علمی آزمایشگاهی به یک محصول قابل تست روی بیماران انسانی محسوب می‌شود.

ای ال اس یا اسکلروز جانبی آمیوتروفیک

ای ال اس یا اسکلروز جانبی آمیوتروفیک، یک بیماری نادر و پیشرونده نورون حرکتی است که به تدریج توانایی بیمار را برای حرکت، صحبت کردن، بلع و در نهایت تنفس از بین می‌برد. متوسط زمان بقای بیماران پس از تشخیص تنها دو تا پنج سال است و گزینه‌های درمانی موجود بسیار محدود و عمدتاً تسکین‌دهنده هستند. تشخیص این بیماری برای بیمار و خانواده‌اش اغلب ویرانگر است زیرا هیچ درمان قطعی و کاملی برای آن وجود ندارد و داروهای کنونی تنها می‌توانند روند پیشرفت بیماری را تا حدودی کند کنند. به همین دلیل، هر گونه حرکت جدید در زمینه سلول‌درمانی و ژندرمانی برای این بیماری با حساسیت و امید زیادی دنبال می‌شود.

تاریخچه

مسیر رسیدن به داروی ای اس-۲۴۱ حاصل بیش از یک دهه تحقیق بنیادی بر روی مکانیسم‌های مولکولی ای ال اس و استفاده از فناوری‌های نوین مدل‌سازی بیماری است. نخستین گام‌های اساسی در این مسیر با کشف ارتباط بین پروتئین تی دی پی-۴۳ و ژن یو ان سی سی سیزده آ برداشته شد. محققان دانشگاه کالج لندن و مؤسسه ملی سلامت آمریکا در سال دو هزار و بیست و دو نشان دادند که اختلال در عملکرد تی دی پی-۴۳ به طور مستقیم منجر به پیرایش نادرست آر ان ای ژن یو ان سی سی سیزده آ می‌شود. این کشف، هدفی کاملاً جدید و بسیار امیدوارکننده را برای توسعه داروهای ای ال اس معرفی کرد. همزمان با این اکتشافات بنیادی، شرکت آکوراستم که در سال دو هزار و شانزده توسط دانشمندانی از جمله جاستین ایچیدا تأسیس شده بود، پلتفرم اختصاصی خود به نام آی نورو آر ایکس را توسعه می‌داد. این پلتفرم به محققان اجازه می‌دهد سلول‌های عصبی را مستقیماً از نمونه خون یا پوست بیماران ای ال اس تولید کنند. این سلول‌های عصبی مشتق‌شده از بیمار، دقیقاً همان ویژگی‌های آسیب‌شناختی بیماری را در محیط آزمایشگاه نشان می‌دهند و بستری ایده‌آل برای تست داروهای بالقوه فراهم می‌کنند. پیش از این، شرکت آکوراستم در تاریخ سوم سپتامبر سال دو هزار و بیست و چهار نیز موفق به دریافت چهار میلیون دلار کمکهزینه دیگر از مؤسسه پزشکی بازساختی کالیفرنیا برای توسعه برنامه درمانی مرتبط با ژن یو ان سی سی سیزده آ شده بود. این بودجه اولیه به شرکت اجازه داد تا مطالعات پیش‌بالینی گسترده‌ای را بر روی مدل‌های سلولی و حیوانی انجام دهد و داده‌های لازم برای اثبات کارایی و ایمنی داروی ای اس-۲۴۱ را جمع‌آوری کند. نتایج این مطالعات پیش‌بالینی که در فوریه سال دو هزار و بیست و پنج در مجله سل بنیادی سل منتشر شد، نشان داد که سرکوب ژن دیگری به نام اس وای اف دو نیز می‌تواند به مهار تخریب نورون‌های حرکتی کمک کند و این یافته‌ها مبنای علمی برای توسعه نسل بعدی درمان‌های هدفمند قرار گرفت.

شیوه مطالعاتی

داروی ای اس-۲۴۱ از نوع الیگونوکلئوتید آنتی‌سنس یا به اختصار ای اس او است. این دسته از داروها مولکول‌های کوتاهی از جنس دی ان ای یا آر ان ای هستند که به گونه‌ای طراحی می‌شوند تا به مولکول‌های آر ان ای هدف در داخل سلول متصل شده و عملکرد آن‌ها را مهار کنند. در مورد ای اس-۲۴۱، این دارو دقیقاً برای اتصال به بخشی از آر ان ای ژن یو ان سی سی سیزده آ طراحی شده است که به دلیل اختلال در پروتئین تی دی پی-۴۳، به اشتباه پیرایش می‌شود. این اتصال باعث می‌شود سلول از آن بخش اشتباه عبور کرده و پروتئین سالم و کارآمد یو ان سی سی سیزده آ را تولید کند. بر اساس برنامه اعلام شده توسط شرکت آکوراستم، کمک هزینه هفت و نیم میلیون دلاری مؤسسه پزشکی بازساختی کالیفرنیا صرفاً برای انجام مطالعات پیش از ارائه درخواست Investigational New Drug به سازمان غذا و داروی آمریکا هزینه خواهد شد. این مطالعات که به مطالعات ای ان دی مشهور هستند، شامل مجموعه کاملی از آزمایش‌های سم‌شناسی، فارماکولوژی و تولید دارو در مقیاس صنعتی می‌شوند که باید برای اثبات ایمنی و کیفیت دارو قبل از تست روی انسان ارائه شوند. پس از تکمیل موفقیت‌آمیز این مطالعات، شرکت آکوراستم مجوز لازم برای آغاز فاز یک کارآزمایی بالینی انسانی را دریافت خواهد کرد. کارآزمایی فاز یک به طور معمول بر روی بیست تا سی بیمار ای ال اس انجام می‌شود و هدف اصلی آن ارزیابی ایمنی، تحمل‌پذیری و تعیین دوز مناسب دارو در انسان است. بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، مجوز ورود به این کارآزمایی در سال دو هزار و بیست و شش و آغاز خود مطالعه در بازه زمانی دوازده تا هجده ماه پس از آن پیش‌بینی می‌شود.

نتایج و دستاوردها

اگرچه هنوز نتایج رسمی از کارآزمایی‌های انسانی منتشر نشده است، اما دستاورد اصلی این خبر در آوریل سال دو هزار و بیست و شش، فراهم شدن سرمایه لازم برای خروج این دارو از مرحله آزمایشگاه و ورود به مرحله تست روی انسان است. با این حال، داده‌های منتشر شده از مطالعات پیش‌بالینی بسیار امیدوارکننده است. محققان با استفاده از پلتفرم آی نورو آر ایکس، سلول‌های عصبی مشتق‌شده از بیماران ای ال اس را در محیط آزمایشگاه کشت داده و سپس داروی ای اس-۲۴۱ را به این سلول‌ها اضافه کردند. نتایج نشان داد که این دارو توانسته است بیان طبیعی پروتئین یو ان سی سی سیزده آ را در سلول‌های عصبی بیماران بازگرداند و عملکرد سیناپسی و ارتباط بین سلول‌های عصبی را به طور قابل توجهی بهبود بخشد. همچنین مطالعات درون‌تن بر روی مدل‌های حیوانی نشان داده است که ای اس-۲۴۱ از ایمنی بالایی برخوردار است و قادر است برای مدت طولانی در سیستم عصبی مرکزی باقی بماند و اثر محافظتی خود را به طور پایدار حفظ کند. مهم‌ترین دستاورد این خبر، تأیید علمی و مالی توسط یک نهاد معتبر و سخت‌گیر مانند مؤسسه پزشکی بازساختی کالیفرنیا است. فرآیند بررسی این مؤسسه به دلیل دقت و الزامات سخت‌گیرانه‌اش در سطح جهانی شناخته شده است. اعطای این بودجه نشان‌دهنده اعتبار بالای داده‌های علمی ارائه شده توسط شرکت آکوراستم و باور عمیق این مؤسسه به پتانسیل درمانی ای اس-۲۴۱ است. همچنین این خبر از آن جهت حائز اهمیت است که نشان می‌دهد برای نخستین بار یک داروی ای اس او می‌تواند بیش از نود و هفت درصد بیماران ای ال اس را بدون توجه به جهش ژنتیکی خاص آن‌ها پوشش دهد. این در تضاد کامل با داروی کالسی دی است که تنها برای دو درصد از بیماران یعنی آنهایی که جهش ژن اس او دی-یک دارند، کاربرد دارد.

گام بعدی مطالعه

گام مشخص و اعلام‌شده توسط شرکت آکوراستم، تکمیل مطالعات ای ان دی و اخذ مجوز ورود به فاز یک کارآزمایی بالینی بر روی انسان است. بودجه جدید این فرآیند را تسریع خواهد کرد و پیش‌بینی می‌شود که درخواست ای ان دی در طول سال دو هزار و بیست و شش به سازمان غذا و داروی آمریکا ارائه شود. در صورت دریافت مجوز، نخستین بیماران انسانی در یک کارآزمایی فاز یک که بر روی ایمنی و تحمل‌پذیری دارو متمرکز است، تحت درمان قرار خواهند گرفت. زمان احتمالی آغاز این کارآزمایی حدود دوازده تا هجده ماه پس از دریافت بودجه تخمین زده شده است. موازی با این مسیر، شرکت آکوراستم در تاریخ شانزدهم آوریل سال دو هزار و بیست و شش از تأسیس زیرمجموعه اروپایی خود در قبرس خبر داده بود تا زیرساخت‌های لازم برای توسعه بالینی در سطح بین‌المللی را نیز فراهم کند. همچنین این شرکت در حال بررسی مکانیسم‌های درمانی دیگری مانند هدف قرار دادن ژن اس وای اف دو به عنوان یک رویکرد مکمل و پشتیبان است تا در صورت نیاز، گزینه‌های متنوعی برای بیماران وجود داشته باشد. در صورت موفقیت فاز یک و دریافت نتایج مثبت، گام بعدی طراحی کارآزمایی‌های فاز دو و سه در مقیاس بزرگ‌تر خواهد بود. این فرآیند معمولاً چندین سال طول می‌کشد، اما با توجه به نیاز مبرم بیماران ای ال اس به درمان‌های مؤثر، انتظار می‌رود که روند نظارتی با سرعت بیشتری دنبال شود.

پایان مطالب/.